Trần Nhật Thi

(Toquoc)-Thời chiến tranh, người nghệ sĩ coi nghệ thuật và tiếng hát của mình là vũ khí chống kẻ thù. Sao giờ đây lại không thể coi nghệ thuật lấy mục đích phục vụ nhân và đất nước là lẽ sống tối thượng của mình

NSND Quốc Hương biểu diễn phục vụ chiến sĩ pháo binh tại chiến trường năm 1966 (Nguồn: Báo Quân đội nhân dân)

"Phẩm chất nghệ sĩ" - Vấn đề không mới, nhưng bỗng nóng trong dư luận với những quan ngại sâu sắc. Phẩm chất bàn tới ở đây chính là phẩm chất chính trị của người nghệ sĩ. Ngày 21 - 7 -2012, hầu hết các báo đều đăng tin, bài về việc hai  nghệ sĩ Trọng Tấn và Anh Thơ bị tạm cấm tham gia tất cả các chương trình biểu diễn nghệ thuật ở cả trong và ngoài nước. Lý do là vì cả hai đã tự ý bỏ về nước không tham gia Chương trình nghệ thuật chào mừng 60 năm quan hệ hữu nghị Việt - Lào, được tổ chức ngày 18 - 7 -2012 tại thủ đô Vientiane. Diễn biến sự việc, các báo đã đăng tải, xin không nhắc lại. Ở đây chỉ xin nêu vài suy ngẫm về những quan ngại sâu sắc từ sự việc này.

Một là, Trọng Tấn và Anh Thơ là hai nghệ sĩ hát nhạc đỏ hàng đầu hiện nay, rất được công chúng yêu thích, cả hai đều là công chức nhà nước đang tham gia giảng dạy tại Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam, cả hai đều được đánh giá là "rất nghiêm túc từ xưa đến nay ". Vì vậy, việc họ từ chối nhiệm vụ chính trị của Đảng và Nhà nước, không tham gia biểu diễn tối 18 - 7 tại thủ đô Vientiane trong Chương trình nghệ thuật chào mừng 60 năm quan hệ hữu nghị Việt - Lào, tự ý bỏ về nước để tham gia chương trình biểu diễn do Công an tỉnh Ninh Bình tổ chức đã khiến không chỉ các quan chức Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch mà cả đông đảo dư luận phải sững sờ. Ý thức kỷ luật của người nghệ sĩ, người giảng viên cũng như ý thức trách nhiệm và nghĩa vụ công dân đối với nhiệm vụ chính trị của Đảng và Nhà nước đã thua và phải nhường bước cho những toan tính cá nhân trước những gì mà show diễn chỉ là một ngành của một địa phương mang lại.

Hai là, cả Trọng Tấn và Anh Thơ đều là những nghệ sĩ có trình độ học vấn, được đào tạo bài bản, hiện là giảng viên Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam nên có đủ nhận thức về vai trò quan trọng của mình trong chương trình âm nhạc đặc biệt này của nhà nước, khi chương trình có tới 22 nghệ sĩ múa và 20 nghệ sĩ nhạc dân tộc tham gia mà chỉ có hai ca sĩ đơn ca là họ. Đích thân Bộ trưởng Bộ VH,TT&DL tiến cử họ là những giọng ca hàng đầu để đảm bảo chất lượng chương trình. Nay đúng ngày biểu diễn họ bỏ về nước, chương trình nghệ thuật được kết cấu tổng thể  sẽ ra sao khi không có ca sĩ đơn ca,  Đoàn nghệ thuật và các quan chức Bộ VH,TT& DL đi theo đoàn đang ở Vientiane sẽ xoay sở ra sao khi chỉ đến tối buổi biểu diễn đã bắt đầu? Buổi biểu diễn đêm trước (17 - 7 ) hết sức thành công, họ có tham gia và được truyền hình trực tiếp, nay buổi biểu diễn tiếp theo có sự hiện diện đầy đủ của lãnh đạo cấp cao nước bạn họ lại đột ngột " biến mất ". Nếu biết (mà chắc đã biết, vì các báo Việt Nam đã đăng công khai) là họ từ chối nhiệm vụ của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong một chương trình nghệ thuật lớn chào mừng 60 năm quan hệ hữu nghị Việt Lào, tự ý bỏ về nước để tham gia một show diễn ở địa phương thì các bạn Lào sẽ nghĩ gì ?  

Ba là, họ kiên quyết bỏ về nước sau hai tiếng đồng hồ các quan chức Bộ VH,TT&DL và Trưởng đoàn nghệ thuật đang có mặt tại Vientiane đã ra sức thuyết phục họ ở lại tham gia biểu diễn vì ý nghĩa quan trọng đặc biệt của chương trình.  Vì vậy, đây là sự lựa chọn của ý thức cá nhân chứ không đơn thuần chỉ là "một tai nạn nghề nghiệp" như trả lời của nghệ sĩ Trọng Tấn được các báo đăng tải. Nó thực sự là một tai họa, một thảm họa, một vết khó xóa trong cuộc đời hoạt động của hai nghệ sĩ.

Kiên quyết từ chối một cách có ý thức, không biểu diễn trước yêu cầu nhiệm vụ chính trị của Đảng và Nhà nước để tham gia một show biểu diễn khác, mọi sự đều đã công khai, liệu họ có thấy  "lướng vướng" gì không một khi hết lệnh cấm lại đứng trên sân khấu thể hiện sự xúc động "nghẹn ngào" của mình trước cả nghàn vạn khán giả khi cất lên tiếng hát ngợi ca đất nước?  Và họ có thấy "lướng vướng " gì không trước các học trò thanh nhạc trong các buổi giảng dạy của mình? Và nữa, công chúng sẽ nghĩ gì về họ?

Xây dựng hình tượng đẹp cho mình là cả một kỳ công đối với mỗi người nghệ sĩ. Để phạm phải một sai lầm nghiêm trọng  như thế này qủa là điều qúa đáng tiếc.

Bốn là, trước sự việc nghiêm trọng này, Bộ VH,TT&DL đã phản ứng kịp thời và kiên quyết, khi từ Vientiane, thừa ủy quyền của Bộ trưởng một công điện đã được gửi đi thông báo sự việc và yêu cầu tạm cấm hai nghệ sĩ Trọng Tấn, Anh Thơ tham gia tất cả các chương trình biểu diễn nghệ thuật ở cả trong và ngoài nước cũng như tạm dừng việc giảng dạy tại Học viện Âm nhạc quốc gia. Công điện chỉ rõ, sai phạm ở đây là ý thức kỷ luật của người nghệ sĩ, người giảng viên và ý thức công dân đối với nhiệm vụ chính trị của Đảng và Nhà nước.

Điều mà dư luận quan tâm không chỉ là hai nghệ sĩ sẽ bị kỷ luật như thế nào, cấm biểu diễn bao nhiêu lâu, mà cái chính là những người có trách nhiệm nghĩ gì, rút ra điều gì từ sự việc đáng tiếc này và phải làm gì để việc tu dưỡng, bồi dưỡng phẩm chất chính trị được xem trọng đối với mỗi người nghệ sĩ, tránh những hệ lụy trong tương lai.

Những tác dụng tiêu cực và sự lạnh lùng của thời kinh tế thị trường khiến con người có lúc có những cái nhìn quá ngắn trước không chỉ hiện tại, tương lai mà còn với cả qúa khứ. Nghệ sĩ Quốc Hương, Mai Khanh, Quang Hưng, Trần Khánh, Quý Dương... cùng bao nghệ sĩ khác đã từng lăn lộn với mặt trận, với các chiến dịch, từng hát bên mâm pháo, dưới chiến hào, trong hầm lò, trong hầm địa đạo, trong trạm phẫu tiền phương, hát dưới trời bom đạn để động viên các chiến sĩ. Làm sao có thể quên được tiếng hát của nghệ sĩ Quốc Hương từng vang khắp chiến trường Nam Bộ với bài " Tiểu đoàn 307 " như một kèn xung trận mà không một giọng hát nào có thể thay thế. Làm sao có thể quên hình ảnh nghệ sĩ tài hoa Qúy Dương khi ông hát ca khúc "Tình em" lãng mạn, thiết tha bên mâm pháo của trận địa phòng không trong 12 ngày đêm của trận đánh "Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không" lẫy lừng trong lịch sử. Làm sao có thể quên hình ảnh nghệ sĩ Tô Lan Phương xinh đẹp của Đoàn Văn công Giải phóng miền Nam khi tiếng hát của chị đã trở thành gắn bó máu thịt với người chiến sĩ. Một đại đội của Sư đoàn 9 Quân Giải phóng trước giờ tiến đánh Sài Gòn đã lấy tên " Đại đội Tô Lan Phương " làm tên đơn vị mình. Và nữa, ca sĩ - trung tá Hoàng Nguyên được các chiến sĩ Trường Sa gọi là "Ca sĩ Trường Sa" khi anh đã 23 lần mang tiếng hát của mình đến với Trường Sa, đến với những người lính đảo...

Thời chiến tranh, người nghệ sĩ coi nghệ thuật và tiếng hát của mình là vũ khí chống kẻ thù. Sao giờ đây lại không thể coi nghệ thuật lấy mục đích phục vụ nhân và đất nước là lẽ sống tối thượng của mình./.