Trần Nhật Thi
(Toquoc)-Những bức ảnh chụp cận cảnh chiếc xe đạp không thể tàn tạ hơn của cậu học trò nghèo Lê Đức Duẩn, tân thủ khoa Đại học Dược Hà Nội (29 điểm) làm chúng ta không chỉ sững sờ vì xúc động, cảm phục mà còn dội lên nỗi nhớ về một thời bao cấp đã qua.
Chiếc xe đạp của Duẩn, lốp đã mòn gần hết phần cao su, thủng lỗ chỗ phải cố chằng buộc để đi. Thời bao cấp gọi đó là xe «cố vấn » , nghĩa là những chiếc xe đạp lốp đã quá mòn cũ nhưng không có lốp thay, phải cố bó chằng bó đụp để đi. Thời đó chiếc xe đạp là cả một gia tài, phải đăng ký để được cấp biển số, được kiểm soát bằng giấy chứng nhận của cơ quan và được cấp bìa phân phối của thương nghiệp để mua phụ tùng: lốp, nan hoa, nồi trục, ổ bi, pê đan v.v.v Khi cơ quan đi mua về mới ngồi với nhau xem ai thiếu cái gì thì phân cho người đó, nhiều khi chia nhau từng viên bi.
Chiếc xe đạp tàn tạ của Thủ khoa Đại học Dược Hà Nội
Phải gần 30 năm sau đổi mới rồi, vậy mà chiếc xe đạp « cố vấn » không chỉ là ký ức, nó hiện diện hàng ngày trên đường tới trường của một cậu học trò nghèo vừa đoạt danh hiệu tân thủ khoa trong kỳ thi đại học năm nay. Bìa mua phụ tùng xe đạp thời đó (xem ảnh) dù có cắt mua tất cả các ô phiếu cũng không đủ để «chạy chữa » cho chiếc xe đạp giờ chỉ còn có thể bán đồng nát: lốp xe mòn thủng gần hết, xích xe, đũa xe han gỉ, phanh xe không còn, bàn đạp chỉ còn một thanh nhọn hoắt…Nhà quá nghèo, bố và anh trai đều mất vì bệnh ung thư, chỉ có một đôi dép tổ ong và 2 bộ quần áo, gần một thập kỷ tới trường bằng chiếc xe đạp cũ của bố, rất nhiều lần xe hỏng phải dắt, muộn giờ học nhưng với 29 điểm và đỗ thủ khoa Đại học Dược Hà Nội, Lê Đức Duẩn đã làm nên một kỳ tích…
Lốp phải buộc vì đã mòn gần hết, xích xe, đũa xe han gỉ, bàn đạp chỉ còn lại 1 thanh nhọn hoắt (Ảnh: Trường Phong)
Ngồi lên chiếc xe đạp tàn tạ có một không hai của em, ta như bước lên « cỗ xe của thời gian » với bao câu chuyện xúc động không chỉ có ở thời bao cấp mà còn ở cả thời hiện tại. Thật khó tin nổi một thời bao cấp lạc hậu, khó khăn đến thế chúng ta đã sống, đã vượt qua. Thật khó tin nổi, ngày hôm nay ở một huyện ngay sát nách Hà Nội lại còn hiện diện một chiếc xe đạp « cố vấn» của gần 30 năm trước và song hành với nó câu chuyện về nghị lực, sự hiếu học, lòng hiếu đễ của một cậu học trò nghèo « giấy khen nhiều hơn quần áo » vừa làm nên kỳ tích trong một kỳ thi đại học. Một ký ức thăng trầm trong dòng chảy của lịch sử Việt Nam mà những ai đã trải qua vĩnh viễn không thể quên.
Chiếc Harley Davidson trong dàn xe khủng ngày hội mô tô Hải Phòng (ảnh Vnexpress)
Thời bao cấp, thời xe đạp « cố vấn » cũng là thời của anh hùng Phạm Tuân bắn rơi B52 và bay lên vũ trụ, thời của nghệ sĩ pianô lừng danh thế giới Đặng Thái Sơn, thời của Lê Bá Khánh Trình với Huy chương vàng đầu tiên tại cuộc thi học sinh giỏi toán quốc tế, thời của Ngô Bảo Châu mà giờ đây đã là Giáo sư, nhà toán học danh tiếng hàng đầu thế giới…Trí tuệ Việt Nam và mầm non nhân tài không bao giờ thiếu. Cùng đỗ thủ khoa với Đỗ Đức Duẩn tại kỳ thi đại học năm nay là hàng loạt học sinh nghèo khác ở khắp các vùng của đất nước: Nguyễn Hoàng Trung (Hương Thủy – Thừa Thiên Huế) đỗ thủ khoa 2 trường đại học : Đại học kinh tế Huế và Đại học khoa học Huế; Phạm Văn Đích (Tiên Lữ - Hưng Yên) đỗ thủ khoa Học viên kỹ thuật Quân sự; Nguyễn Tấn Phong (Thăng Bình – Quảng Nam) đỗ thủ khoa Đại học y dược TPHCM; Phạm Văn Đính (Yên Khánh – Ninh Bình) đỗ thủ khoa Đại học Bách khoa Hà Nội; Lê Minh Khiết (Tư Nghĩa – Quảng Ngãi) đỗ thủ khoa cùng lúc 2 trường đại học: Đại học Ngoại thương và Đại học Y Dược TPHCM; Thân Thị Thư (Thanh Khê – Đà Nẵng) đỗ thủ khoa khối C Đại học Sư phạm Đà Nẵng …Cảnh nghèo của gia đình thủ khoa các trường đại học kể trên (phải làm ruộng, chăn nuôi, phải đi làm thuê, phải đạp xích lô kiếm sống…) nếu kể ra thì cũng xót lòng không kém cảnh nghèo của gia đình em Đỗ Đức Duẩn. Cùng với niềm vui không cầm nổi nước mắt vì con đỗ thủ khoa danh gía là những lo âu trĩu nặng khi nghĩ đến chi phí ngày nhập mái trường đại học cho con…
Bìa mua phụ tùng xe đạp thời bao cấp
Chúng ta nghĩ gì khi hàng loạt học sinh nghèo đỗ thủ khoa trong các kỳ thi đại học, không chỉ năm nay, trong lúc chưa thấy hoặc hiếm hoi lắm mới có thủ khoa là con nhà giàu, con các đại gia. Nhiều học sinh nghèo thực sự thông minh, hiếu học, có trí tiến thủ nhưng gia đình qúa nghèo không thể đầu tư cho các em phát triển, nhiều em buộc phải « đứt gánh « sự học giữa chừng. Trong lúc học sinh con nhà qúa giàu học thì kém đập phá thì nhiều vẫn thừa tiền để đi du học, để có bằng cấp nhưng chẳng hề thực chất. Điều đó cắt nghĩa vì sao chúng ta có số lượng đáng kinh ngạc về các chức danh Giáo sư, Tiến sĩ nhưng rất hiếm các công trình phát minh được thế giới công nhận…
Cũng ngẫu nhiên, ngày hôm nay ( 31/7 ) cùng với những bức ảnh đặc tả chiếc xe đạp « cố vấn » tàn tạ của tân thủ khoa Đại học Dược Hà Nội xuất hiện trên các báo, thì Vnexpresss đăng hàng loạt ảnh dàn xe khủng trong Ngày hội mô tô Hải Phòng. Những mẫu xe phân khối lớn nổi danh như Harley Davidson, Honda, Kawasaki, BMW cùng những mẫu xe thể thao Sportbike, xe đường trường Crruiser, Nakebiket, mỗi chiếc có giá trên dưới nửa tỷ đồng khiến dân chơi khét tiếng cũng phải choáng…
Người viết bài này cũng choáng.
Thời bao cấp nghèo khổ đã đành nhưng sao con người sống vì nhau và thương nhau đến thế. Mọi người đều lao động, học tập trong điều kiện hết sức khó khăn nhưng không có các nhóm lợi ích, khoảng cách giàu nghèo không lớn và cũng không có các cảnh tượng giàu nghèo phản cảm tới mức thách thức an sinh xã hội như hôm nay./.