(Toquoc)-B. Obama bất ngờ đến Afghanistan ký thỏa thuận đối tác chiến lược để khuếch trương chiến quả 4 năm căn bản tiêu diệt al-Qaeda, là toan tính chính trị tuyển cử độc đáo, đồng thời chuẩn bị cho thời kỳ "hậu Afghanistan".

Tổng thống Mỹ Barack Obama ngày 1/5 đã bất ngờ thực hiện chuyến công du tới Afghanistan, cùng Tổng thống nước chủ nhà Hamid Karzai chính thức ký kết văn kiện thiết lập quan hệ đối tác chiến lược lâu dài giữa hai nước. Chuyến thăm không được thông báo trước này diễn ra đúng tròn một năm trùm khủng bố Osamar bin Laden bị lính đặc nhiệm Mỹ tiêu diệt. Đây là chuyến thăm thứ ba của ông Obama tới đất nước Tây Nam Á này kể từ khi lên cầm quyền.

Ngay khi vừa đặt chân tới Kabul, Tổng thống Mỹ và người đồng nhiệm Afghanistan đã ký Hiệp định quan hệ đối tác chiến lược (SPA). Nội dung chính của bản thỏa thuận là Mỹ và Afghanistan vẫn tiếp tục duy trì mối quan hệ chặt chẽ sau năm 2014 khi lính Mỹ rút đi. SPA này cũng cho phép một lực lượng lính Mỹ, chưa rõ cụ thể là bao nhiêu, tiếp tục ở lại Afghanistan cho tới năm 2014 với vai trò cố vấn, huấn luyện cho các lực lượng vũ trang của Afghanistan cũng như truy quét và tiêu diệt tàn dư của tổ chức khủng bố al-Qaeda. Afghanistan cũng cho phép các lực lượng Mỹ tiếp cận và sử dụng các cơ sở quân sự của nước này trong khi chính quyền Mỹ coi Afghanistan là đồng minh quan trọng ngoài NATO.

Phát biểu sau lễ ký kết, Tổng thống Karzai đánh giá việc ký kết SPA Afghanistan - Mỹ có ý nghĩa lịch sử, mở ra một chương mới thân thiện, bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau trong quan hệ giữa hai nước. Tổng thống Karzai cũng khẳng định việc Afghanistan và Mỹ trở thành đối tác chiến lược không đe dọa một nước thứ ba nào, đồng thời bày tỏ hy vọng SPA sẽ giúp mang lại ổn định, thịnh vượng và phát triển tại khu vực.

Về phần mình, ông Obama lạc quan tuyên bố sứ mệnh của Mỹ tại chiến trường Afghanistan cơ bản đã hoàn tất với việc Bin Lađen và khoảng 20 trong 30 thủ lĩnh của nhóm khủng bố quốc tế al-Qaeda đã bị tiêu diệt. Với lộ trình rút hết lính Mỹ ra khỏi Afghanistan vào năm 2014, “cái giá phải trả bằng sinh mạng của người Mỹ ở Afghanistan sẽ không còn nữa”. Tuy nhiên, ông Obama thừa nhận rằng con đường phía trước của lính Mỹ và binh lính NATO vẫn còn nhiều khó khăn, nhất là việc giúp huấn luyện cho các lực lượng Afghanistan đủ mạnh để tiếp quản sứ mệnh bảo đảm an ninh sau năm 2014.

Phát biểu trước binh sỹ tại căn cứ không quân Bagram bên ngoài thủ đô Kabul - nơi chỉ vài tháng trước đã chứng kiến hàng nghìn người dân Afghanistan nổi loạn sau vụ binh sỹ Mỹ đốt các bản sao Kinh Koran của người Hồi giáo, ông Obama khẳng định: "Cuộc chiến vẫn chưa kết thúc."

Ông Obama cho rằng một thập kỷ bị "mây đen" của chiến tranh bao phủ sắp kết thúc và "ánh sáng của ngày mới" đã hiện ra trên đường chân trời.

Hiện tại có 88.000 lính Mỹ vẫn đang có mặt tại Afghanistan. Cuối năm 2011 đợt lính Mỹ đầu tiên 10.000 người đã rút khỏi Afghanistan. Hơn 33.000 lính tăng viện năm 2009 dự kiến sẽ rút khỏi Afghanistan trong mùa Hè này. Số lính chiến còn lại sẽ rút vào cuối năm 2014. Một sứ mệnh quan trọng của số lính Mỹ ở lại sau năm 2014 là giúp thành lập và huấn luyện cho lực lượng quân đội và an ninh của Afghanistan với tổng số 352.000 biên chế và mỗi năm tốn kém khoảng 4,1 tỷ USD. Mỹ đang vận động các đồng minh châu NATO và các nước khác đóng góp mỗi năm khoảng 1,3 tỷ USD.

Người Afghanistan biểu tình phản đối NATO

Hàng trăm người dân Afghanistan ngày 1/5 đã đổ ra đường để phản đối Lực lượng Hỗ trợ an ninh quốc tế tại Ápganixtan (ISAF) do NATO đứng đầu, cho rằng lực lượng này đã giết hại bốn trẻ em Afghanistan trong một cuộc đụng độ với phiến quân Taliban.

Những người biểu tình mang theo thi hài bốn đứa trẻ (từ 8 đến 12 tuổi), họ phong tỏa tuyến đường cao tốc Kabul-Kandahar và hô vang khẩu hiệu chống Mỹ. Hiện ISAF chưa đưa ra bình luận chính thức nào, song giới chức địa phương nói rằng đụng độ xảy ra là do phiến quân Taliban nổ súng trước.

Theo các quan chức tỉnh Zabul - một tỉnh đầy bất ổn ở miền Nam Afghanistan, ngày 30/4, một nhóm binh sĩ của ISAF và Lực lượng An ninh Afghanistan khi đi ngang qua thị trấn Shahjoy thuộc tỉnh này thì bị phiến quân Taliban bất ngờ nổ súng tấn công, vì thế đọ súng đã xảy ra, khiến bốn trẻ em thiệt mạng và một số em khác bị thương. Tuy nhiên, những người biểu tình cho rằng con em họ chết và bị thương là do bị lực lượng ISAF bắn.

Trong những năm qua, tại Afghanistan đã xảy ra nhiều vụ đụng độ gây thương vong lớn cho dân thường Afghanistan, khiến làn sóng phẫn nộ trong dân chúng nước này dâng cao. Ở một số vụ, phía NATO giải thích là sự "nhầm lẫn" khi lực lượng ISAF truy lùng tàn quân Taliban, song vấn đề này đã khiến quan hệ giữa Kabul và Washington trở nên căng thẳng, đồng thời gây khó xử cho chính quyền của Tổng thống Karzai. Đây cũng chỉ là một vụ việc trong hàng loạt các căng thẳng giữa binh lính Mỹ và người dân Afghanistan trong thời gian vừa qua.

Hai năm còn lại, Mỹ sẽ làm gì và Mỹ rút đi thế nào mà vẫn ở lại? Đó là vấn đề.

Võ Vân