Tiến trình dân chủ Myanmar đối mặt nhiều thách thức
18-07-2015 06:24

(Toquoc)- Sự thành công trước mắt của cuộc tổng tuyển cử ở Myanmar, dù thời điểm tổ chức đã được ấn định vào ngày 8/11 tới còn là một câu hỏi lớn.

Để chuẩn bị cho cuộc tổng tuyển cử, Ủy ban Bầu cử Liên bang (UEC) của Myanmar đã chỉ định tổng cộng 1.171 đơn vị bầu cử trên khắp đất nước, bao gồm 330 đơn vị bầu cử trong cuộc bầu cử Hạ viện, 168 đơn vị trong cuộc bầu cử Thượng viện, 644 đơn vị trong cuộc bầu cử nghị viện bang hoặc khu vực và 29 đơn vị trong cuộc bầu cử các nghị viện bang hoặc khu vực của các sắc tộc. Sau khi bầu các nghị sĩ cho Thượng viện và Hạ viện, Quốc hội Myanmar sẽ lựa chọn một Tổng thống. Chính phủ đương nhiệm bắt đầu lãnh đạo từ tháng 3/2011 và sẽ hết nhiệm kỳ vào tháng 3/2016. 

Thông tin về ngày bầu cử được UEC đưa ra vào ngày 8/7, chỉ hai tuần sau hiến pháp sửa đổi không được thông qua, xác nhận rằng quá trình cải cách sau cuộc tổng tuyển cử năm nay sẽ tiếp tục phải đối mặt với những rào cản lớn.

Cải cách Hiến pháp thất bại

Ngày 25/6, Quốc hội Myanmar đã phủ quyết hầu hết các dự thảo sửa đổi hiến pháp năm 2008, khi các đề xuất không đạt tỷ lệ ủng hộ tối thiểu 75% để được thông qua. Trong đó có mục 59 (f) liên quan đến tư cách của tổng thống, theo đó đề xuất xóa bỏ quy định cấm ứng cử tổng thống đối với những người có con dâu hoặc con rể là người nước ngoài, song vẫn giữ nguyên quy định cấm ứng cử đối với người có vợ/chồng hoặc có con hợp pháp là công dân nước ngoài.

Tiến trình dân chủ Myanmar đối mặt nhiều thách thức - ảnh 1
Dù bà Suu Kyi không được tham gia tranh cử, Liên đoàn Quốc gia vì dân chủ (NLD) do bà lãnh đạo vẫn nhận được sự kì vọng sẽ giành chiến thắng dễ dàng trong cuộc bầu cử sắp tới

Với việc đề mục sửa đổi trên bị phủ quyết, một người có bất cứ thành viên nào trong gia đình là công dân nước ngoài đều không thể trở thành tổng thống.  Do đó, lãnh đạo phe đối lập Aung San Suu Kyi, người có chồng và con mang quốc tịch Anh không thể tham gia vào cuộc tổng tuyển cử lần này.

Và việc mục 436, theo đó đề xuất giảm yêu cầu tỷ lệ ủng hộ của các nghị sỹ từ 75% theo quy định hiện hành xuống 70% để thay đổi một số điều khoản quan trọng trong hiến pháp không được thông qua cho thấy quân đội nước này (Tatmadaw) không có dự định từ bỏ quyền ảnh hưởng sâu rộng với các vấn đề chung trong tương lai gần. Với 25% ghế tại Quốc hội Mynmar được dành sẵn cho những nghị sỹ của quân đội không cần qua bầu cử, khối này nắm trong tay quyền phủ quyết.

Trong cuộc gặp mặt gần đây với Đại sứ Đức tại Myanmar, Tổng Tư lệnh các Lực lượng Vũ trang Myanmar, Đại tướng Min Aung Hlaing khẳng định lại cam kết của mình đối với nền dân chủ và việc duy trì một vai trò chính trị của quân đội cho đến khi đất nước thực sự hòa bình.

Mỹ tuyên bố quyền phủ quyết hiến pháp của quân đội Myanmar là phi dân chủ và cho rằng việc sửa đổi hiến pháp để phù hợp với một quốc gia dân chủ sẽ là một bước đi quan trọng trong thành công sau cùng của sự chuyển đổi sang nền dân chủ của Myanmar.

Đương đầu bất ổn trước bầu cử

Xung đột vũ trang trên diện rộng, bao gồm các cuộc nội chiến ở phía bắc bang Kachin và bang Shan miền đông vẫn diễn ra thường xuyên, có thể sẽ là một thách thức đối với UEC để đồng loạt tổ chức các cuộc bầu cử diễn ra trên toàn đất nước vào tháng 11. Bao gồm việc gây nguy hiểm cho an ninh bầu cử, có thể làm giảm sút số cử tri tham gia đi bầu cũng như gây quan ngại về tính hợp pháp dân chủ của các kết quả bầu cử.

Trong tháng 3 vừa qua, các nhà đàm phán hòa bình của Chính phủ Myanmar và 16 nhóm sắc tộc thiểu số vũ trang nước này đã ký thành công dự thảo Thỏa thuận ngừng bắn toàn quốc (NCA) dài 7 chương. Tuy nhiên, nhiều nhóm vũ trang nổi dậy, kiểm soát một vùng lãnh thổ khá lớn như Quân đội Giải phóng Quốc gia Ta’ang (TNLA), nhóm vũ trang sắc tộc Arakan hay Quân đội Liên minh Quốc gia Dân tộc Myanmar (MNDAA) không tham gia đàm phán và từ chối ký vào dự thảo.

Đồng thời, việc chưa xác định được số lượng và thành phần các chính đảng tham gia trong cuộc bầu cử lần này cũng gây hoài nghi về bản chất của tổng tuyển cử. Đảng Liên đoàn Quốc gia vì Dân chủ (NLD) do bà Suu Kyi lãnh đạo cũng đã bày tỏ nghi ngại với UEC về tính toàn vẹn của cuộc bầu cử. Trước đó, NLD đã thắng trong cuộc tuyển cử tại Myanmar năm 1990 nhưng kết quả bầu cử đó đã bị chính quyền quân đội bác bỏ. Và năm 2010, NLD đã tẩy chay cuộc tổng tuyển cử khi bà Suu Kyi còn đang bị quản thúc tại gia.

Lần này, NLD đã xác nhận sự tham gia vào cuộc bầu cử, nỗ lực được dự kiến ​​sẽ thách thức mạnh mẽ lực lượng quân đội và đảng cầm quyền USDP. Suu Kyi cho biết NLD muốn giúp đẩy nhanh quá trình dân chủ hóa vẫn đang dang dởsẽ giúp đất nước phát triển bền vững về cả chính trị và kinh tế.

Một số nhà phân tích thậm chí còn dự đoán Tatmadaw có thể đình chỉ hoặc hủy bỏ các cuộc bầu cử vì lí do an ninh, khi không thể đạt được lệnh ngừng bắn quốc gia vào thời điểm tổ chức bầu cử tháng 11 và để ngăn ngừa Đảng Đoàn kết và Phát triển Liên bang Myanmar (USDP) có một màn “trình diễn nghèo nàn, The Diplomat cho biết.

Rào cản thật sự

Hiện tại, dù bà Suu Kyi không được tham gia tranh cử, NLD vẫn nhận được sự kì vọng sẽ giành chiến thắng dễ dàng trước USDP vào tháng 11 tới, nhưng có thể sẽ không phải là chiến thắng áp đảo như trong quá khứ. Trong cuộc bầu cử quốc hội bổ sung năm 2012, NLD đã giành được đa số ghế, 40/45 (35 ghế Hạ viện, 3 ghế Thượng viện và 2 ghế đại biểu khu vực hoặc bang) được bầu.

Những thách thức thật sự sẽ đến sau cuộc bầu cử, bà Priscilla Clapp cựu quan chức ngoại giao Mỹ tại Myanmar cho biết tại một sự kiện do Viện Brookings tổ chức. Trong trường hợp cuộc bầu cử được thuận lợi diễn ra, nếu NLD chiến thắng, nhưng khoảng cách phiếu bầu không thực sự lớn, do các đảng thiểu số có thể giành được nhiều ghế trong khi USDP không bị tụt lại quá xa thì Quốc hội mới của Myanmar sẽ bị phân hóa đa dạng. Đây sẽ là một thách thức khi cần thông qua các cải cách quan trọng, bà Clapp cảnh báo.

Tuy nhiên, cải cách hiến pháp, bao gồm chấm dứt quyền phủ quyết của Tatmadaw trong Quốc hội Myanmar và cho phép bà Suu Kyi tranh cử tổng thống, dù đã bị bác bỏ vẫn sẽ tiếp tục là tâm điểm của các cuộc tranh luận sau cuộc bầu cử. Trong chính phủ mới, cải cách hiến pháp sẽ vẫn là vấn đề đi đầu và trung tâm," Clapp nhận định.

Về kinh tế, chính phủ mới của Myanmar sẽ có nhiều việc phải làm nhưng năng lực của họ có lẽ không đủ để thực hiện được tất cả. Lex Rieffel, nhà kinh tế và là chuyên gia về Đông Nam Á tại Viện Brookings đánh giá. Các nhà lãnh đạo Myanmar sẽ cần nhiều nỗ lực để tránh khỏi “lời nguyền tài nguyên”, trong khi thực hiện cải cách trong các lĩnh vực chủ chốt, đặc biệt trong nông nghiệp- lĩnh vực vẫn chưa được cải thiện nhiều.

Bên cạnh đó, cuộc khủng hoảng về người thiểu số Rohingya vẫn còn là một nan đề trong khi tiến trình hòa giải với các nhóm vũ trang sắc tộc, dù đã đạt được một số tiến bộ đáng kể nhưng vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố khó xác định.

Cải cách dân chủ ở Myanmar là một tiến trình lâu dài, sẽ được tiếp tục thực hiện bởi chính phủ sắp tới và có thể cả các thế hệ lãnh đạo tiếp theo.

An Bình (Tổng hợp)

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại