Trung Quốc và chiến lược thành lập AIIB
01-04-2015 04:51

(Toquoc)- Tái cấu trúc trật tự hệ thống tài chính quốc tế, Trung Quốc muốn gia tăng sức mạnh và tầm ảnh hưởng trên toàn cầu.

Vấn đề thu hút sự quan tâm nhất tại Diễn đàn châu Á Bác Ngao năm nay, diễn ra từ ngày 26- 29/3 tại Hải Nam, Trung Quốc là sáng kiến thành lập Ngân hàng đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB), nhằm kết nối cơ sở hạ tầng khu vựcdo Trung Quốc khởi xướng.

Tính đến ngày 29/3, đã có hơn 40 quốc gia là thành viên của AIIB, bao gồm Nga và nhiều đồng minh của Mỹ như Anh, Đức, Pháp, Italia, Australia, Hàn Quốc …. Nhật Bản, đồng minh thân cận nhất của Mỹ tại châu Á và còn tồn tại nhiều bất đồng với Trung Quốc, cũng tỏ dấu hiệu muốn đến với AIIB. Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Taro Aso tuyên bố, Tokyo có thể gia nhập AIIB nếu các mối lo ngại về quản trị và tiêu chuẩn cho vay được giải quyết.Ngày 31/3 này sẽ là thời hạn chót cho tất cả các nước đăng ký trở thành thành viên sáng lập của AIIB.Theo WallStreetJournal (WSJ), AIIB dự kiến sẽ bắt đầu hoạt động với số vốn tối thiểu 100 tỷ USD, trong đó Trung Quốc đóng góp 40%, Ấn Độ đóng góp 10%, các nước châu Á khác đóng góp 25%, 25% còn lại sẽ do các nước châu Âu đóng góp. AIIB được kỳ vọng sẽ chính thức được thành lập và bắt đầu hoạt động vào cuối năm 2015.

Trung Quốc và chiến lược thành lập AIIB - ảnh 1
Tháng 10/2014, Trung Quốc cùng 20 quốc gia khác đã kí Biên bản ghi nhớ về việc thành lập AIIB

 

Mâu thuẫn giữa quan hệ đồng minh và lợi ích kinh tế

Các đồng minh của Mỹ đã nhìn thấy lợi ích trong việc gia nhập AIIB. Hiện châu Á đang có nhu cầu đầu tư hạ tầng rất lớn, ước tính 8.000 tỉ USD trong vòng 10 năm tới và AIIB sẽ là một kênh đầu tư quan trọng. Trong đó, phương Tây hi vọng việc gia nhập AIIB sẽ tạo cơ hội cho doanh nghiệp nước họ kiếm được hợp đồng đầu tư tại châu Á. Châu Âu cũng đang có nhu cầu tăng cường hợp tác kinh tế với Trung Quốc và thu hút đầu tư từ nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Châu Âu đang bày tỏ sự thất vọng trước việc Quốc hội Mỹ trì hoãn nhiều năm qua việc thông qua dự luật cải tổ quyền bỏ phiếu tại các tổ chức tài chính quốc tế, trong đó có Quỹ tiền tệ quốc tế(IMF), nhằm dành cho các nền kinh tế lớn mới nổi có tiếng nói lớn hơn trong các vấn đề kinh tế và tài chính toàn cầu.

Trước đó, Washington từng nhiều lần nhấn mạnh sự nghi ngại về AIIB cũng như yêu cầu các đồng minh thận trọng trước khi quyết định gia nhập ngân hàng do Trung Quốc thành lập, với lý do có những lo ngại về quản lý và bảo vệ môi trường.Mỹ nhìn nhận AIIB như một đối thủ cạnh tranh của các tổ chức tài chính truyền thống thế giới như IMF và Ngân hàng thế giới (WB), nơi Mỹ có ảnh hưởng lớn và là một công cụ giúp gia tăng sức mạnh của Trung Quốc.

“Tôi hi vọng trước khi đưa ra cam kết cuối cùng, bất kỳ ai có ý định đưa tên mình vào tổ chức này nên đảm bảo các tiêu chuẩn quản trị của nó là phù hợp”, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Jack Lew từng cảnh báo.Phản đối AIIB, Mỹ đã thất bại trong việc níu kéo các đồng minh và hủy hoại hình ảnh của mình trong mắt các nước đang phát triển.Các nền kinh tế mới nổi đang ráo riết xây dựng cơ sở hạ tầng và Trung Quốc có thể cung cấp nguồn vốn dồi dào.

Động thái này đồng thời đã nói lên sự suy giảm ảnh hưởng của Mỹ trong các vấn đề chính trị và kinh tế quốc tế, cũng như ảnh hưởng ngày càng lớn của Trung Quốc”, ông Nicholas Spiro, Giám đốc điều hành hãng tư vấn Spiro Sovereign Strategy ở London, phát biểu với hãng tin CNBC.

Thúc đẩy lợi ích quốc gia của Trung Quốc

Bắc Kinh từ lâu đã tìm cách thúc đẩy các cải cách tại WB, IMF và Ngân hàng phát triển châu Á (ADB) nhằm tăng quyền bỏ phiếu và ảnh hưởng của mình. Tuy nhiên, quá trình này diễn ra rất chậm.

Financial Timestháng 6/2014 đã trích lời một quan chức liên quan đến việc thành lập AIIB cho biết: “Trung Quốc cảm thấy họ không thể làm được bất cứ việc gì ở WB hay IMF nên muốn thiết lập một ngân hàng thế giới riêng mà họ có quyền kiểm soát”. Theo giới quan sát, Bắc Kinh thành lập AIIB nhằm thay thế dần trật tự hệ thống tài chính quốc tế vốn đang bị Mỹ và phương Tây chi phối. AIIB giúp tăng cường ảnh hưởng trong khu vực và toàn cầu của Trung Quốc.

Một số ý kiến khác cho rằng, AIIB sẽ hậu thuẫn cho các dự án do công nhân Trung Quốc xây dựng, và các hệ thống hạ tầng mới sẽ được sử dụng để tạo thuận lợi cho việc xuất khẩu hàng hóa của Trung Quốc mà nền kinh tế của Trung Quốc không thể hấp thụ.

AIIB, cùng với quỹ hạ tầng Silk Road (Con đường tơ lụa) mà Bắc Kinh đề xuất và đóng góp 40 tỉ USD và nhiều sáng kiến tài chính khác, sẽ đầu tư cho cơ sở hạ tầng trên khắp châu Á, bao gồm việc hiện thực hóa “Nhất đới, nhất lộ”, bao gồm: Con đường tơ lụa trên bộ (NSR) và Con đường tơ lụa trên biển (MSR) hợp thành một mạng lưới liên kết 3 châu lục Á-Âu-Phi, trong đó Trung Quốc là một trong những trung tâm chính. Chiến lược này giúp Trung Quốc khai thông các kênh thương mại, vận tải, thúc đẩy phát triển khu vực miền Tây và miền Trung còn chậm phát triển, giải quyết vấn đề dư thừa sản xuất và dư thừa ngoại hối.

Thành lập AIIB và hiện thực hóa “Nhất đới nhất lộ”giúp Trung Quốc cạnh tranh và tạo đối trọng với TPP và TTIPdo Mỹ đề xướngchiến lược xoay trục sang châu Á của Mỹ, mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc, tái cấu trúc trật tự kinh tế quốc tế, đa dạng hóa đầu tư cũng như đẩy mạnh xuất khẩu và nâng cao uy tín của các nhà lãnh đạo Trung Quốc.Rõ ràng, “Trung Quốc đang từng bước sử dụng sức mạnh ngày càng tăng của mình để trở thành trung tâm của một trật tự kinh tế và chính trị ở khu vực” - ông Bisley khẳng định trên tạp chí The National Interest.

Còn nhiều chông gai

Nhấn mạnh nhu cầu đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á là cần thiết đối với sự thành lập của AIIB cũng như phương thức hoạt động như một ngân hàng thương mại đa phương chứ không đơn thuần là một trung tâm hỗ trợ vốn ưu đãi, AIIB sẽ giải quyết ra sao để cân bằng số vốn cho vay khổng lồ và hoạt động thu hồi.

Các dự án cơ sở hạ tầng vốn có thời gian xoay vòng vốn chậm, tỉ lệ lãi suất thấp với rủi ro cao về sự lãng phí và tham nhũng. Tập trung vào các dự án này, AIIB sẽ gặp nhiều rủi ro, đặc biệt tại một số nước châu Á kém phát triểncó nhiều bất ổn về kinh tế và chính trị.

Trước đó, các chương trình cho vay song phương của Bắc Kinh ở châu Phi, châu Á và Mỹ Latinh đều có phần gây tranh cãi, trong đó doanh nghiệp Trung Quốc bị cáo buộc vơ vét tài nguyên hoặc ồ ạt đưa người lao động của mình đến nước bản xứ. Việc tiếp tục thực hiện các dự án tương tự trong AIIB sẽ không khôn ngoanvề chính trịvàrủi rovề kinh tế. Hạn chế được điều này cũng đồng nghĩa với việc phạm vi của các dự án mà AIIB hỗ trợ có thể không tương xứng với tuyên bố tham vọng của Trung Quốc, “lấp đầy khoảng cách về vốn cho cơ sở hạ tầng châu Á” và các khoản vay AIIBđưa ra có thể sẽ khônghào phóng nhưdự đoán.

Việc xây dựng AIIB như một thể chế tài chính quốc tế, đòi hỏi những tiêu chuẩn và quy định quản trị nghiêm ngặt có thể đương đầu với một thực tế nhiềudự án yếu kém, có nguy cơ nợ xấu. Bất cứ một sai lầm nào xảy ra trong hoạt động điều hành, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của AIIB sẽ đánh mất sự ủng hộ, làm giảm độ tin cậy và tính hợp pháp của định chế này, cũng như sự hiệu quả mà Trung Quốc cam kết so với WB và ADB.

T bỏ quyền phủ quyết trong AIIB, dù là cổ đông lớn nhất, Trung Quốc có thể không đạtđược nhiều ưu thếquyết địnhtrong AIIB.Đồng thời, so sánh với quỹ Con đường tơ lua, AIIBmất nhiều thời gianđể thành lập cũng như đi vào hoạt động. Việc cho vaysong phương thông quacác kênh nhưQuỹCon đường tơ lụalàdễ đàm phánhơn, nhanh hơnđể thực hiện,vàcó lợi hơn cholợi ích của Trung Quốc.

Quan trọng nhất, AIIB vẫn chưa có một kế hoạch vững chắc cho mô hình gây quỹ. Ở giai đoạn đầu, Trung Quốc có thể sử dụng dự trữ ngoại hối của mình hoặc phát hành trái phiếu kho bạc đặc biệt, nhưng các quốc gia thành viên khác không có được sự linh hoạt tài chính tương tự.Một số ý kiến cho rằng, Trung Quốc có thể phải cho các thành viên khác vay tiền để cung cấp đủ nguồn vốn ban đầu.

Cơ chế hoạt động và hiệu quả của AIIB cũng như uy tín của Trung Quốc cần được tiếp tục thảo luận và chứng minhtrên thực tế, đặc biệt trong bối cảnh tình hình kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn và các cuộc xung đột trên thế giới và châu Á đang diễn biến hết sức phức tạp.

An Bình(Tổng hợp)

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại