Vĩnh biệt huyền thoại sống của kiến trúc đương đại
01-04-2016 04:18

(Tổ Quốc)- Zaha Hadid, Bà hoàng của kiến trúc siêu thực đột ngột ra đi ở tuổi 65.

Trong hơn 30 năm sự nghiệp của mình, kiến trúc sư người Anh, gốc Iraq Zaha Hadid đã tạo dựng nên một phong cách độc nhất vô nhị, hơn bất kỳ người đồng nghiệp đương thời nào. Thế giới kiến trúc của bà giống như những bức tranh trừu tượng, mờ ảo giữa hiện thực và giấc mơ, nhưng lại hiện hữu không thể rõ ràng hơn, qua những công trình bảo tàng, nhà hát, nhà máy sản xuất ô tô… trải dài khắp thế giới, từ Baku (Azerbaijan) cho đến Quảng Châu (Trung Quốc).

Vĩnh biệt huyền thoại sống của kiến trúc đương đại - ảnh 1
Nhà hát Opera Quàng Châu, Trung Quốc (ảnh: The Guardian)

Trong các sáng tạo của Zaha Hadid, những quy luật thông thường của kiến trúc dường như đều không tồn tại. Đó là một không gian của những đường con gợi cảm, những hình khối bất thường, nơi ranh giới giữa sàn nhà và những bức tường bị xóa bỏ, khái niệm trần nhà phẳng bị bỏ qua và thay thế bởi những bề mặt lồi lõm; những mặt tiền mang các hình thù kỳ dị… Tất cả những yếu tố này khiến các thiết kế của Hadid mang đậm hơi thở của nghệ thuật và rất thích hợp để trở thành một công trình mang tính “biểu tượng” mà một thành phố hay đất nước muốn tìm kiếm.

Vĩnh biệt huyền thoại sống của kiến trúc đương đại - ảnh 2
Bảo tàng Riverside tại Glasgow (ảnh: The Guardian)
Vĩnh biệt huyền thoại sống của kiến trúc đương đại - ảnh 3
Một thiết kế cầu tại Zaragoza, Tây Ban Nha (ảnh: Zara Hadid Architects)

Trước khi qua đời, Zaha Hadid có lẽ đang ở trong thời kỳ hoàng kim nhất của sự nghiệp. Bà là một trong những kiến trúc sư được săn đón nhiều nhất, được ví như một huyền thoại sống của kiến trúc đương đại. Sự nghiệp của bà chói sáng với những công trình “bom tấn” về cả quy mô lẫn ý nghĩa, từ Sân vận động World Cup tại Qatar, cho đến một loạt các tòa tháp, dự án văn hóa nghệ thuật tại Trung Quốc, Nga, Mexico và Miami (chính là nơi bà đột ngột ra đi do bị nhồi máu cơ tim)… Tên tuổi của bà đã trở thành một thương hiệu mang tính toàn cầu với những lời mời cộng tác thiết kế túi xách cho hãng thời trang xa xỉ Fendi, lọ cắm hoa cho nhãn đồ thủy tinh cao cấp Lalique, bình nước hoa cho nhãn hiệu thời trang Donna Karan, giày thể thao Adidas, đồ nội thất Harrods và cả đồ bơi…

Tuy nhiên, con đường dẫn đến thành công của Zada Hadid không hề bằng phẳng.

Sau khi tốt nghiệp tại trường Kiến trúc danh giá thuộc Hiệp hội Kiến trúc London (AA) năm 1977, trong một thời gian dài, bà bị coi là một “kiến trúc sư giấy” với một loạt các thiết kế chỉ nằm trên bản vẽ mà chưa bao giờ trở thành hiện thực. Năm 1994, văn phòng của Hadid mới có dự án đầu tiên được xây dựng là một trạm cứu hoả nhỏ tại thị trấn Weil am Rhine, Đức (tuy nhiên, công trình này nhanh chóng bị chuyển đổi mục đích sử dụng do nhận được nhiều lời phàn nàn về thiết kế bất tiện, không phù hợp với hoạt động của lính cứu hoả). 

Một năm sau đó, Hadid phải đối mặt với cú sốc lớn nhất trong sự nghiệp khi bản thiết kế đoạt giải cho Nhà hát Opera Cardiff Bay của mình bị từ chối chỉ vì bà là một phụ nữ nước ngoài. Nỗi đâu này phải 15 năm sau mới nguôi ngoai khi công trình nhà hát Opera Quảng Châu do bà thiết kế được khánh thành và cho đến nay vẫn được coi là một trong những biểu tượng xuất sắc nhất của kiến trúc đương đại.

Quyết tâm xóa bỏ những giới hạn trong cấu trúc công trình, vật liệu xây dựng (và cả “túi tiền” của khách hàng) trong từng thiết kế đã khiến các sáng tạo của Zada Hadid luôn phải đối mặt với tranh cãi. Hầu như tất cả các công trình nhận được giải thưởng quốc tế của bà đều gây xôn xao dư luận, từ những cáo buộc vi phạm nhân quyền xung quanh Trung tâm Heydar Aliyev tại Azerbaijan, ngân sách bị vượt quá cho Nhà thi đầu dưới nước của Olympic London, cho đến sự phản đối của các kiến trúc sư địa phương đã buộc Hadid phải bỏ dở dự án Sân vận động Olympic Tokyo vào năm ngoái…

Vĩnh biệt huyền thoại sống của kiến trúc đương đại - ảnh 4
Trung tâm nghệ thuật Heydar Aliyev tại Baku, Azerbaijan (ảnh: Zara Hadid Architects)
Vĩnh biệt huyền thoại sống của kiến trúc đương đại - ảnh 5
Hình ảnh đồ họa của SVĐ World Cup tại Qatar (ảnh: Getty Images)
Vĩnh biệt huyền thoại sống của kiến trúc đương đại - ảnh 6
Trung tâm thương mại Galaxy Soho tại Bắc Kinh, Trung Quốc (ảnh: View Pictures)

Tài năng đi kèm với tính cách nóng nảy đã khiến Zaha Hadid trở thành một “nữ hoàng thị phi” của giới kiến trúc. Bà không ngần ngại đối diện trực tiếp với các lời chỉ trích như lớn tiếng buộc tội các kiến trúc sư Nhật Bản ghen tị với giải thưởng của mình, và gây sốc với lời tuyên bố: “Là một kiến trúc sư, tôi không có nghĩa vụ phải quan tâm” khi được hỏi về điều kiện lao động nghèo nàn của các nhân công khi xây dựng SVĐ Olympic Qatar…

Zaha Hadid cũng là người phụ nữ đầu tiên gần như thâu tóm tất cả các giải thưởng danh giá nhất của kiến trúc quốc tế, bao gồm giải Pritzker (2004), hai lần đoạt giải Stirling (2010 và 2011), giải “Thiết kế của năm” trao bởi Bảo tàng thiết kế London (2014)… và gần đây nhất là Huy chương Vàng của Viện Hàn lâm Hoàng gia Kiến trúc Anh quốc RIBA (9/2015).

Minh Đức

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại