‘Cách viết đúng phải là Hội Gióng!’
Thứ Tư, ngày 21/04/2010 - 16:23

(Toquoc)-“Theo nghiên cứu và nhiều tài liệu làm bằng chứng thì chúng tôi chọn cách viết đúng phải là Hội Gióng. Và tôi tha thiết đề nghị các cơ quan ngôn luận khi viết Hội Gióng thì dùng đúng là Gióng, không dùng Dóng”.

PGS.TS Nguyễn Chí Bền- Viện trưởng Viện Văn hoá nghệ thuật Việt Nam chia sẻ về những khó khăn của Viện và cá nhân ông khi thực hiện lập hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Hội Gióng là Di sản Văn hoá Phi vật thể đại diện của nhân loại.

+ Hội Gióng là lễ hội đầu tiên được lập hồ sơ trình UNESCO công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Xin ông cho biết, Hội Gióng đặc điểm gì nổi bật và có ý nghĩa như thế nào trong lịch sử văn hoá dân gian?

- Hội Gióng ở đền Phù Đổng và Đền Sóc như một bảo tàng văn hoá, lưu giữ nhiều lớp phù sa văn hoá, tín ngưỡng. Lễ hội này ẩn tàng cả hệ tư tưởng, đạo lý và triết học, nhằm thể hiện sự hoà hợp trong gia đình, trong quốc gia. Lễ hội cũng hướng vào một mong ước thiên hạ thái bình. Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, Thánh Gióng đã trở thành biểu tượng mang tính đa diện, thể hiện những phẩm chất và hành động của người anh hùng làng Gióng chống ngoại xâm, bảo vệ mùa màng, mang mưa thuận gió hoà đến các làng quê. Thánh Gióng là một trong 4 vị thánh bất tử (Tứ bất tử) của người Việt Bắc bộ.

‘Cách viết đúng phải là Hội Gióng!’ - ảnh 1

"Vai trò của cộng đồng có vị trí rất lớn trong lễ hội Gióng"-PGS.TS Nguyễn Chí Bền nói

Giá trị của hội Gióng là dân gian đã làm thiêng hoá, vật chất hoá một trong những anh hùng ca hay nhất của người Việt bằng một hệ thống diễn xướng mang tính biểu tượng, đầy tính sáng tạo của dân gian.

Từ hương lễ, Hội Gióng đã trở thành hội vùng và có tầm cỡ quốc gia. Đến nay, Hội Gióng vẫn giữ được những sáng tạo truyền thống của dân gian, ước mong về một đất nước thái bình, khát vọng về một thiên nhiên mưa thuận gió hoà, mùa màng bội thu là thông điệp của cư dân Việt gửi gắm trong Hội Gióng có khả năng đưa di sản đến với cộng đồng, nhân loại.

Khoa học và lịch sử đã chứng minh đây là lễ hội nổi bật nhất, là lễ hội độc nhất vô nhị vủa vùng châu thổ Bắc bộ. Lễ hội cũng được sự quan tâm của các học giả nước ngoài và trong nước ngay từ hàng trăm năm trước. Sự phấn khích của ông G.Dumoutier- một nhà nghiên cứu người Pháp- từ hơn trăm năm trước khi tham dự lễ hội được diễn tả rất cụ thể trong ghi chép của nhà nghiên cứu này. Sau đó là các nhà nghiên cứu, các học giả trong và ngoài nước cho thấy một hệ thống nghiên cứu rất có giá trị về Hội Gióng.

+ Là lễ hội đầu tiên được lập hồ sơ, cái khó của Viện- đơn vị thực hiện là gì, thưa ông?

- Đúng Hội Gióng là lễ hội đầu tiên được lập hồ sơ, cái khó vẫn là khó khăn muôn thủa của chúng ta: phải làm hồ sơ bằng tiếng Anh hoặc tiếng Pháp. Trình bày sao cho người đọc, người xem hiểu được.

Chúng ta có 3 di sản được công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại (trừ ca Trù là di sản văn hoá cần được bảo vệ khẩn cấp) thì có 2 di sản do Viện Văn hoá nghệ thuật Việt Nam trực tiếp thực hiện lập hồ sơ (Cồng chiêng và Quan họ) nên không thể nói là không có kinh nghiệm. Tuy nhiên, cứ mỗi lần lập hồ sơ Di sản là tôi thấy như mới làm lần đầu, không cái nào giống cái nào. Hơn nữa, Viện cũng không có nhiều kinh phí.

+ Theo PGS.TS thì điều gì là quan trọng nhất đối với việc lập một hồ sơ di sản để trình lên UNESCO?

- Điều quan trọng nhất đối với việc lập hồ sơ một di sản của một quốc gia là phải được sự đồng thuận của đất nước đó. Đồng thuận từ các nhà quản lý, các nhà khoa học, cộng đồng và dư luận.

Hội Gióng là một hội chuyện và đầy giá trị nhân văn và khát vọng hoà bình. Tại lễ hội, phía ta và địch sau đó đã cùng ăn uống. Và dân gian tin rằng, sau Hội Gióng năm nào cũng có mưa. Thể hiện khát vọng cầu cho mưa gió thuận hoà, mùa màng tốt tươi, vạn vật sinh sôi nảy nở.

Có 3 yếu tố tạo nên thành công của hồ sơ: Có xứng đáng là sáng tạo văn hoá mang tầm nhân loại không; Có đáp ứng các tiêu chuẩn về khoa học, kỹ thuật của UNESCO hay không; và ý chí đồng thuận của cộng đồng.

+ Cộng đồng có vai trò thế nào trong việc tổ chức lễ hội này, thưa ông?

- Vai trò của cộng đồng có vị trí rất lớn trong lễ hội Gióng. Họ là người tự tổ chức, lo liệu tất cả. Trong lễ hội, người được chọn làm người múa hội cờ là vinh dự của dòng họ. Khi một người được chọn, cả họ sẽ ăn mừng. Người múa hội cờ phải tập múa rất vất vả. Nếu năm nào, người múa không đá được bát nước ra khỏi chiếu thì lễ hội năm đó người dân không vui lắm đâu.

‘Cách viết đúng phải là Hội Gióng!’ - ảnh 2

"Sự can thiệp của chính quyền, của du khách, thay đổi môi trường… là những bài toán thường xuyên đặt ra đối với việc bảo tồn di sản, lễ hội"

+ Có ghi chép từ hơn trăm năm trước về Hội Gióng, nhưng PGS có thể khẳng định Hội Gióng có từ bao giờ và có biến đổi gì trong xã hội đương đại không?

- Quả thực chưa có một nghiên cứu nào khẳng định Hội Gióng có từ bao giờ. Chúng tôi hứa sẽ sớm làm sáng tỏ câu hỏi này.

Chúng tôi cũng đã nghiên cứu sổ hội lệ của làng và thấy cách tổ chức hội được ghi chép cẩn thận, vì thế, không ngại lễ hội bị biến tướng, các lễ hội sẽ được tổ chức đúng như trong sổ hội lệ ghi.

Ghi chép về Hội Gióng từ nghiên cứu của G.Dumoutier sau đó là GS Nguyễn Văn Huyên sau này là GS Trần Quốc Vượng và nhiều nhà nghiên cứu trong nước và quố tế khác cho đến nay đều thấy không thay đổi. Như vậy, có thể nói, từ hàng trăm năm nay, lễ hội Gióng vẫn được tổ chức như nguyên bản. Lễ hội này may mắn chưa có các nhà nháy nháy (“…”  ) thò tay vào cải biên, cải tiến…

+ Có một thực tế là hiện nay, có người viết là Hội Dóng, có người viết Hội Gióng. Vậy, theo PGS cách viết nào là chuẩn? Có nên thống nhất một cách viết không?

- Theo nghiên cứu và nhiều tài liệu làm bằng chứng thì chúng tôi chọn cách viết đúng phải là Hội Gióng. Và tôi tha thiết đề nghị các cơ quan ngôn luận khi viết Hội Gióng thì dùng đúng là Gióng, không dùng Dóng.

Tôi đã viết một bài nghiên cứu về vấn đề này đăng trên Tạp chí dân gian- Viện Khoa học Xã hội VN số 1-2010.

+ PGS có tin tưởng hồ sơ Hội Gióng sẽ được công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại?

- Chúng tôi đã phấn đấu và làm hết khả năng, công sức của mình. Hồ sơ đã đáp ứng được tiêu chuẩn kỹ thuật và khoa học của UNESCO (lọt qua vòng 1), còn về sau như thế nào thì tôi không thể khẳng định. Chỉ có thể nói, nếu giờ cho tôi một hạt dẻ, thì tôi chỉ ước Hội Gióng được công nhận là Di sản Văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại.

+ Đây là lễ hội còn được tổ chức đúng như nguyên bản hơn 100 năm trước, vậy, nếu trở thành Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại, thách thức của việc bảo tồn lễ hội này theo PGS là gì?

- Người con gái chưa đi thi hoa hậu, chưa ai biết đến, khi thành hoa hậu rồi, cô ta phải biết giữ gìn hình ảnh. Tương tự như vậy, phấn đấu để có thương hiệu đã gian khổ, nhưng giữ được thương hiệu còn khó hơn nhiều.

Tôi lo ngại sự can thiệp của chính quyền, của du khách, thay đổi môi trường… là những bài toán thường xuyên đặt ra đối với việc bảo tồn di sản, lễ hội. Chúng tôi cũng lường được điều đó, và xác định, phải nâng cao nhận thức của người dân trong việc giữ gìn, bảo vệ di sản. Câu chuyện di sản văn hoá bao giờ cũng là chuyện cần cả cộng đồng.

+ Xin cám ơn ông về cuộc trò chuyện!

Lễ hội Thánh Gióng hay còn gọi là hội làng Phù Đổng (tên nôm là làng Gióng), là một trong những hội lễ lớn nhất ở đồng bằng Bắc bộ. Lễ hội được cử hành trên một không gian rộng lớn dài khoảng 3 km gồm đền Thượng, đền Mẫu (thờ mẹ Gióng) và chùa Kiến Sơ, làng Phù Đổng, Gia Lâm, Hà Nội. Lễ hội như một diễn trường lịch sử văn hóa, kể lại sự tích Thánh Gióng đánh thắng giặc Ân. Tương truyền, ngày 9/4 âm lịch là ngày ông Gióng đánh thắng giặc Ân.Lễ hội Gióng bắt đầu từ ngày mồng 6/4. Trong những ngày này, dân làng tổ chức lễ rước cờ tới đền Mẫu, rước cơm chay lên đền Thượng. Ngày chính hội (9/4) có lễ rước kiệu võng từ đền Mẫu lên đền Thượng và tổ chức hội trận (diễn lại trận phá giặc Ân). Ngày mồng 10 làm lễ duyệt quân tạ ơn Gióng. Ngày 11 lễ rửa khí giới. Ngày 12 lễ rước cờ báo tin thắng trận với trời đất... Cuối cùng là lễ khao quân, đến đêm có hát chèo.

Hà An (thực hiện)

 

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại
PTI

Từ khóa tìm kiếm

Từ khóa tìm kiếm