Tài trợ sáng tác văn học, từ phong trào đến chiều sâu
15-11-2015 12:21

(Toquoc)- Tài trợ sáng tác từ vài triệu đến vài chục triệu đồng tưởng là dễ nhưng làm thế nào để hiệu quả, vừa duy trì được tính phong trào vừa thúc đẩy được chất lượng sáng tác lại là việc không dễ.

 Tài trợ sáng tác văn học, từ phong trào đến chiều sâu  - ảnh 1
Tài trợ sáng tác văn học thiếu đầu tư chiều sâu (ảnh: Internet)

Đa  dạng và linh hoạt triển khai tài trợ sáng tác

Ở các hội văn học nghệ thuật địa phương nhiều năm nay vẫn còn duy trì khá đều đặn việc tài trợ sáng tác, hoặc có những cách gọi khác như tài trợ in sách, hỗ trợ in sách, trợ cấp in sách… Nói chung là với mỗi đặc thù của địa phương mà việc tài trợ sáng tác rất khác nhau và số tiền được tài trợ cũng ở nhiều mức.

Cách làm phổ biến nhất tại các hội văn học nghệ thuật địa phương là những tác giả có khả năng được nhận tiền tài trợ sáng tác thì sẽ gửi bản thảo đến xét duyệt, nếu chất lượng đảm bảo thì ứng với mức tài trợ nào sẽ được nhận một phần (có thể 30-50%) giá trị của mức tài trợ đó. Chẳng hạn như Hội VHNT Đà Nẵng có quy định: “Ký hợp đồng với tác giả hoặc nhóm tác giả thuộc đối tượng được hưởng tài trợ và ứng cho tác giả hoặc nhóm tác giả 30% mức tài trợ đã duyệt”. Hoàn thành sơ thảo, phác thảo tác phẩm của tác giả hoặc nhóm tác giả thì được ứng tiếp 30%, cho đến khi tác phẩm hoàn thành thì được hưởng số tiền còn lại.

Ở Phú Thọ thì việc tài trợ sáng tác lại được thực hiện khác, không dựa trên bản thảo mà dựa vào… sách đã xuất bản. Nhằm tránh việc tài trợ sáng tác theo các mức từ thấp đến cao dựa trên bản thảo cho đến khi hoàn thành tác phẩm chất lượng không đạt như ban đầu và việc tiền nhận rồi nhưng tác phẩm còn nợ nên Hội VHNT Phú Thọ triển khai tài trợ sáng tác bằng cách nắm đằng chuôi. Tác phẩm cứ xuất bản xong thì nộp lại để xét xem chất lượng như thế nào, có đáng được nhận tài trợ sáng tác không, nếu được nhận thì tương ứng với mức nào.

Ở Huế thì lại song hành hai hình thức tài trợ là tài trợ xuất bản và tài trợ sáng tạo tác phẩm. Cách làm này cũng có nét tương đồng với Hội VHNT An Giang, tuy nhiên hội văn học này cũng dành một số lượng nhất định ưu tiên tác giả trẻ.

Tóm lại là cho dù với cách thức nào, ứng trước tiền khi sách xuất bản hay sau khi tác phẩm đã hoàn thành thì một cuốn sách từ khi ở dạng bản thảo cho đến khi xuất bản nếu tác giả được vào diện tài trợ sáng tác thì sẽ được hưởng một khoản tiền nhất định, có thể cao thấp, ít nhiều, tùy thuộc vào chất lượng tác phẩm cũng như kinh phí của từng Hội văn học nghệ thuật địa phương.

Một thông tin khá bất ngờ là trong khi việc tài trợ sáng tác được tiến hành khá đều đặn và rất phổ biến ở các Hội văn học nghệ thuật địa phương thì một hội địa phương có lượng hội viên lớn như Hội Nhà văn Hà Nội lại không hề tồn tại danh mục “tài trợ sáng tác” trong hoạt động văn chương nói chung. Khi biết thông tin này, một số hội viên của Hội Nhà văn Hà Nội tỏ ra ngỡ ngàng vì cụm từ “tài trợ sáng tác” chưa từng được nghe nhắc đến. Và từ đây, nhiều câu hỏi được đặt ra, hoặc là do kinh phí hoạt động quá eo hẹp, hoặc là các hội viên của Hà Nội có điều kiện kinh tế và ít khi phải lăn tăn khi in sách…

Từ phong trào đến chiều sâu

Tài trợ sáng tác thường được ví như một chiếc bánh mà ai dường như cũng muốn mình có phần trong đó. Vì thế để không mất lòng hội viên, “chiếc bánh” đó thường xoay vòng chuyển động. Tất nhiên cũng xảy ra trường hợp cào bằng và cả xoay vòng “không đều”.

Lý do được đưa ra là hội văn học địa phương thì tính phong trào vẫn là chính nên cào bằng để khuyến khích động viên. Và việc xoay vòng không đều là hội viên ở địa phương có sự chênh lệch rất lớn, có hội viên rất sáng giá, nổi tiếng, tác phẩm chất lượng, được nhiều giải thưởng ở cả hội trung ương chứ không riêng gì địa phương nhưng cũng có hội viên chỉ ở nhỉnh hơn tầm mức câu lạc bộ một tí. Hội viên sáng giá thì thừa khả năng nhận tài trợ sáng tác, nhưng không lẽ năm nào, kỳ nào cũng nhận. Còn hội viên “thường thường bậc trung” mà nhận thì chưa xứng đáng. Để cân bằng, hợp lý và không làm mất lòng tất cả hội viên trong các hội văn học nghệ thuật địa phương đòi hỏi rất nhiều ở cách làm của lãnh đạo mỗi hội. Tình trạng “bằng mặt nhưng không bằng lòng” cùng những “lời ra tiếng vào” không phải là không có.

Với quan niệm phần lớn là phong trào nên hiệu quả của tài trợ sáng tác chưa thật cao. Để tập trung vào chất lượng, hiệu quả, một số hội văn học nghệ thuật địa phương đã và đang chuyển sang đầu tư chiều sâu song song với việc tài trợ sáng tác như lâu nay. Ban chấp hành nhiệm kỳ mới của Hội nhà văn thành phố Hồ Chí Minh cũng xác định: “Việc đầu tư sáng tác và xuất bản sẽ chú ý đến chiều sâu, xem xét kỹ lưỡng chất lượng chuyên môn bởi Hội đồng Đầu tư sáng tác văn học, sau đó sẽ phối hợp với tác giả tổ chức in ấn, giới thiệu tác phẩm chứ không đầu tư dàn trải như kiểu cũ”.

Đầu tư chiều sâu là “chọn mặt gửi vàng” những tác giả có tiềm năng cho ra đời tác phẩm chất lượng. Theo đó mức tiền dành cho tác giả được đầu tư chiều sâu cũng cao hơn. Nếu mức tài trợ sáng tác ở mặc bằng từ 4-7 triệu đồng, thậm chí có mức thấp nhất chỉ 2 triệu đồng thì đầu tư chiều sâu có thể lên tới 15-20 triệu đồng. Theo thông tin từ  văn bản hướng dẫn ở Hội Văn học nghệ thuật Đà Nẵng thì mức tài trợ dao động từ 3-30 triệu đồng và có thêm ghi chú “mức tài trợ có thể được Hội đồng quản lý quỹ quy định nâng lên nếu tác phẩm đạt chất lượng vượt trội”.

Đầu tư chiều sâu là cách làm nhận được sự ủng hộ của nhiều người cầm bút. Tuy nhiên không phải không có cái khó, nhất là với các hội văn học nghệ thuật địa phương. Hiện nay, có những tỉnh còn chưa có lấy một hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, lại có nơi quy tụ rất đông đảo đội ngũ cầm bút chất lượng, đáng được đầu tư, vậy thì giải quyết thế nào đây. Rồi còn tâm lý “văn mình vợ người”, đương nhiên ai cũng nghĩ tác phẩm mình, khả năng của mình xứng đáng được đầu tư chiều sâu.

Chia sẻ mới đây nhất của Hội Văn học nghệ thuật Phú Thọ là năm 2013 Hội đã mạnh dạn đầu tư chiều sâu với 5 trường hợp, trong đó có 4 người thuộc lĩnh vực văn học. Số tiền đầu tư chiều sâu lên tới 20 triệu đồng. Nhưng năm 2014 và năm nay- 2015 thì chưa tiếp tục triển khai vì còn phải xem xét.

Từng có dạo nhiều nhà văn lên tiếng về đầu tư chiều sâu, có cả đồng tình, có cả không đồng tình. Người từ chối và người nhận đều có lý lẽ riêng. Những người quan tâm cũng không khỏi nghi ngờ tính hiệu quả của việc đầu tư chiều sâu, nhất là khi thấy mức tiền được đưa ra không nhỏ.

Trong báo cáo nhiệm kỳ Đại hội Hội Nhà văn Việt Nam vừa qua cho biết, trong 5 năm từ 2010-2015 Hội đã đầu tư chiều sâu cho 19 tác giả. Cho đến nay cũng chưa ai thống kê trong số 19 tác giả nhận đầu tư chiều sâu kia có bao nhiêu tác phẩm được công chúng đánh giá cao, gây tiếng vang xã hội…

Cho đến nay ở các Hội văn học nghệ thuật địa phương việc đầu tư chiều sâu cho sáng tác văn học còn rất thưa thớt, thậm chí còn chưa nghĩ đến. Vì vậy kiểu đầu tư dàn trải, cào bằng, mang tính phong trào vẫn là cách được các hội văn học nghệ thuật địa phương thực hiện.

Nhưng tác phẩm văn chương là thứ khó ai đoán được cái đích đến phía trước, cho dù nhà văn vừa hoàn thành tác phẩm xong, đóng bút lại và trao toàn quyền cho độc giả. Hơn nữa trên cái hành trình cô độc đầy khổ ải này việc tài trợ sáng tác cũng chỉ là một biểu hiện rất nhỏ thể hiện sự quan tâm, chia sẻ với công việc viết văn của người cầm bút. Phải làm thế nào khi đã nhận số tiền ấy mà người nhận không áy náy mới là việc đáng bàn.

Hiền Nguyễn

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại