Tản mạn quanh chuyện sáng tác văn học
14-06-2015 04:43

 

Văn học có được chỗ đứng trong đời sống tinh thần con người một phần là bởi sự đa dạng về thể loại, trường phái sáng tác, phong cách sáng tác, cũng như những chủ đề được bàn tới trong sáng tác. Tuy nhiên, một nền văn học nhất định không thể là một dàn hợp xướng xô bồ, hỗn tạp mà tự phân định thành dòng chủ lưu, phụ lưu và xuất hiện những “làn sóng ngược”, “cánh chim lạ”…

Nói về các hướng sáng tác của văn học Việt Nam, dưới góc độ hình thức xuất bản, công bố tác phẩm, gần đây việc xuất bản các sáng tác văn học dường như được “nới lỏng” theo xu thế thị trường buộc người viết phải đối diện với thực tế và nâng cao chất lượng sản phẩm. Những tưởng xu thế đó sẽ khiến người viết phải nỗ lực hơn để được găm lại trong lòng độc giả nhưng thực tế họ lại bất chấp và khước từ việc sáng tác của mình không thành được một giá trị tinh thần (mặt hàng). Bởi thế mà chuyện sách in ở nhà xuất bản tên tuổi với hình thức, giấy, mực đẹp nhưng ế ẩm hoặc không dám tung ra thị trường mà chỉ cho, tặng đang là hiện tượng quá phổ biến. Việc những ấn bản ấy không đủ tầm tham dự vào đời sống văn học hay không đi vào được lòng người đọc cũng đồng nghĩa với việc tự loại bỏ mình ra khỏi những đối tượng được xét tới trong dòng chủ lưu. Tuy nhiên, ở một góc độ nào đó, những tập thơ, truyện ra đời dễ dãi, chất lượng thấp đó lại đang được “đánh tráo khái niệm” thành “đầu sách”,“đóng góp”, “văn nghiệp” để tạo nên các nhà văn ảo tranh chấp các vị trí trong hội văn nghệ địa phương hay các giải thưởng…

Không được đưa tới nhà xuất bản, không có ý định tham dự vào một sân chơi truyền thống, những sáng tác được đưa lên các trang cá nhân, hòa nhập vào mạng xã hội hay thơ đọc trong các nhóm ở làng quê, góc phố lại luôn có một lượng độc giả nhất định. Như người ta thường nói, nghệ thuật không chấp nhận cái trung bình, câu thơ hay lay động cả triệu trái tim chứ không thể chỉ làm một nhóm, một làng mê mẩn. Tuy nhiên, những nhóm độc giả này hoặc có thị hiếu thẩm mĩ ở dạng đơn giản với tình cảm thẩm mĩ giới hạn ở những xung đột, những khúc mắc của bản thân chứ không có ý định liên hệ với những gì mang tầm nhân loại, quốc tế. Loại sáng tác này thi thoảng cũng có những thành công xuất chúng kiểu như thơ bút tre ngày trước hay hàng vạn bản in của Phong Việt hay trường hợp Thơ thu gom của Văn Thùy…

Nguồn sáng tác thứ ba phải kể đến các nhà văn đã có tên tuổi tiếp tục làm mới mình bằng những cách thức khác nhau như Y Phương sang với tản văn;  Thanh Thảo tiếp tục với trường ca; Inrasara với phê bình tiểu luận… Nhưng trong đó cũng không thiếu những tên tuổi đã đánh mất đi sự hấp dẫn của những trang viết hay không bắt nhịp được với đời sống văn học mới nhưng vẫn ảo tưởng ở khả năng của mình mà người viết không muốn nhắc đến ở đây.

Nguồn sáng tác thứ tư phải nhắc đến là những tác giả trẻ viết một cách âm thầm với nhiều ngành nghề và đang sinh sống tại các địa phương khác nhau. Những năm đầu của thế kỉ mới, khi những cái tên Đỗ Bích Thúy, Nguyễn Đình Tú, Phong Điệp… hay độc giả còn lạ lẫm với Nguyễn Ngọc Tư, Vi Thùy Linh - những người lật đổ định kiến xem thường cây bút trẻ và sau này là cả những Nguyễn Quỳnh Trang, Cấn Vân Khánh, Nguyễn Thị Minh Hòa, Keng, Gào… Đây là những cây bút được tiếp thu vốn trí thức văn hóa của thời đại toàn cầu hóa nên luôn có cái nhìn mới lạ, đa chiều và đôi khi dị ứng với những gì đã hằn vào nếp nghĩ. Những cách viết bị xem là thể nghiệm cực đoan của Nguyễn Thế Hoàng Linh hay Đỗ Hoàng Diệu ít nhiều cũng cho thấy dấu hiệu của một cuộc tìm kiếm hướng đi mới cho văn chương Việt.

Từ thực trạng sáng tác và công bố tác phẩm ấy, diện mạo các hướng sáng tác văn học được phác thảo, xét ở góc độ những người đang cầm bút và bám sát đời sống thế sự thì phải kể đến việc đóng góp không nhỏ của các nhà văn sinh ra sau chiến tranh và viết về đời sống xã hội sau thời kì hội nhập quốc tế. Cho dù trong trang viết của họ vẫn còn thiếu những trải nghiệm sâu sắc nhưng lại phong phú các tư liệu đời sống cũng như bài học mới của cuộc sống hôm nay. Ở tiêu chí đóng góp nghệ thuật phải kể đến đội ngũ ít ỏi các nhà văn đã vượt ra ngoài sức ì của danh vọng, giải thưởng, tuổi tác để bắt đầu một cuộc chinh phục mới. Tuy nhiên, những nhà văn này đang chưa tìm được sự gắn kết với thế thệ sau như một sự chuyển giao hay chia sẻ.

Có thể thấy, hướng sáng tác của văn học Việt Nam đang có sự vận động, xác lập chứ chưa đạt tới sự ổn định, định hình bởi chưa có sự gắn kết trong cuộc chuyển giao thế hệ. Cũng từ đó cách nhìn nhận, phản ánh cuộc sống cũng chưa có sức thuyết phục lớn với yêu cầu của độc giả hôm nay.

Phương Mai

 

 

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại