Văn học Thủ đô sau gần 50 năm hình thành và phát triển
28-09-2015 11:03


Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật thành phố Hà Nội được thành lập ngày 10/10/1966 (sau Đại hội với tên ban đầu là Chi hội Văn nghệ Hà Nội). Đại hội toàn thể lần thứ 2 (1968) đổi tên thành Hội Văn nghệ Hà Nội có 9 chuyên ban trực thuộc (Văn, thơ, nhạc, hoạ, điện ảnh, nhiếp ảnh, sân khấu, kiến trúc và văn nghệ dân gian). Qua 12 kỳ Đại hội, với phương châm phát huy dân chủ, đoàn kết, sáng tạo, trí thức văn nghệ sĩ Thủ đô đã có nhiều tác phẩm và công trình xuất sắc góp phần xây dựng Thủ đô văn minh, giàu đẹp, ngàn năm văn hiến…
 

Từ khi Vua Lý Thái Tổ ban “Chiếu dời Đô” năm 1010, Thăng long - Hà Nội đã trải qua chặng đường dài lịch sử vẻ vang. Ngày 10/10/1954 đánh dấu thắng lợi huy hoàng 9 năm trường kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, mở ra thời kỳ phát triển mới của Thủ đô, các khuynh hướng sáng tác văn học chưa được tập trung do ảnh hưởng của văn nghệ thời đế quốc và phong kiến còn khá nặng nề, gây ra những nhận thức và đánh giá khác nhau. Sau 10 năm (1954-1964), Hà Nội tiến hành khắc phục hậu quả chiến tranh, khôi phục kinh tế, cải tạo xã hội chủ nghĩa, xây dựng và phát triển, vững bước tiến vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá.

Kể từ khi thành lập tới nay, Hội Nhà văn Hà Nội có nhiều thay đổi và gia tăng về số lượng hội viên, Hội rất coi trọng việc vận dụng và phát huy những thế mạnh của mình, là ngôi nhà chung về văn học, có trách nhiệm tổ chức và tạo điều kiện cho các sáng tác về Hà Nội của hội viên. Điểm qua tác phẩm văn học các thời kỳ:

- Giai đoạn 1966-1975 văn thơ có nhiều tác phẩm, tiêu biểu như: truyện Người ven thành của Tô Hoài, bút ký Hà Nội ta đánh Mỹ giỏi của Nguyễn Tuân, thơ Trở lại trái tim mình của Bằng Việt, khảo cứu Thăng Long - Đông đô - Hà Nội của Hoàng Đạo Thúy, thơ Những điều không liên quan của Xuân Quỳnh, thơ Gặp xuân ngoại thành của Tế Hanh, truyện Phía trước là mặt trận của Hữu Mai…

- Giai đoạn 1976-1990 văn thơ có những tác phẩm tiêu biểu như: Truyện Cù lao tràm của Nguyễn Mạnh Tuấn, khảo cứu Hoa tay đất Rồng của Nguyễn Thọ Sơn, thơ Âm thanh bàn tay của Nguyễn Duy, truyện ký Hoa Hà Nội của Trần Lê Văn, truyện Mùa lá rụng trong vườn của Ma Văn Kháng …

- Giai đoạn 1991 đến nay: Giai đoạn có nhiều biến động về hoạt động văn học trong cả nước, ở Thủ đô “Những biến động ấy diễn ra ngày càng rõ nét trong thời kỳ đổi mới; các đề tài sáng tác được mở rộng; vùng cấm được xoá bỏ; những cây bút trẻ nổi trội được khai phá; phẩm chất trí tuệ được chú trọng; chất lượng bút pháp, thủ pháp hình thành nhiều hơn; báo chí xuất bản, in sách phát hành dễ dàng và hầu hết hội viên đều có sách xuất bản; nhiều cuộc tranh luận văn học kế tiếp nhau xuất hiện và vẫn đang tiếp diễn theo xu hướng tích cực, những tiêu chí lành mạnh được bảo vệ, củng cố và phát triển”. Tuy nhiên, mặt trái của sự phát triển này là “Sự rối loạn các tiêu chí thẩm mỹ, tỷ lệ khá lớn các ấn phẩm xuất bản không có độc giả, một số tác giả chạy theo thị hiếu tầm thường của thị trường, xuất hiện thoái hoá về chính trị, suy đồi về nghệ thuật”. Trong bối cảnh phức tạp đó, Hội Nhà văn Hà Nội đã thể hiện được bản lĩnh vững vàng trong các quan điểm nghệ thuật, sớm phân biệt hay dở, chính tà của nhiều văn phẩm, góp phần đáng kể vào sự bảo vệ đường lối văn học đúng đắn của Đảng.

Trao đổi với chúng tôi Nhà thơ Bằng Việt - Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Hà Nội bày tỏ những đúc kết rút ra từ thực tiễn:

Thứ nhất: Hội Nhà văn Hà Nội phát huy được thế mạnh của mình, có gần 600 hội viên (trong đó phân nửa là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam), dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Thành phố, giới Nhà văn Hà Nội cùng chung tay xây dựng Hội ngày càng vững mạnh, tự tin, phóng khoáng và chủ động hơn, anh chị em phấn khởi đi sâu tìm tòi những điều mình tâm đắc, lựa chọn những thủ pháp nghệ thuật phù hợp tạo ra tác phẩm đủ tầm, khái quát và đúc kết cho một sự kiện hoặc một giai đoạn lịch sử của Thủ đô và cả dân tộc, đã tìm ra hơi thở của sử thi qua các thời kỳ lịch sử, vốn là ưu thế mạnh của văn học thành văn Thăng Long “Hội tụ và toả sáng”. Sau gần 50 năm, văn học Thủ đô luôn toả sáng, bắt nhịp được những động thái thay đổi và hội nhập mạnh mẽ của Hà Nội và cả nước. Các tác phẩm văn học có nhiều khởi sắc đáng kể, nhiều tập văn xuôi, tập thơ, tập hồi ký và công trình nghiên cứu lý luận phê bình có những tìm tòi, vận dụng các thủ pháp nghệ thuật mới, được hội Trung ương đánh giá cao. Những bộ tiểu thuyết dày dặn, bao quát tinh thần cả một thời đại, tái hiện từ phong tục tập quán đến con người và hoàn cảnh xã hội, các tác phẩm đó đã làm tăng tính hiệu quả của các bài học lịch sử và thực sự được công chúng quan tâm và đón nhận - Đó là dấu hiệu đáng mừng của văn học Thủ đô, đặc biệt nhiều cây đại thụ văn học Hà Nội như Nguyễn Văn Vĩnh, Tản Đà, Phạm Duy Tốn, Tô Hoài, Quang Dũng, Bằng Việt, Bùi Bình Thi, Xuân Quỳnh, Nguyễn Trí Huân, Khuất Quang Thuỵ, Tạ Duy Anh, Nguyễn Quang Thiều, Nguyễn Việt Chiến…

Thứ hai: Hội có điều lệ tổ chức và hoạt động, có quyết định phê chuẩn Ban Chấp hành qua mỗi thời kỳ đại hội, kinh phí hàng năm, Thành phố xét cấp ở mức còn hạn hẹp, chỉ đủ trang trải các chi phí quản lý, lao động tiền lương cho 1/3 số cán bộ biên chế ở Hội, báo, tiền thuê nhà, điện, nước, chống xuống cấp nhà, xưởng. Phần kinh phí nghiệp vụ, hỗ trợ sáng tác, triển lãm, biểu diễn hội thảo khoa học, tổ chức đều đặn các trại sáng tác hàng năm. Hội phải đề nghị Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch giúp đỡ và xin tài trợ các mạnh thường quân, các cơ quan khác - Tức là có sự vận dụng sáng tạo của Ban Chấp hành Hội.

Thứ ba: Về mặt tổ chức trên cơ sở Điều lệ Hội và đạt tiêu chuẩn hội viên, các hội viên của Hội gồm nhiều thành phần, ngành nghề khác nhau, nằm hầu hết ở các tổ chức văn hoá, kinh tế và cá thể trên địa bàn Thủ đô. Số lượng hội viên ngày càng phát triển và có uy tín, sống thực chất hơn. Hội không đủ điều kiện để hỗ trợ hội viên sáng tác và xuất bản hoặc dàn dựng tác phẩm, hầu như anh chị em hội viên đều chủ động làm việc với các nhà xuất bản để ra mắt các tác phẩm vì không có ngân sách tài trợ nghiệp vụ, nên đã hạn chế hoạt động văn học của Hội.

Thứ tư: Ban Chấp hành Hội qua 12 nhiệm kỳ đại hội đã cố gắng tìm biện pháp tận dụng, khai thác các mặt mạnh trên cơ sở tính chất và đặc điểm văn học Thủ đô để thường xuyên chăm lo đến các hoạt động như: Tổ chức các hội thảo trao đổi kinh nghiệm sáng tác, phê bình, tạo dựng tác phẩm, nghiên cứu sưu tầm, mở các lớp (tự túc) hướng dẫn sáng tác; tổ chức cho hội viên sinh hoạt, đi điền dã ở các địa phương và cơ sở để thâm nhập thực tế, gợi cảm hứng, hướng sáng tác và khảo cứu; tổ chức xin phép giới thiệu phát hành tác phẩm; tổ chức các triển lãm giới thiệu tác phẩm hàng năm cho hội viên vào dịp Ngày Giải phóng Thủ đô mùng 10/10; kết hợp với các Hội Trung ương và Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch trao giải thưởng các loại cho hội viên hàng năm và 3 năm một lần...

Qua gần 50 năm rút kinh nghiệm, đến nay cho thấy mảng văn học hoạt động ổn định, các mặt công tác đi vào nền nếp, có truyền thống và là trọng tâm chương trình công tác mỗi năm của Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật cấp trên và các hội chuyên ngành. Có thể nói, các hoạt động văn học Thủ đô đều hướng về chất lượng tác phẩm, nâng cao uy tín công tác, ngày càng có tầm ảnh hưởng rộng lớn. Báo Người Hà Nội (báo tuần, cuối tuần, cuối tháng), Tạp chí Tản Viên Sơn luôn cải tiến về nội dung, hình thức, mở rộng dung lượng, xứng danh tờ báo chuyên ngành văn học nghệ thuật, văn hoá, lối sống người Hà Nội. Quan trọng nhất là phát hiện và tạo đà cho các tài năng trẻ, khá nhiều giải thưởng hàng năm thuộc về những tác giả chưa và không phải là hội viên Hà Nội như: Đỗ Phấn với tập truyện Dằng dặc triền sông mưa và Đoàn Ánh Dương với tập lý luận văn học Không gian văn học đương đại. Nhiều cây bút trẻ ở địa phương khác đã được mời tham dự các Hội nghị sáng tác của Hà Nội. Ngược lại, nhiều tác giả Hà Nội tham gia các hoạt động đóng góp sáng tác và nói chuyện ngoại khóa trong các chương trình giao lưu giữa các địa phương. Đặc biệt, Hội Nhà văn Hà Nội đã trao giải thưởng Văn học nghệ thuật Thủ đô cho 28 tác phẩm, trong đó có 4 tác phẩm được trao giải thưởng văn học: Tiểu thuyết Cửa hiệu giặt là của nhà văn Đỗ Bích Thúy, tập văn thơ Có một phố vừa đi qua phố của họa sĩ Đinh Vũ Hoàng Nguyên, tập phê bình Mùi chữ của nhà báo Nguyễn Hoài Nam và tập phê bình Thời tốc độ và tâm lý sáng tạo của nhà văn Phạm Khải. Giải thưởng của Hội Nhà văn Hà Nội quán triệt dành cho tất cả tác giả đang sống tại Hà Nội, không phân biệt là Hội viên hay chưa. Kết quả phong trào thi đua yêu nước giai đoạn 2010-2015: Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Hà Nội luôn đạt điểm thi đua xuất sắc trong khối các đơn vị và tổ chức của Thủ đô, 15 cá nhân nhận bằng khen của Chủ tịch UBND Thành phố, tập thể và 11 các nhân nhận Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, hàng trăm văn nghệ sĩ của Hội được tặng thưởng Huy chương “Vì sự nghiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam”, có 2 hội viên được bình chọn là “Công dân Thủ đô ưu tú”.

Phùng Quang Trung

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại