Không nên áp đặt khi sáng tác nhạc thiếu nhi
08-01-2016 12:28
(Toquoc)- Có một thực tế đáng buồn là hiện nay âm nhạc dành cho thiếu nhi của chúng ta đang vắng bóng những nhạc sĩ sáng tác. Bên cạnh đó, xuất hiện nhiều gameshow ca nhạc dành cho thiếu nhi nhưng các em đã hát và thành công không phải là với ca khúc đúng lứa tuổi đó của mình.

Báo Điện tử Tổ Quốc đã có cuộc trò chuyện với nhạc sĩ Phạm Tuyên, một nhạc sĩ tài hoa gắn bó cả đời với nền âm nhạc Việt Nam, đã sáng tác những ca khúc dành cho lứa tuổi thiếu nhi đi cùng năm tháng, luôn được các em thiếu nhi và mọi thế hệ yêu thích như “Chiếc đèn ông sao”, “Tiến lên đoàn viên”… Ông đã chia sẻ những suy nghĩ của mình trước thực trạng này.

Không nên áp đặt khi sáng tác nhạc thiếu nhi  - ảnh 1
"Âm nhạc thiếu nhi của chúng ta đã quên đi một mảng quan trọng là những khúc đồng dao cha ông để lại"- Nhạc sĩ Phạm Tuyên (ảnh: NHL)

+ Được biết nhạc sĩ đã sáng tác khoảng 200 bài hát dành cho thiếu nhi, trong đó có những bài hát nổi tiếng như “Chiếc đèn ông sao”, “Tiến lên đoàn viên”… Ông có thể chia sẻ lý do mà mình đến với sáng tác âm nhạc thiếu nhi?

- Tôi đến với sáng tác dành cho thiếu nhi cũng là một sự tình cờ. Tốt nghiệp Đại học Pháp lý trên Chiến khu Việt Bắc, tôi được cử đi học Trường Sĩ quan Lục quân, khóa V, năm 1950. Tốt nghiệp trường đó, các lãnh đạo thấy tôi có khả năng về âm nhạc nên cử tôi về dạy cho cho trẻ con ở trường “Thiếu sinh quân Việt Nam”, là trường dành cho các em thiếu nhi mặc áo lính. Sống và làm việc trong môi trường đó, hơn nữa trên Việt Bắc lúc đó không có bộ môn nghệ thuật nào dễ phổ biến đến với các em thiếu nhi nhanh nhất bằng âm nhạc, nên những sáng tác đầu tay của tôi là viết về anh bộ độ và các em thiếu nhi. Chính trường “Thiếu sinh quân Việt Nam” đã truyền cho tôi cảm hứng để viết cho thiếu nhi, các ca khúc đầu tiên là viết cho các em thiếu sinh quân như “Lớp học rừng”, “Em vào thiếu sinh quân”…

Sau khi chuyển từ quân đội sang công tác bên Bộ Giáo dục, tôi được cử làm Trưởng ban Văn- Thể- Mỹ ở khu Học xá Trung ương, tôi có sáng tác cho thiếu nhi và cũng không ngờ các bài hát sáng tác thời đó đã vượt qua thời gian, tới tận nay như bài “Đội thiếu nhi tháng Tám”. Rồi bài động viên các em cố gắng phấn đấu vào Đoàn Thanh niên “Tiến lên đoàn viên”, lúc đó tôi vẫn còn là thanh niên nên sáng tác rất hồn nhiên, tới giờ bài hát đã đọng lại được hơn nửa thế kỷ và thiếu niên ngày nay vẫn hát bài đó. Điều đặc biệt là cách đây 2 năm, trong đợt tôi được nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh có sự góp mặt của bài hát “Tiến lên đoàn viên”. Bài tiếp theo là bài “Trường của chúng em là trường Mầm non”, sáng tác theo yêu cầu của con gái lớn của tôi lúc đó, và người thể hiện đầu tiên ca khúc đó cũng chính là con gái tôi, bài hát sau đó được phổ biến ra toàn Hà Nội, trước ngày thống nhất đất nước được phổ biến toàn miền Bắc, rồi sau ngày thống nhất đất nước, có dịp vào miền Nam tôi cũng thấy các trường mầm non trong đó có hát bài này, tuy nhiên tên trường Mầm non (là tên riêng) đã bị đổi thành các tên trường riêng như Trường của chúng em là trường Hoa Mai, rồi trường Hoa Cúc phường 13…  

+ Để sáng tác ra những bài hát được cho các em nhỏ yêu thích, theo ông, người nghệ sĩ cần có những yếu tố gì? Tiêu chí nào để sáng tác bài hát dành cho thiếu nhi?

- Lứa tuổi thiếu nhi là lứa tuổi vừa chơi, vừa học nên đừng áp đặt các em phải thế này, phải thế kia vì bị áp đặt thì các em sẽ không thích. Tôi được biết có trường mẫu giáo vì thiếu bài hát nên các cô trong trường đã tự sáng tác rồi áp đặt các em hát, đây không thể gọi là nghệ thuật, mà việc áp đặt các em làm theo ý người lớn thì bài hát đó sẽ không có sức sống, không phổ biến rộng rãi được.

Theo tôi, về mặt tâm lý, một bài hát phải đáp ứng được nhu cầu vui chơi, sinh hoạt của trẻ con thì sẽ có sức sống. Còn về mặt sinh lí, bài hát đó phải phù hợp với lứa tuổi vì ở tầm cữ giọng của trẻ con mẫu giáo, âm vực chỉ có cao bảy nốt nhạc, nếu cao lên trên là mười mấy nốt thì âm vực càng rộng hơn, các em sẽ khó hát. Bên cạnh đó, phải làm thế nào để đưa đến các em một sản phẩm âm nhạc vừa vui, vừa tự nhiên nhưng đồng thời vẫn mang âm hưởng dân tộc. Hiện nay do ảnh hưởng của âm nhạc Hàn Quốc… nên chúng ta càng cần phải quan tâm tới bản sắc dân tộc khi sáng tác.

Tôi nghiệm thấy, đời sống âm nhạc thiếu nhi của chúng ta đã quên đi một mảng quan trọng là những khúc đồng dao cha ông để lại, đó là những câu nói có vần, nếu thổi vào đó một âm vực phù hợp với từng độ tuổi thì trẻ con sẽ thích. Tôi đã từng thể nghiệm qua những bài hát mang phong cách âm hưởng dân gian vừa dạy, vừa chơi và vừa học như “Bà còng đi chợ trời mưa” bài hát dựng được hoạt cảnh, chơi vui khiến các em nhỏ yêu thích… “tiền bà trong túi rơi ra, tép tôm nhặt được trả bà mua rau…” bài hát đó ngoài sự vui chơi còn dạy cho trẻ con tính trung thực. Hay bài “Dềnh dềnh dàng dàng”…

Cuối cùng là phải thâm nhập được cuộc sống trẻ con, và điều vô cùng quan trọng là phải phù hợp với lứa tuổi để có lời động viên và cần có cả những lời nói lên được suy nghĩ ở lứa tuổi đó. Bài “Cánh én tuổi thơ” tôi viết nhân dịp Tết đang đến, bài hát viết cho lứa tuổi thiếu niên, mà tôi có ý tưởng bắt đầu từ một câu ngạn ngữ của Pháp: một cánh én không làm nên mùa xuân, một nghệ sĩ không làm nên công trình lớn nếu không có tập thể, nên viết thành bài hát, và không ngờ bài hát đó nhắc nhớ đời sống âm nhạc của trẻ em rất nhiều. Sau đó NXB Kim Đồng, năm 1977, xuất bản tập sách âm nhạc cho thiếu nhi và lấy tên tập sách đó là “Cánh én tuổi thơ”.

Không nên áp đặt khi sáng tác nhạc thiếu nhi  - ảnh 2
Một tiết mục của 'ca sĩ nhí' trên sân khấu Giọng hát Việt nhí (ảnh: Internet)

+ Là một nhạc sĩ dành gần trọn đời cho âm nhạc Việt Nam, lại rất quan tâm tới mảng âm nhạc dành cho thiếu nhi. Vậy ông nhận xét thế nào về tình hình sáng tác âm nhạc dành cho thiếu nhi hiện nay?

- Hiện nay, nhạc thiếu nhi là vấn đề lớn mà cả xã hội đang quan tâm. Để viết ra các ca khúc cho thiếu nhi thì các nhạc sĩ phải thâm nhập thực tế cuộc sống và phải do thế hệ nhạc sĩ hiện nay với những trải nghiệm về cuộc sống với thiếu nhi ngày nay sáng tác. Những nhạc sĩ ở thế hệ chúng tôi đã già rồi, sẽ không sáng tác các bài hát mới bằng kỉ niệm cuộc sống ngày xưa của mình để áp đặt cho thiếu nhi ngày nay được. Ngoài ra, chúng ta đang hội nhập thế giới, tiếp cận âm nhạc các nước thì phải có sự hoà đồng, mình không được phép hoà tan nhưng vẫn hội nhập với không khí của tuổi trẻ thế giới.

Ngày trước sở dĩ tôi viết được nhiều bài hát thiếu nhi là bởi mỗi khi có các hoạt động dành cho thiếu nhi là bà Lê Thu Trà- Phó Chủ nhiệm Ủy ban Thiếu niên, Nhi đồng của Quốc hội, tổ chức mời các nhạc sĩ đến. Vì là vận động viết nên tôi hay các nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích, Hoàng Lân, Hoàng Long đi viết không có phụ cấp. Rồi việc phổ biến tác phẩm cũng là tự thân, sau khi sáng tác ra bài hát, tự các nhạc sĩ dựng chương trình, tự mang các bài hát đến phổ biến cho các em trong trường học.

Thế nhưng hiện nay thì khác, tôi thấy nhạc sĩ trẻ viết cho thiếu nhi không mặn mà, nguyên nhân là do các bạn trẻ cho rằng sáng tác nhạc cho thiếu nhi thù lao ít lại khó phổ biến, mà muốn phổ biến thì phải dàn dựng, tổ chức công phu nhưng họ không có kinh phí để làm. Đây không chỉ vấn đề về phía nhạc sĩ mà còn là vấn đề của cả xã hội, đòi hỏi phải có sự tham gia của cả các tổ chức xã hội như Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Giáo dục… chứ nếu chỉ để cho nhạc sĩ sáng tác thì nhạc sĩ sẽ ít viết.

+ Ngoài vấn đề sáng tác ca khúc, chúng ra còn thấy những hiện tượng ca sĩ nhí như Xuân Mai, Xuân Nghi... thì âm nhạc dành cho thiếu nhi vắng bóng những ca sĩ nhí nổi tiếng. Mặc dù hàng năm vẫn có những cuộc thi tìm kiếm tài năng âm nhạc nhí như chương trình “The voice kid”, “Đồ-rê-mí”… nhưng ca khúc được các bé trình diễn thành công lại không đúng lứa tuổi. Ông có suy nghĩ gì về hiện trạng này?

- Trong một số chương trình truyền hình tôi thấy mục đích đưa ra hướng đến các em nhỏ nhưng để vận dụng, mang âm nhạc đến cho trẻ con thông qua chương trình thì không phù hợp bởi “sân chơi trẻ con nhưng luật chơi lại là dành cho người lớn”. Tôi có góp ý trong một chương trình “Đồ-rê-mí” trước đây, đã có một em bé mặc áo tứ thân hát “Thị Mầu lên chùa”, tôi thấy không được vì em nhỏ đó hát về Thị Mầu nhưng sẽ không biết Thị Mầu là ai. Đừng bắt trẻ con chiều theo suy nghĩ của người lớn. Một em bé mới hát thì ai cũng thích nhưng tương lai có thành ca sĩ hay không thì không rõ. Như Xuân Mai là một điển hình.

Gần đây, có một em năng khiếu tốt là Phương Mỹ Chi, tôi mong em sẽ học tốt văn hoá để sau này đi theo con đường nghệ thuật, nếu em đi diễn liên tục, quá sớm từ bây giờ có thể sẽ bị thui chột khả năng.

Những người quan tâm đến giáo dục trẻ em khi xem chương trình truyền hình, vui thì có vui nhưng sẽ đặt dấu hỏi, mai này các em lớn lên đi theo con đường nghệ thuật sẽ như thế nào. Đây là một vấn đề mà tôi mong biên tập viên, đạo diễn các chương trình này nên suy nghĩ kỹ hơn. Một là không nên áp đặt, hai là chơi theo đúng lứa tuổi. Đừng cho các em bắt chước người lớn khi còn thơ bởi sau này lớn lên các em sẽ giả vờ nhiều hơn so với tình cảm thật của mình.

+ Vậy theo ông có cơ may nào để vực lại mảng âm nhạc thiếu nhi của Việt Nam hay không?

- Để vực lại mảng âm nhạc thiếu nhi thì chúng ta cần có sự vào cuộc của các tổ chức như Ủy ban Thiếu niên Nhi đồng toàn quốc đứng lên chủ trì, phối hợp với Hội Nhạc sĩ Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Giáo dục Đào tạo, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ… Tôi có đề xuất là Hội Nhạc sĩ Việt Nam đứng ra mời các nhạc sĩ cùng tham gia thì mới được. Trước đây tôi có một thời kỳ dài làm Trưởng ban Âm nhạc Thiếu nhi của Hội Nhạc sĩ Việt Nam, nhưng từ khi tôi không làm nữa thì đã họ gộp nhạc thiếu nhi vào ca khúc. Mặc dù hàng năm Hội vẫn có trao thưởng cho các ca khúc nhạc thiếu nhi nhưng cũng không nhiều.

Hiện nay mỗi nơi làm một kiểu, phân tán do không có đầu mối tập trung. Nên có sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ, chẳng hạn Hội Âm nhạc Hà Nội chủ động đứng ra vận động sáng tác, rồi sau đó kết hợp phát thanh, truyền hình đưa lên sóng, rồi kết hợp Bộ Giáo dục đưa các bài hát vào dạy trong trường… Tôi được biết Hội Âm nhạc Hà Nội đã tập hợp được khoảng một trăm ca khúc, sắp tới sẽ mang đến với công chúng và cho các em nhỏ.

Tôi luôn hy vọng và tin rằng âm nhạc dành cho thiếu nhi Việt Nam sẽ có một sức sống mới.

+ Xin chân thành cảm ơn nhạc sĩ Phạm Tuyên!

Ngọc Hà Lê (thực hiện)


Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại