Bảo đảm quyền cho người dân trong khu di sản thế giới
27-11-2015 10:34
(Toquoc)- Người dân địa phương, nơi sở hữu di sản thế giới vẫn chưa được hưởng lợi thực sự và vấn đề quyền con người của họ cũng cần được đưa vào như là một nội dung quan trọng của cơ quan quản lý trong quá trình quản lý, khai thác, bảo vệ di sản. 

Đây là một nội dung quan trọng được bàn thảo tại Hội thảo quốc tế “Sự tham gia của cộng đồng và cách tiếp cận quyền tại các khu Di sản thế giới” do Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối hợp với Ủy ban quốc gia UNESCO tổ chức ngày 26/11 tại Hà Nội. Hội thảo nhằm chia sẻ những kinh nghiệm, kiến thức thúc đẩy nhận thức về các phương pháp tiếp cận “thực hành tốt” về quyền con người và những điều kiện trợ giúp người dân trong khu vực Di sản thế giới.

Bảo đảm quyền cho người dân trong khu di sản thế giới - ảnh 1

Toàn cảnh Hội thảo quốc tế “Sự tham gia của cộng đồng và cách tiếp cận quyền tại các khu Di sản thế giới”

 

Vấn đề mới

“Việt Nam hiện có 8 di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới. Hiện chưa có thống kê chính thức về số lượng dân cư sống trong các khu di sản này nhưng chắc chắn con số không hề nhỏ. Tuy vậy, hiện ở Việt Nam, chưa có ai đặt ra câu hỏi: Cuộc sống của người dân trong các khu di sản thế giới như thế nào? Các quyền con người của họ được đảm bảo ra sao? Liệu việc sống trong khu vực trở thành Di sản thế giới có đem lại lợi ích cho họ hay không? Hay có tác động tiêu cực nào? Vấn đề đảm bảo và bảo vệ quyền con người trong hệ thống Di sản thế giới ở Việt Nam còn là vấn đề hết sức mới mẻ”. Đó là nhận định của GS.TS Võ Khánh Vinh- Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban quốc gia UNESCO Việt Nam.

Lấy ví dụ từ Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha- Kẻ Bàng, các chuyên gia nêu rõ: Phong Nha- Kẻ Bàng là khu bảo tồn lớn nhất của Việt Nam và là khu di sản thế giới được công nhận rộng rãi, được biết đến trên toàn cầu về cảnh quan ngoạn mục của di sản, giá trị đa dạng sinh học và cấu trúc hang động. Sự tham gia bảo tồn và phát huy các giá trị của di sản này của cộng đồng địa phương là cần thiết. Một trong những nhiệm vụ quan trọng trong công tác bảo vệ và bảo tồn các giá trị của khu di sản thiên nhiên thế giới là bảo tồn đa dạng sinh học. Đây là một công việc có tính xã hội hóa, là nhiệm vụ của toàn dân, của cộng đồng cư dân. Nếu không có sự tham gia của người dân sống trong các khu di sản thì công tác bảo vệ không đạt kết quả tốt. Do đó, việc tuyên truyền nâng cao nhận thức cũng như tạo điều kiện thuận lợi và nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng dân cư vùng có di sản, là yếu tố then chốt để đảm bảo thành công trong công tác bảo tồn các khu rừng đặc dụng nói chung và Di sản Phong Nha Kẻ Bàng nói riêng.

Một điểm đặc biệt nữa, Phong Nha- Kẻ Bàng không những có giá trị ngoại hạng về địa chất, địa mạo và đa dạng sinh học mà còn đa dạng văn hóa và dân tộc. Cộng đồng các dân tộc thiểu số ở đây gồm có 2 dân tộc, dân tộc Chứt, dân tộc Bru- Vân Kiều. Các dân tộc này đã có sự hiện diện lâu dài, lịch sử di chuyển thôn bản, các phong tục canh tác sản xuất, văn hóa tâm linh, địa bàn sinh kế của họ gắn liền với việc sử dụng và quản lý tài nguyên tại Vườn quốc gia Phong Nha- Kẻ Bàng. Những hiểu biết về văn hóa địa phương, tri thức bản địa của cộng đồng các dân tộc này là cần thiết trong công tác bảo tồn di sản, ngược lại việc bảo tồn di sản chỉ mang tính bền vững khi giải quyết hài hòa các mối quan hệ về văn hóa, sinh kế và sử dụng tài nguyên lâu dài trong khu vực. Thực tế vẫn còn tồn tại nhiều bất cập, hạn chế trong công tác quản lý từ nhiều phía, điều này có nguy cơ dẫn đến sự mai một hoặc biến mất các bản sắc văn hóa có từ lâu đời của cộng đồng các dân tộc sinh sống trong khu vực.

Bảo đảm quyền cho người dân trong khu di sản thế giới - ảnh 2

Cộng đồng phải được hưởng lợi từ di sản 

Cần quan tâm đến quyền lợi người dân

Theo GS. Peter Bille Larsen- Đại học Lucerne- Thụy Sĩ thì quyền và lợi ích của người dân sống tại khu di sản thế giới phải đặc biệt được coi trọng. Ông cho rằng: Khi một di sản được công nhận là Di sản thế giới, đi cùng danh hiệu là cơ hội và thách thức. Sẽ có những biến đổi như: tại đó sẽ xuất hiện các nhà đầu tư, sự đổ bộ của các doanh nghiệp du lịch, giá cả thị trường tăng… những điều này ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân. Cần có quy hoạch, quy hoạch đó phải quan tâm đến lợi ích, đến quyền con người trong khu di sản. Quy hoạch đó phải nhận thức rõ: ai là người hưởng lợi, ai có nguy cơ tụt lại…

Lấy dẫn chứng từ Quần thể di tích cố đô Huế, GS.TS William Logan (Giáo sư Danh dự ICOMOS- Hội đồng quốc tế về di tích và di chỉ- Cơ quan tư vấn về di sản văn hóa của UNESCO) cho rằng: Năm 2006, Huế vẫn còn những ngôi nhà tạm trên sông xung quanh tòa thành, nhà ở bất hợp pháp dựa vào tường thành… Việc loại bỏ những ngôi nhà này phải có sự tư vấn cho những người dân sống tại đó, có nguồn hỗ trợ tài chính từ chính quyền và nhà nước. Đặc biệt, việc di dời người dân tới nơi đủ gần với nơi họ làm việc và phải có trường học cho trẻ em.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Văn Bài, Ủy viên Hội đồng di sản Quốc gia, cho rằng: “Các hoạt động bảo tồn của chúng ta phải tạo ra được sự đồng thuận của cộng đồng. Cộng đồng ở đây phải hiểu là các cơ quan quản lý nhà nước, các nhà nghiên cứu, các doanh nghiệp xây dựng du lịch, khách tham quan... cũng là một thành viên cộng đồng. Nhưng tôi đặc biệt nhấn mạnh là cộng đồng những người đã sống lâu đời, cộng sinh với di sản hàng ngàn năm nay, họ phải có vai trò đặc biệt quan trọng hơn. Chính cuộc sống sinh hoạt hàng ngày, văn hóa, tri thức văn hóa bản địa của họ phải trở thành một bộ phận của giá trị di sản”.

Các nhà khoa học đặc biệt đề cập, cần có chính sách căn cơ của nhà nước nhằm đảm bảo cộng đồng có thể sống với di sản và trực tiếp tham gia bảo tồn di sản.

Vấn đề này, đã được Thứ trưởng Bộ VHTTDL Đặng Thị Bích Liên chia sẻ: “Đây có lẽ là hội thảo đầu tiên ở Việt Nam được thực hiện với chủ đề này nhưng chắc chắn trong thời gian tới, chủ đề này sẽ còn được nhắc lại nhiều tại các diễn đàn khoa học liên quan đến cả lĩnh vực di sản và lĩnh vực quyền con người tại Việt Nam. Hiện nay, nghị định về quản lý di sản văn hóa thiên nhiên thế giới đang được Bộ VHTTDL soạn thảo, chắc chắn những đề cập tại Hội thảo sẽ đóng góp quan trọng cho việc xây dựng văn bản này”.

Bài&ảnh: Hồng Hà

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại