Bộ VHTTDL “siết” quản lý di tích
Thứ Bảy, ngày 07/12/2013 - 10:16

(Toquoc)- Việc không thống nhất mô hình quản lý di tích trong thời gian qua khiến nhiều vụ việc lộn xộn, tùy tiện trong trưng bày, tu bổ ở di tích đã diễn ra. Tuy nhiên, tìm một mô hình chung trong quản lý di tích không phải là vấn đề đơn giản.

Hiện nay cả nước có hơn 3000 di tích được xếp hạng di tích quốc gia, trong đó có 7 khu di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, 34 di tích quốc gia đặc biệt và  hơn 7000 di tích cấp tỉnh, thành phố. Với số lượng di tích khổng lồ như vậy, theo Cục Di sản (Bộ VHTTDL), hầu hết các di tích đều đã xác định rõ tổ chức, cá nhân có trách nhiệm bảo vệ, chăm sóc. Tuy nhiên, do tồn tại nhiều mô hình quản lý di tích khác nhau nên việc quản lý, bảo vệ còn có nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng khai thác, phát huy giá trị di tích chưa hiệu quả. Chưa kể gần đây, nhiều vụ việc sai phạm tại các di tích đã liên tục diễn ra khiến dư luận băn khoăn, liệu di tích, di sản của cha ông có còn được gìn giữ nếu quản lý tùy tiện và chồng chéo như hiện nay.

Tồn tại nhiều vấn đề

Theo đánh giá của Cục Di sản, hiện việc quản lý di tích còn tồn tại 9 vấn đề lớn. Theo đó, những vấn đề như tên gọi của các đơn vị quản lý di tích chưa thống nhất. Có nơi gọi là Ban quản lý di tích, danh thắng; nơi lại gọi là Trung tâm bảo tồn di tích…Sự chồng chéo về chức năng quản lý nhà nước và quản lý nghiệp vụ giữa phòng quản lý di sản và ban quản lý di tích trực thuộc Sở VHTTDL. Còn có những ban quản lý di tích trực thuộc UBND tỉnh, vừa có chức năng quản lý nhà nước vừa là đơn vị sự nghiệp; một số Ban quản lý di tích trực thuộc UBND tỉnh được giao quản lý 3 đến 4 di tích, nhưng trên thực tế các di tích này đã được chính quyền cấp huyện trực tiếp quản lý nên vai trò của Ban hiện nay quá mờ nhạt, nhiệm vụ giữa Ban và địa phương lại chồng chéo, gây khó khăn, phức tạp trong quản lý.

Bộ VHTTDL “siết” quản lý di tích - ảnh 1

Sự quản lý tùy tiện và chồng chéo là nguyên nhân để xảy ra những vụ việc đáng tiếc như chùa Trăm Gian, đình Ngu Nhuế, chùa Chân Long…
 

Chưa hết, một số địa phương, Ban/ Trung tâm quản lý di tích trực thuộc cấp huyện lại quản lý di sản thế giới, bộ máy tổ chức và đội ngũ cán bộ ở Ban/ Trung tâm này chỉ tương đương một phòng cấp huyện, nên còn hạn chế trong chuyên môn, nhân lực quản lý di sản. Cũng tương tự như vậy, một số di tích thuộc các Bộ, cơ quan ngang Bộ lại chưa có bộ phận chuyên trách có chuyên môn làm công tác bảo tồn và phát huy di tích.

Một số địa phương có di tích được xếp hạng cấp tỉnh hoặc quốc gia chưa thành lập Ban quản lý di tích ở cơ sở, với sự tham gia của lãnh đạo cấp xã và đại diện các đoàn thể ở địa phương đã buông lỏng quản lý để cho cộng đồng và nhưng người trực tiếp được cộng đồng cử trông nom di tích tự động, tùy tiện tu bổ, tôn tạo di tích sai quy định, để mất cắp cổ vật, giới thiệu sai lệch về nội dung di tích… Đây là thực trạng nổi bật nhất trong thời gian qua đã xảy ra như với vụ việc tu bổ chùa Trăm Gian, đình Ngu Nhuế, chùa Chân Long…mà dư luận đã lên tiếng.

Ngoài ra, tồn tại một thực tế là đội ngũ Ban quản lý di tích còn yếu về trình độ chuyên môn, thiếu hiểu biết và pháp luật về di tích.

Chính những chồng chéo này cũng chính là nguồn gốc của hiện tượng tranh chấp quản lý nguồn thu giữa Ban quản lý di tích với chính quyền địa phương và người trực tiếp trông nom di tích (nhà sư, ông từ…) nảy sinh nhiều phức tạp trong công tác quản lý.

Bởi vậy, Bộ VHTTDL đã xây dựng dự thảo Hướng dẫn kiện toàn công tác quản lý di tích và thực hiện nếp sống văn minh tại di tích. Thứ trưởng Đặng Thị Bích Liên nhận định, nội dung dự thảo không mới, cũng không phải lần đầu đề cập đến. Mục tiêu là di tích phải có chủ, chủ có trách nhiệm, nghĩa vụ rõ ràng. Nếu không làm rõ thì không biết ai làm chủ, nên mới để xảy ra những hiện tượng như việc đưa hòn đá lạ vào đền Hùng, đưa tượng Bác vào chùa dù đã có những quy định không đưa tượng Bác vào chùa.

Phải rõ ràng trong phân cấp quản lý

Dự thảo hướng dẫn của Bộ VHTTDL đã đưa ra một số định hướng kiện toàn bộ máy quản lý di tích như Thống nhập tập trung quản lý nhà nước về di tích lịch sử; thành lập BQL trực thuộc Sở VHTTDL đối với những di tích quan trọng, đối với di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới cơ quan quản lý phải là cấp tỉnh. Đặc biệt, mỗi một di tích chỉ có một tổ chức quản lý, bảo vệ và chăm sóc trực tiếp.

Ông Nguyễn Thế Chính, Giám đốc Sở VHTTDL Bắc Giang cho rằng: “Văn bản của Bộ, nếu được đưa vào thực thi sẽ giúp các địa phương giải tỏa được phần nào bất cập trong công tác quản lý. Tuy nhiên văn bản này chưa có căn cứ pháp lý hướng dẫn trong khi chúng tôi đang mong muốn đây là “cái gậy quản lý”. Dự thảo chưa có hướng dẫn bài trí trong di tích. Thực trạng nhức nhối đối với Bắc Giang là đưa đồ tự mới vào chùa, thờ Bác Hồ, anh hùng liệt sĩ cũng ở trong chùa. Có khoảng 30% đồ thợ mới đưa vào di tích, người cung tiến thường quen biết, có chức quyền, BQL khó lòng từ chối”.

Theo ông Chính, hiện có Ban quản lý (BQL) cấp tỉnh, huyện, xã, có nơi có cấp thôn. Nhưng trách nhiệm, giữa BQL cấp tỉnh, cấp huyện cũng chưa rõ ràng. Bộ cần xây dựng hướng dẫn cụ thể hơn BQL cấp tỉnh, cấp xã, cấp huyện làm gì?

PGS.TS Trần Lâm Biền cho rằng, cần phải trao quyền lực cho cơ quan quản lý. Ông nhấn mạnh: “Dù có phân cấp thế nào đi nữa thì phải thống nhất từ trên xuống dưới, lãnh đạo cấp trên chịu trách nhiệm với cấp dưới. Chẳng hạn như vụ Đường Lâm hay Chùa Trăm Gian làm náo động từ bộ xuống địa phương nên không thể khoán trắng. Quản lý phải có tiêu chuẩn chung, không thể không có quản lý trực tiếp, nhưng khi có quản lý trực tiếp cần nâng cao trách nhiệm và quyền lực cho họ. Hiện nay di sản văn hóa của chúng ta bị vi phạm nhiều do sự lầm lẫn nhiều về chủ nhân của di sản. Ai là chủ nhân của di sản văn hóa khó xác định cụ thể. Những người trông coi di tích nhầm lẫn về quyền chủ nhân dẫn đến coi thường pháp luật, tự ý tu bổ dẫn đến méo mó di tích”.

Nhà nghiên cứu Trần Lâm Biền cũng bày tỏ mong muốn Hướng dẫn phải xác định rõ ràng thế nào là quản lý chung, thế nào là quản lý trực tiếp bởi nhiều khi bộ phận quản lý ở địa phương lại phụ thuộc vào đình chùa.

Đồng quan điểm này, ông Nguyễn Thế Hùng- Cục trưởng Cục Di sản cũng cho rằng, phải phân cấp quản lý rõ ràng trong quản lý di tích. “Ngay ở Thủ đô, khi có vấn đề gì xảy ra với di tích, Sở VHTTDL Hà Nội thường nói đã phân cấp quản lý cho địa phương, Sở dường như đứng ngoài cuộc, nhưng đối với di tích quốc gia, Bộ còn vào cuộc thì Sở không thể nói thế. Bởi vậy, quy định về quản lý phải rõ ràng’, ông Hùng bày tỏ.

Dự kiến giữa tháng này, những góp ý dự thảo Hướng dẫn kiện toàn công tác quản lý và thực hiện nếp sống văn minh tại di tích sẽ được Bộ VHTTDL tập hợp xong và tiếp tục xây dựng để hoàn thiện Hướng dẫn./.

Bài&ảnh: Hà An

 

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại

Từ khóa tìm kiếm

Từ khóa tìm kiếm