Có giữ được làng cổ ở Hà Nội?
Thứ Hai, ngày 30/12/2013 - 07:16

(Toquoc)-Nhiều làng cổ đã biến mất, chỉ còn tên gọi. Việc bảo tồn những làng cổ còn lại đang là bài toán đặt ra với các cơ quan chức năng.

Còn hay mất?

Theo ông Trương Minh Tiến, Phó Giám đốc Sở VHTTDL Hà Nội, hiện Hà Nội đang tiến hành kiểm kê di tích, việc kiểm kê đã hoàn thành tại 18 quận, huyện; dự kiến giữa 2014 sẽ hoàn thành tất cả. Sau khi hoàn thành, có thể số si tích sẽ tăng từ 5.175 lên khoảng 6000 di tích. Trong đó, có khoảng 60 làng cổ như: Đông Ngạc (Từ Liêm), Bát Tràng (Gia Lâm)… Nhiều ngôi làng có sự đan xen phong cách truyền thống với phong cách Pháp như làng Cựu (Phú Xuyên), Cự Đà (Thanh Oai)…nhưng chỉ có một làng cổ được công nhận là Di tích quốc gia đó là Đường Lâm.

Kiểm kê của Sở VHTTDL Hà Nội cũng đánh giá, các di tích đang bảo tồn và phát huy giá trị trong đời sống. Phong cách kiến trúc thể hiện qua hệ thống nhà ở dân dụng. Tuy nhiên, trên thực tế, cùng với đời sống kinh tế đi lên, nhiều nhà dân đang được xây mới, đe dọa phá vỡ không gian làng cổ.

Có giữ được làng cổ ở Hà Nội? - ảnh 1

Phải có tiêu chí phân định làng cổ, với những cây đa, bến nước sân đình đặc trưng của Bắc bộ

 

Ông Lê Thành Vinh- Viện trưởng Viện Bảo tồn Di tích (Bộ VHTTDL) đưa ra những hình ảnh so sánh về làng Cự Đà những năm trước và hiện nay và khẳng định làng cổ Cự Đà đã có nhiều mai một, nếu không muốn nói là có nguy cơ biến mất một làng cổ.

Từ thực tế của Làng cổ Đường Lâm trong năm qua, ông Vinh cũng khuyến cáo, nếu xã hội và cộng đồng không có những nỗ lực thì trước những vấn đề tất yếu của cuộc sống đặt ra như nhu cầu sống trong những ngôi nhà rộng rãi hơn… thì sẽ không bảo tồn được làng cổ. “Đường Lâm sẽ rơi vào cảnh làng Cự Đà thứ hai”- ông Vinh nhấn mạnh.

Tuy nhiên, không thể trách người dân đã phá nhà cũ, xây nhà mới, làm mất không gian làng cổ. Các nhà bảo tồn muốn ở nhà cao, cửa rộng thì người dân cũng mong muốn như vậy. GS.TS, KTS Hoàng Đạo Kính- Ủy viên Hội đồng Di sản Văn hóa quốc gia từng nhận định: “Việc người dân phá bỏ nhà cổ để thích ứng với cuộc sống hiện đại là điều khó tránh khỏi, đừng bao giờ trách người nông dân sao lại phá nhà cũ đi. Tôi làm chuyên gia về bảo tồn, suốt đời làm bảo tồn di sản văn hóa, nhưng tôi hoàn toàn không đồng ý cái câu chuyện là đi đâu mà nói về nông thôn là đều nói về vấn đề bảo tồn hết. Mình muốn cái hiện đại thì người nông dân cũng muốn/ cần cuộc sống hiện đại”.

Bởi vậy, trước khi trách người dân phá nhà cổ, xây nhà kiên cố khang trang, nên chăng các nhà quản lý hãy quy hoạch làng cổ, đảm bảo đời sống cho người dân phù hợp với cuộc sống hiện đại và giữ được không gian, kiến trúc làng.

Bài toán khó

Đảm bảo giữ được làng cổ mà vẫn đảm bảo đời sống hiện đại cho người dân ở làng cổ là bài toán khó mà không phải lần đầu những người làm công tác bảo tồn di sản bàn đến. Tuy nhiên, cũng đã chục năm nay, kể từ khi được công nhận là Di tích quốc gia, làng cổ Đường Lâm vẫn chưa được quy hoạch, chưa có quỹ đất giãn dân. Người dân sống giữa di tích, phải chấp hành Luật Di sản, không được xây dựng, sửa sang nhà cửa hàng chục năm trời. Cam chịu đến đỉnh điểm, đầu năm 2013, gần 70 hộ dân đã ký vào đơn đòi trả lại danh hiệu. Một lần nữa, bảo tồn di tích và phát triển đời sống dân sinh là một thách thức đối với các nhà quản lý.

Có giữ được làng cổ ở Hà Nội? - ảnh 2

Làng cổ cũng như "cơ thể sống", cần biết chấp nhận sự phát triển một cách hài hòa, hợp lý 

 

Theo GS Phạm Đình Việt (Đại học Xây dựng), không cần bảo tồn làng cổ (trừ di tích đã được xếp hạng). Ông Việt cho rằng: “Bảo tồn phải linh hoạt, mềm dẻo để quyền lợi của người dân và quốc gia hài hòa với nhau. Cần một khung pháp lý hài hòa và tiêu chí đánh giá về làng cổ. Chứ như hiện nay, nhiều làng cổ chỉ còn là cái tên còn bên trong là cuộc sống đô thị, chẳng hạn như làng Ngọc Hà, làng đào Nhật Tân…Vậy, cái cần giữ là những giá trị phi vật thể, còn các công trình đã bị lấn át bởi các công trình mới thì không thể giữ nữa”.

GS Việt nhấn mạnh, khi chia ra các tiêu chí làng cổ thì sẽ có cách ứng xử phù hợp. Ví dụ với làng nghề, bên cạnh nghề chính là làm ruộng thì có nghề truyền thống. Những làng nghề còn phát triển được giá trị, còn duy trì sự phát triển được thì  địa phương nên giữ lấy. Làng truyền thống (làng khoa bảng) giữ gìn cả về vật chất và tinh thần. Làng cổ phải là làng giữ được những cấu trúc truyền thống của làng Việt như cảnh quan của làng thể hiện ở lũy tre, cây đa, bến nước, cổng làng…đó là hình ảnh chung của làng quê Bắc bộ.

“Cần có tiêu chí đánh giá làng cổ như giá trị lịch sử, văn hóa. Bảo tồn làng cổ phải có sự sống trong đó, phải sống và sinh hoạt bình thường, chứ không thể giữ nguyên hay mua lại để giữ nguyên. Nếu giữ nguyên mô hình như vậy chỉ cần lên Làng văn hóa là đủ”- ông Việt chia sẻ.

PGS. TS Đặng Văn Bài- Ủy viên Hội đồng Di sản quốc gia cho rằng, bảo tồn cần trả lời câu hỏi, bảo tồn cho ai, bảo tồn làm gì, bảo tồn như thế nào?

Theo ông Bài, bảo tồn nhằm xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn cho cộng đồng ở làng, xã hội, vì vậy, phải đặt con người và nhu cầu của họ ở làng đó vào trung tâm của việc bảo tồn. Ông Bài nhấn mạnh: “Từ trước đến nay, chúng ta vẫn chủ yếu quan tâm đến việc kéo dài tuổi thọ, giữ nguyên gốc và ít quan tâm đến sự sống xung quanh di tích. Trong khi, việc bảo tồn là phải hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, phải góp phần phát huy thay đổi giá trị vật chất và tinh thần của cư dân địa phương, phải tạo ra được các loại hình dịch vụ văn hóa do chính cộng đồng tổ chức thực hiện đem lại lợi ích cho họ. Bảo tồn cần tôn trọng bản sắc, sự đa dạng của cộng đồng dân cư, tôn trọng sự khác biệt. Các di sản được bảo tồn phải độc đáo, mang tính đại diện, bảo tồn trong môi trường thiên nhiên và xã hội ở nơi di sản được sáng tạo ra để đáp ứng và phục vụ cộng đồng”.

PGS. TS Đặng Văn Bài cũng nói rõ hơn: “Các di sản được bảo tồn phải tạo ra sức sống cho di sản văn hóa trong xã hội hiện đại, nên phải xác định rõ yếu tố nào tạo nên sức sống của thời hiện đại. Yếu tố ấy được xác định bằng các yếu tố vật chất và tinh thần, bằng thái độ của các cơ quan quản lý và nhân dân”.

Những bàn thảo thì cứ tiếp tục bàn thảo, trong khi, đời sống của người dân tại làng cổ vẫn đang còn nhiều bất cập giữa xã hội hiện đại. Xét cho cùng, làng cổ là "cơ thể sống", liên tục phát triển, biến đổi, cho nên để bảo tồn làng cổ phải biết chấp nhận sự phát triển một cách hài hòa, hợp lý./.

Hà An
Ảnh: Anh Tuấn

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại

Từ khóa tìm kiếm

Từ khóa tìm kiếm