Quản lý lễ hội: Không thể bằng mệnh lệnh hành chính
10-02-2016 03:29

(Toquoc)- Không thể chỉ đưa ra mệnh lệnh hành chính như cấm nơi này tổ chức chọi trâu, cấm nơi khác chém lợn… Cần phải có văn bản cấp cao hơn, quy định rõ về việc tổ chức, quản lý lễ hội.

Đã thành thông lệ, cứ mỗi dịp đầu Xuân, năm mới, người dân Việt lại dành nhiều thời gian cho việc trẩy hội, lễ chùa. Cùng với những vấn đề về an ninh, ùn tắc giao thông, đổi tiền lẻ, đốt vàng mã tràn lan lãng phí… thì nhiều vấn đề khác như lễ hội bị lợi dụng để một bộ phận trục lợi, lễ hội bị biến tướng cũng đang tồn tại gây không ít bức xúc trong dư luận, khó khăn cho cơ quan quản lý.  “Không thể chỉ đưa ra mệnh lệnh hành chính như cấm nơi này tổ chức chọi trâu, cấm nơi khác chém lợn… Cần phải có văn bản cấp cao hơn, quy định rõ về việc tổ chức, quản lý lễ hội”-  Đây là những chia sẻ của bà Trịnh Thị Thủy- Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở (Bộ VHTTDL) với báo Điện tử Tổ Quốc về việc gìn giữ những giá trị của lễ hội và công tác tổ chức, quản lý lễ hội mùa xuân 2016.

Quản lý lễ hội: Không thể bằng mệnh lệnh hành chính - ảnh 1
Thông qua lễ hội, người dân thêm hiểu biết về truyền thống lịch sử văn hóa của dân tộc, từ đó nâng cao ý thức trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử văn hóa của đất nước

Hạn chế các lễ hội mới

+ Thưa bà, những năm gần đây, công tác tổ chức và quản lý lễ hội đã có nhiều chuyển biến, tuy nhiên, cũng có nhiều vấn đề mới phát sinh. Là cơ quan quản lý về văn hóa, lễ hội, trước mùa lễ hội năm nay, Cục có lường trước đâu sẽ là vấn đề nóng của lễ hội không?

- Những năm gần đây, hoạt động lễ hội đã được tổ chức có phần nền nếp hơn, tạo không khí vui tươi, phấn khởi, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của đông đảo quần chúng nhân dân. Thông qua lễ hội, người dân thêm hiểu biết về truyền thống lịch sử văn hóa của dân tộc, từ đó nâng cao ý thức trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử văn hóa của đất nước. Năm 2015, công tác quản lý, tổ chức lễ hội ở các địa phương trong cả nước đã có nhiều chuyển biến tích cực; lễ hội được tổ chức trang nghiêm; công tác an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, vệ sinh an toàn thực phẩm tại lễ hội được đảm bảo. Những kết quả đó góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, giáo dục truyền thống, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân. Tuy nhiên, năm 2015 cũng phát sinh những vấn đề mới mà các năm trước không có như nạn cướp lộc tre ở Lễ hội Đền Sóc (Hà Nội), chém lợn ở Ném Thượng (Bắc Ninh), cướp phết ở Phú Thọ… Không lường trước được những phát sinh trong lễ hội, nhưng để hạn chế những việc không đáng có thì năm nay, công tác tổ chức và chuẩn bị phải được chi tiết hơn, chặt chẽ hơn.

Trước Tết Nguyên đán Bính Thân, Bộ đã có 3 đoàn kiểm tra công tác quản lý và lễ hội đến các địa phương. Trong các nội dung phối hợp với địa phương chúng tôi cũng đã lường ra những vấn đề mới, điều nào tốt thì phát huy, những hạn chế phải cố gắng khắc phục cho bằng được. Năm nay, vấn đề như tiền lẻ cơ bản đã khắc phục những vẫn không được lơi lỏng, thứ hai là vệ sinh môi trường, năm 2015 đã cơ bản cải thiện những cũng vẫn phải quan tâm, thứ 3 là tổ chức dịch vụ, phục vụ nhu cầu của người dân như bãi giữ xe, hàng quán… Đặc biệt là với các lễ hội lớn như Lễ hội Chùa Hương, Yên Tử… phải chú trọng những công việc đó. Đặc biệt phải quan tâm phòng chống thảm họa cháy nổ, ở những điểm nóng thì sẽ tăng cường quản lý. Như với Hà Nội, nơi tập trung đông dân, nhiều lễ hội, chúng tôi có văn bản đề nghị Hà Nội phải tập trung tránh ùn tắc, chen lấn, phòng cháy chữa cháy…

+ Năm nay, Bộ cũng đã ban hành hai văn bản là Chỉ thị 04/CT-BVHTTDL và Thông tư số 15/TT-BVHTTDL trong đó quy định khá chi tiết những trường hợp sẽ không được cấp phép tổ chức lễ hội. Tuy nhiên, hiện nhiều địa phương đã tổ chức và muốn có giấy phép tổ chức lễ hội mới như Chọi trâu ở Phúc Thọ (Hà Nội), Bắc Ninh, Lào Cai… Quan điểm của bà về các lễ hội mới này như thế nào?

- Thông tư 15 Quy định về tổ chức lễ hội được Bộ VHTTDL ban hành mới đây đã nhấn mạnh, các lễ hội được tổ chức cần phải được tiến hành trang trọng, trên cơ sở bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp. Văn bản của Bộ đã nêu rõ, không cấp phép tổ chức các lễ hội có biểu hiện trục lợi, bạo lực… Các tổ chức, địa phương không thể “nhân danh” truyền thống để tổ chức tràn lan các lễ hội, hội thi nhằm mục đích kinh doanh, trục lợi, trái với quy định của pháp luật…

Quan điểm của Bộ là không tổ chức các lễ hội mới, không phải là lễ hội truyền thống của địa phương, nhưng ngay ở Phúc Thọ, vẫn tổ chức chọi trâu, bán vé. Trong đầu tháng 01/2016, chúng tôi đã làm việc với TBT báo Nông thôn ngày nay (NTNN), Cục Di sản, Thanh tra Bộ đề nghị không tổ chức. Lễ hội Chọi trâu năm 2014, 2015 được 1 vài địa phương đã tổ chức, nhưng qua thông tin Bộ theo dõi, có nhiều vi phạm: Thứ nhất, đó là trong quy chế, lễ hội tổ chức không bán vé. Nhưng lại tổ chức bán vé giá rất cao, từ 120-150 ngàn đồng/vé. Thứ hai là quảng cáo, trên Báo NTNN cũng quảng cáo rất rầm rộ cho việc chọi trâu, lại còn bình chọn cho các cặp đấu, đây là hình thức cá cược, cờ bạc trá hình, không lành mạnh trong tổ chức lễ hội. Thứ ba là sau chọi trâu, thắng thua đều xẻ thịt bán giá rất đắt. Ai sẽ hưởng lợi? Không phải là người nuôi trâu mà là nhà tổ chức. Vi phạm nghiêm trọng quy định “Không được lợi dụng lễ hội để trục lợi”. Chỉ cần vi phạm 1 trong 3 yếu tố là đã không được phép tổ chức, đằng này lại vi phạm cả 3 yếu tố.

Năm 2015, Bộ đã yêu cầu không tổ chức Chọi trâu ở Bắc Ninh, năm nay lại đến lượt Lào Cai xin, chúng tôi cũng đã có công văn đề nghị Sở VHTTDL Lào Cai tham mưu cho UBND tỉnh không cho phép tổ chức Chọi trâu ở Lào Cai. Còn ở Phúc Thọ, họ căn cứ là năm trước đã tổ chức rồi, năm nay tiếp tục tổ chức nhưng năm trước tổ chức mà sai thì năm nay, hoàn toàn không được làm nữa.

+ Bộ cũng đã có mẫu Đơn xin phép tổ chức lễ hội. Vậy, những lễ hội nào thì cần phải xin phép, thưa bà? - Là những lễ hội mới và lễ hội truyền thống đã mai một nay được khôi phục lại, thì phải tuân thủ theo quy định, làm theo mẫu; ngoài ra, những lễ hội mới, thì phải xây dựng, thuyết trình để án sao cho phù hợp thì mới được cấp phép.

Còn với những lễ hội truyền thống đã tổ chức nhiều năm, đúng quy định, không sai phạm gì thì vẫn tổ chức bình thường.

Quản lý lễ hội: Không thể bằng mệnh lệnh hành chính - ảnh 2
Bà Trịnh Thị Thủy: “Việc tuyên truyền, quảng bá giới thiệu những giá trị nhân văn, giá trị lịch sử, giá trị di sản của lễ hội là rất quan trọng”

 

Biện pháp tốt nhất vẫn là tuyên truyền

+ Thực tế năm 2015, nhiều lễ hội truyền thống vẫn phát sinh những vấn đề như cướp lộc, và có xu hướng bạo lực. Liệu năm nay, vấn đề này có được khắc phục không, thưa bà?

- Tất cả những tồn tại của các lễ hội mà dư luận năm vừa qua phản ánh thì dứt khoát phải thay đổi. Như tại lễ hội Đền Sóc, tục cướp hoa tre là có thật trong lịch sử, nhưng trong xã hội hiện đại phải xem cướp thế nào, không phải là đông người như thế, mạnh ai là xông vào cướp đâu. Năm nay, chúng tôi yêu cầu các địa phương có “điểm nóng” phải có kịch bản cụ thể, tránh việc lộn xộn.

Bên cạnh đó, các địa phương cũng đã tăng cường tuyên truyền. Cần phải hiểu, các nghi lễ, xin lộc, cướp lộc chỉ là tượng trưng, có lộc hay không có lộc, theo tôi, đi lễ đã là thành kính, chắc chắn đã được ban lộc rồi. Còn cướp được hiện vật mới là có lộc thì sai.

+ Trên thực tế, nhiều lễ hội đã có chuyển biến rất tốt như ở Chùa Hương, đã hạn chế được việc đưa đồ mặn vào cúng bằng sự vào cuộc, tuyên truyền của các nhà sư. Ban đầu, kiên quyết cấm người đi lễ mang đồ mặn vào cúng trong chùa và dần dần, người dân đã biết, đã thực hành nghi lễ chuẩn mực hơn. Theo bà, với nhiều lễ hội khác, có nên theo cách này để khắc phục những tồn tại, hạn chế? Hay nói cách khác là có một quy chuẩn về việc thực hiện nghi thức khi đi lễ hội?

- Đúng là tôi cũng đã nghĩ đến vấn đề này, nhưng vẫn phải từ từ. Quy định ban ra thì dễ, nhưng thực hiện phải có quá trình. Như với Đền Bà Chúa Kho (Bắc Ninh), những năm trước, việc đốt vàng mã nhiều vô cùng. Nhờ địa phương vào cuộc tuyên truyền, việc này đã giảm dần. Đặc biệt, những đối tượng được hưởng lợi tại chỗ là chủ các hàng quán kinh doanh ở đây cũng đã hợp tác trong công tác tuyên truyền này. Dần dần, mình có thể “trói” vào với BQL di tích, rằng mỗi du khách vào lễ, chỉ có thể mang chừng nào đó, có định lượng cụ thể để tránh lãng phí. Thuyết phục, tuyên truyền, hạn chế việc đốt vàng mã.

Mình không thể chỉ đưa ra những mệnh lệnh hành chính như cấm người dân Bắc Ninh chém lợn, không tổ chức chọi trâu mới, không đốt vàng mã… những điều này rất khó, nếu quản lý vĩ mô mà như thế thì không hiệu quả, vì cấm chỗ này nó sẽ “phình” chỗ khác. Cần có văn bản cao hơn Thông tư, quy định về việc tổ chức, quản lý lễ hội.

Năm nay mới ra được Thông tư quy định khá rõ về quản lý lễ hội rồi Trong khi, quản lý lễ hội thì không chỉ Bộ VHTTDL quản được, phải có sự kết hợp với các bộ, vì vậy, phải có văn bản ở tầm cao hơn nữa, trách nhiệm của ngành văn hóa là đã đành rồi, nhưng còn trách nhiệm của các ngành khác như Công an…nhưng để hiệu lực cao thì phải nâng tầm thành nghị định, thậm chí cao hơn nữa, có quy định cụ thể hơn nữa, về phía Bộ, Cục chỉ quy định cho các địa phương thôi.

Sắp tới đây, hướng của Cục là tham mưu cho Bộ trình Chính phủ văn bản cao hơn nữa, có những biện pháp căn cơ để xử lý chứ theo từng vụ việc cụ thể thì không thể làm hết được.

+ Như vậy, phải chăng, để phát huy những giá trị tốt đẹp của lễ hội, biện pháp tốt nhất vẫn là tuyên truyền?

- Đúng vậy. Hiện nay, cơ chế thị trường tác động rất mạnh, nhiều địa phương coi lễ hội là có nguồn thu. Nếu không tuyên truyền, tổ chức, thuyết phục thì chắc chắn lễ hội sẽ bị lạm dụng, theo hướng thương mại hóa, thậm chí, nó sẽ giảm mục đích nhân văn của lễ hội đi để phục vụ lợi ích kinh tế. Vì vậy với các địa phương, việc tuyên truyền, quảng bá giới thiệu những giá trị nhân văn, giá trị lịch sử, giá trị di sản của lễ hội là rất quan trọng, như vậy lễ hội mới đúng với định hướng của ngành văn hóa, nếu thả để các địa phương thích tổ chức thế nào thì tổ chức thì sẽ còn phát sinh nhiều vấn đề!

+ Vâng, xin cảm ơn bà về cuộc trao đổi!

Bài&ảnh: Hà An (thực hiện)

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại