“Điểm dừng” ở trạm thu phí không dừng
18-05-2015 03:42

Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) đang xin ý kiến các bộ ngành và trình Chính phủ dự thảo quyết định thí điểm việc thu phí sử dụng đường bộ theo hình thức tự động không dừng (gọi tắt là thu phí không dừng). Đây là bước hiện đại hóa tất cả các trạm thu phí trên toàn quốc, sẽ làm thay đổi toàn bộ hình thức thu phí với các phương tiện cơ giới trên cả nước, song cũng có không ít băn khoăn.

Tiện lợi hơn, nhưng...

Các trạm thu phí đường bộ trên cả nước hiện nay là mô hình trạm thu phí bằng tay, do các nhà đầu tư BOT lắp đặt nhằm hoàn vốn đầu tư vào các dự án hạ tầng giao thông.

Theo tính toán của Bộ GTVT, dự kiến trong vòng 3-4 năm tới cả nước sẽ có hơn 100 trạm thu phí (hơn 40 trạm được đặt trên quốc lộ 1A), mỗi trạm lại do một chủ đầu tư khác nhau vận hành, quản lý. Tất nhiên là thu phí thủ công sẽ làm ảnh hưởng đến thời gian, công sức của người lái xe, và cả tiền nhiên liệu, hơn là mô hình thu phí tự động hiện đại. Phía các nhà thu phí thì tốn thêm chi phí quản lý và nhân lực vận hành.

Bộ GTVT tính toán rằng, nếu bỏ mô hình trạm thu phí thủ công, thay bằng mô hình trạm thu phí không dừng, sẽ tiết kiệm được khoảng 3.460 tỉ đồng chi phí các loại mỗi năm.
Thực tế Bộ GTVT đã đưa vào vận hành thí điểm trạm thu phí không dừng tại Quảng Bình - quốc lộ 1 và hai trạm Hoàng Mai (Nghệ An), trạm km 1813+650 đường Hồ Chí Minh.

Việc một “siêu tổng công ty BOT” sẽ điều tiết, phân phối lại doanh thu cho gần 100 công ty BOT ở dưới có thể dẫn đến tình trạng độc quyền, nếu cơ quan quản lý không có những ràng buộc chặt chẽ với đơn vị vận hành.

Theo trả lời của bà Trần Thị Thanh Vân, thành viên HĐQT Công ty cổ phần TASCO, tại một cuộc giao lưu với các nhà đầu tư chứng khoán hồi tháng 4 vừa qua thì TASCO - đơn vị được chọn thí điểm làm mô hình trạm này tại Quảng Bình sẽ thực hiện tiếp tại 35 trạm thu phí trên quốc lộ 1 và quốc lộ 14.

Bộ GTVT sẽ lần lượt áp dụng mô hình trạm thu phí không dừng cho tất cả các trạm thu phí đường bộ đã và sẽ có trên toàn quốc, kể cả hệ thống đường cao tốc.

Theo dự thảo phương án mà bộ trình ra, tất cả các phương tiện ô tô, xe máy sẽ được cấp miễn phí lần đầu một thiết bị đầu cuối gắn trên xe để kết nối thông tin với trung tâm dữ liệu. Các trung tâm đăng kiểm hoặc các đại lý ủy quyền sẽ gắn thiết bị này cho các phương tiện trong thời gian tối đa 30 tháng.

Tại đây, nhà cung cấp dịch vụ thu phí tự động sẽ mở tài khoản trả trước tại một ngân hàng thương mại (một tài khoản có thể trả nhiều xe nhưng mỗi xe chỉ được kết nối với 1 tài khoản) để người trả phí nộp tiền trước vào tài khoản. Trong quá trình xe qua các trạm sẽ trừ tiền trong tài khoản và gửi lại hóa đơn cho khách hàng qua e-mail đăng ký. Như vậy mỗi phương tiện sẽ được cấp một mã số định danh cá nhân để bên thu phí có thể quản lý và thậm chí có thể trích xuất dữ liệu cho các cơ quan quản lý khác trong trường hợp kiểm soát xe quá tải, xe gây tai nạn.

Mô hình mà Bộ GTVT đang dự tính là bộ sẽ chọn ra một đơn vị cung cấp dịch vụ tự động không dừng để điều hành toàn bộ hệ thống trung tâm, cơ sở dữ liệu và đường truyền, kết nối với tất cả các trạm thu phí không dừng trên toàn quốc. Các chủ đầu tư dự án BOT sẽ chuyển đổi các trạm thu phí hiện có sang trạm không dừng. Các chủ đầu tư chưa làm thì làm luôn mô hình trạm không dừng. Tất cả xe qua các trạm, trả phí tự động thì số tiền thu được sẽ về đơn vị cung cấp dịch vụ đầu mối. Từ đó, toàn bộ tiền phí thu được tại mỗi trạm sẽ được phân phối lại cho chủ đầu tư và đơn vị cung cấp dịch vụ theo thỏa thuận của các bên.

Việc chuyển đổi mô hình thu phí là một bước tiến. Tuy không làm phát sinh chi phí đối với người dân, chủ xe nhưng cũng phát sinh hàng loạt vấn đề cần giải quyết.

Thận trọng với mô hình “siêu Tổng công ty BOT”

Ngoài TASCO đã và đang thực hiện thí điểm hàng chục trạm thu phí không dừng, đến nay Bộ GTVT chưa chính thức đề xuất chọn đơn vị nào cung cấp dịch vụ tổng thầu trung tâm điều hành các trạm thu phí trên toàn quốc, làm nhiệm vụ phân phối lại tiền thu phí cho các nhà đầu tư BOT khác.

Bộ mới chỉ đề xuất việc vận hành toàn bộ hệ thống thu phí sẽ do “một đơn vị cung cấp dịch vụ thu phí tự động do bộ lựa chọn theo các tiêu chí phù hợp, đảm bào năng lực và phương án thực hiện tối ưu”.

Vấn đề ở đây là chưa biết cách thức chọn đơn vị tổng thầu thế nào vì mô hình quản lý các trạm thu phí không dừng chưa có tiền lệ tại Việt Nam. Nó sẽ được chọn theo cơ chế đặc thù, chỉ định thầu hay qua đấu thầu công khai minh bạch?

Những điều này rất cần được giải trình rõ với công luận bởi lẽ có thể đơn vị này giống như một siêu tổng công ty BOT, thay mặt quản lý và phân phối lại doanh thu tiền phí cho cả trăm trạm BOT trên cả nước. Thông thường, mỗi dự án BOT do một doanh nghiệp điều hành, quản lý độc lập, ràng buộc với nhà nước bằng hợp đồng. Việc một “siêu tổng công ty BOT” sẽ điều tiết, phân phối lại doanh thu cho gần 100 công ty BOT ở dưới có thể dẫn đến tình trạng độc quyền, nếu cơ quan quản lý không có những ràng buộc chặt chẽ với đơn vị vận hành.

Mặt khác, về phía những cá nhân và chủ xe phải sử dụng trạm thu phí không dừng, cho dù không phát sinh chi phí chuyển đổi song việc phải mở thêm tài khoản ngân hàng (tương tự như tài khoản đầu tư chứng khoán), bắt buộc phải có e-mail để kết nối với trung tâm điều hành thu phí cũng là trở ngại cho không ít người dân chưa có hoặc không có điều kiện tiếp cận với công nghệ.

Đó là chưa kể đến việc các cá nhân phải mở thêm tài khoản ngân hàng do bên thu phí chỉ định phục vụ cho việc trả phí, các thiết bị đầu cuối thực chất cũng không khác thiết bị giám sát hành trình xe. Cho dù phục vụ cho việc thu phí nhưng cũng là ảnh hưởng đến thông tin, quyền tự do cá nhân mà cơ quan quản lý phải cân nhắc.

Lan Nhi
Nguồn: Thời báo Kinh tế Sài gòn

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại