Trung Quốc với chữ “Đinh” lộn ngược
13-11-2015 06:26

Trung Quốc đang khủng hoảng các giá trị cốt lõi. Trải qua gần 40 năm cải cách và mở cửa với nhiều thành tựu nổi bật, đặc biệt là về tốc độ tăng trưởng kinh tế, Trung Quốc đang bước vào thời điểm then chốt chuyển đổi mô hình kinh tế và các giá trị đạo đức xã hội. Nhiều nhà nghiên cứu Trung Quốc đặt câu hỏi: Người Trung Quốc ngày nay đặt niềm tin vào cái gì?

Các giá trị cốt lõi bao gồm một hệ thống đức tin về văn hóa và chính trị. Trước đây là ý thức hệ, ngày nay, người Trung Quốc sùng bái đồng tiền và của cải vật chất – “có tiền mua tiên  cũng được”. Các tỷ phú, triệu phú và tầng lớp trung lưu giàu có mới đã đắm chìm trong việc mua sắm và chưng diện phô trương các sản phẩm xa xỉ không cần thiết như là biểu tượng cho “thành công”. Theo The Economist, “gần 1/3 tổng số các mặt hàng xa xỉ cá nhân trên toàn thế giới được mua bởi người tiêu dùng Trung Quốc”.

Các giá trị cốt lõi vượt lên trên đức tin tôn giáo. Chúng phản ánh bản sắc văn hóa của một tầng lớp xã hội. Về mặt chính trị, các giá trị cốt lõi là chất gắn kết của một quốc gia. Thiếu chúng sẽ ảnh hưởng đến sự cố kết quốc gia và ổn định xã hội.

Kể từ khi ông Tập Cận Bình lên nắm quyền, hành động chống tham nhũng mạnh mẽ và những tín hiệu về cải cách đã mang lại nhiều hy vọng cho cộng đồng và người dân. Tuy nhiên, các hiện tượng bất ổn định chính trị và những mâu thuẫn trong xã hội hiện nay không ngừng tăng lên, ví dụ một mặt đề xuất việc trị nước bằng pháp luật, hay còn gọi là “y pháp trị quốc” – tức là vận hành đất nước theo hiến pháp và pháp luật, song lại tăng cường kiểm soát dư luận; một mặt đẩy mạnh hiện đại hóa phương thức quản trị, song tư duy quản lý của các chính quyền địa phương lại cho thấy sự lạc hậu và bảo thủ. Đối với người dân, các hiện tượng mâu thuẫn này rõ ràng là rất khó hiểu. Cùng với thời gian, việc thông qua hành động chống tham nhũng để xây dựng niềm tin và uy quyền sẽ không còn hiệu quả. “Y pháp trị quốc” chẳng qua là pháp gia – một trường phái triết lý tồn tại từ thời cổ đại Trung Quốc nhằm củng cố quyền lực của tầng lớp thống trị. Chống tham nhũng chưa được thể chế hóa bằng hệ thống pháp luật mà thông qua một hệ thống đặc thù do các cơ quan quyền lực tập trung xung quanh ông Tập Cận Bình.

Xã hội Trung Quốc hiện nay nổi bật lên 3 xu hướng đáng chú ý: Một là sự “rạn nứt xã hội”; hai là “không có sự liên kết giữa các thành phần xã hội” – giữa công nhân, nông dân và trí thức; ba là các quan hệ xã hội “đứt gãy”.  

Sự mục nát về chính trị đang xuất hiện thông qua các mạng lưới xã hội có đặc quyền bắt nguồn từ các mối quan hệ họ hàng của tầng lớp cầm quyền tương đối khép kín theo kiểu “con vua thì lại làm vua”.

Trung Quốc với chữ “Đinh” lộn ngược - ảnh 1
Chữ "Đinh" và chữ "Đinh lộn ngược"

Các nhà nghiên cứu ở Trung Quốc gần đây đã khái quát xu hướng này và các mối quan hệ giữa tầng lớp tinh hoa chóp bu và đại đa số người lao động thành thị và nông dân không có các mối quanh hệ với tầng lớp trên, thành khái niệm chữ “Đinh” lộn ngược. Theo đó ở chóp trên là một nhóm các con ông cháu cha bám giữ các chức vụ quyền lực và lãnh đạo cấp cao, đi kèm với các đặc quyền đặc lợi. Trước đây là chế độ “thế tập”, ngày nay là “kế tập”. Phần dưới của chữ “Đinh” lộn ngược là tầng lớp thảo dân không có các cơ hội tiến thân vì thiếu các ô dù và “quan hệ”- “con sãi nhà chùa lại quét lá đa”.

Về công tác tư tưởng, ông Tập Cận Bình nhấn mạnh tầm quan trọng của văn hóa truyền thống và đề cao chủ nghĩa dân tộc, lấy đây là ngọn cờ cho sự đoàn kết quốc gia, thay vì dựa trên nền tảng ý thức hệ đang không còn chỗ đứng trong nền kinh tế thị trường và chủ nghĩa tư bản thân hữu. Việc đẩy mạnh văn hóa Trung Quốc cũng là nhằm chống lại ảnh hưởng trung tâm của văn hóa phương Tây.

Trung Quốc đang bước vào giai đoạn có tính quyết định để xây dựng toàn diện xã hội khá giả. Thực hiện mục tiêu này chính là bước đi quan trọng để thực hiện giấc mơ phục hưng vĩ đại dân tộc Trung Hoa. Nhưng, so với những thay đổi và tính không ổn định trong phương diện ngoại giao quốc tế, tính bất ổn trong nội bộ chính trị xã hội Trung Quốc đang tiềm ẩn nhiều rủi ro lớn./.

Lưu Việt

 

 

 

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại