Chính trường Mỹ: Cuộc chiến giành quyền lực tư pháp
16-02-2016 06:27

(Tổ Quốc) - Liệu Tổng thống Obama có ghi lại dấu ấn trong cuộc đấu tranh quyền lực cuối cùng với Quốc hội do Đảng Cộng hòa chiếm đa số?

Cái chết bất ngờ của Thẩm phán Tòa án Tối cao Antonin Scalia sau một cơn đau tim ở tuổi 79 tại Tây Texas ở tuổi 79 ngày 13/2 vừa qua là cơn sóng mới nhất trên chính trường nước Mỹ.

Chỉ hai giờ sau khi thông tin về sự qua đời của ông Scalia được công bố, các ứng cử viên tổng thống cùng giới lãnh đạo hai đảng Dân chủ và Cộng hòa ở Quốc hội Mỹ đã tranh cãi quyết liệt về việc liệu Tổng thống Barack Obama có nên chỉ định người thay thế hoặc chờ đợi chính quyền mới đưa ra quyết định trên, CNN cho biết.

Thủ lĩnh phe đa số Cộng hòa tại Thượng viện Mỹ, McConnell đã tuyên bố rằng bất kì ứng viên nào mà ông Obama chọn đều sẽ không đi đến đâu tại Quốc hội. Còn Tổng thống Obama cho biết, ông sẽ "thực hiện trách nhiệm hiến pháp của mình để đề cử người kế nhiệm" trong vài tuần tới.

Chính trường Mỹ: Cuộc chiến giành quyền lực tư pháp - ảnh 1
Ông Antonin Scalia qua đời đã dấy lên một cuộc chiến
quyền lực trong chính trường Mỹ

Tòa án tối cao Mỹ quan trọng như thế nào?

Hiến pháp Mỹ qui định quyền lập pháp thuộc về Quốc hội, quyền hành pháp thuộc về Tổng thống và quyền tư pháp thuộc về Toà án tối cao. Chánh án và các thẩm phán Tòa án tối cao liên bang do Tổng thống bổ nhiệm và được Thượng viện thông qua với nhiệm kì suốt đời. Những người này chỉ từ nhiệm khi họ muốn hoặc bị buộc tội. Toà án tối cao liên bang có quỳền vô hiệu hoá bất cứ luật lệ liên bang hoặc bang nào mà toà xét thấy là trái với Hiến pháp.

Kể từ năm 1960, tuổi trung bình của các Thẩm phán tòa án tối cao Mỹ khi rời vị trí là 79 tuổi, đúng thời điểm ông Scalia qua đời. Ba thẩm phán khác sẽ chạm ngưỡng 79 tuổi trong năm 2017, cùng năm Tổng thống mới sẽ tuyên thệ nhậm chức tại Nhà Trắng.

Là một tín đồ Thiên Chúa sùng đạo và bảo thủ, thẩm phán Scalia phản đối dữ dội phá thai, hôn nhân đồng tính và giới hạn việc chi tiêu cho các chiến dịch tranh cử. Khi ông Scalia còn sống, Tòa án Tối cao Mỹ có chín thẩm phán, bao gồm năm người thiên hữu và bốn người thiên tả.

Với thế đa số của nhóm thiên hữu, bảo thủ, Tòa án Tối cao Mỹ đã chặn những nỗ lực của chính phủ Mỹ trong các vấn đề như biến đổi khí hậu và nhập cư. Nhưng với việc ông Scalia qua đời, tòa án đã chuyển sang thế cân bằng 4-4.

Trong năm nay, Tòa án Tối cao Mỹ sẽ phán xử hàng loạt vấn đề lớn, như việc ông Obama có quyền bảo vệ hàng triệu người nhập cư bất hợp pháp trước nguy cơ bị trục xuất hay không. Tòa cũng sẽ xem xét đơn kiện của các nhóm bảo thủ về luật bảo hiểm y tế Obamacare.

Thay đổi cán cân quyền lực

Do đó, hàng loạt lãnh đạo Đảng Cộng hòa, bao gồm sáu ứng cử viên tổng thống Mỹ, đồng loạt phản đối việc ông Obama tính đề cử một nhân vật mới thay thế ông Scalia. Họ lo sợ ông Obama sẽ đề cử một nhân vật thiên tả, làm thay đổi cán cân quyền lực ở Tòa án Tối cao, do đó muốn tổng thống mới, thay thế ông Obama làm điều đó.

Ông Mitch McConnell thề rằng Thượng viện sẽ cản trở đề cử của ông Obama. “Người dân Mỹ nên có tiếng nói trong việc chọn thẩm phán mới ở Tòa án Tối cao. Do đó nên để một tổng thống mới bổ nhiệm vị trí này” - ông McConnell tuyên bố.

“Tổng thống có thể quyết định bất kỳ thứ gì mà ông ấy muốn nhưng Thượng viện sẽ không thông qua cho đến khi có một Tổng thống mới và tôi đồng tình với quan điểm trên”, Thượng nghị sĩ Marco Rubio, ứng viên Tổng thống Đảng Cộng hòa, nói trên CBS.

Thượng nghị sĩ Ted Cruz cũngcảnh báo việc Đảng Dân chủ chọn người thay thế ông Scalia sẽ đồng nghĩa với việc quyền sở hữu súng đạn bị xóa khỏi Hiến pháp Mỹ và việc phá thai sẽ trở nên phổ biến. Ông Cruz cho rằng khoảng trống mà ông Scalia để lại khiến cuộc bầu cử tháng 11 tới càng trở nên quan trọng, đồng thời đưa ra lời cảnh báo rằng một vị thẩm phán do ứng viên Đảng Dân chủ Hillary Clinton hay Bernie Sanders chọn có thể dẫn tới những chính sách sai lầm.

Đồng thời, tỷ phú Donald Trump kêu gọi Thượng viện liên tục cản trở bất kỳ đề cử nào của ông Obama.

Đáp lại, các lãnh đạo Dân chủ chỉ trích đòi hỏi của Đảng Cộng hòa là quá quắt. Thượng nghị sĩ Harry Reid mô tả việc Tòa án Tối cao trống một ghế trong suốt một năm là chuyện chưa từng có. “Không thông qua việc bổ nhiệm vị trí này sẽ là hành vi từ bỏ nghĩa vụ đáng xấu hổ của Thượng viện”.

Cựu Ngoại trưởng Hillary Clinton cũng chỉ trích việc Đảng Cộng hòa đòi cản trở ông Obama đề cử người thay thế ông Scalia là “hành vi phỉ báng Hiến pháp Mỹ”. Thượng nghị sĩ Bernie Sanders đã nhấn mạnh Tòa án Tối cao cần có đủ thẩm phán trong năm trọng yếu này.

Cơ hội nào cho ông Obama?

Hiện nay ông Obama đang có rất nhiều lựa chọn để đề cử thay thế thẩm phán Antonin Scalia mới qua đời., bao gồm một số  nhân vật như bà Jacqueline Nguyễn và các thẩm phán Sri Srinivasan, Paul Watford và Jane Kelly.

"Có một cơ hội, nhưng không phải là một cơ hội lớn để ông có thể tìm thấy lỗ hổng xâu kim (ám chỉ việc bổ nhiệm thành công thẩm phán)", Matt Bennett, một chiến lược gia của đảng Dân chủ và phó chủ tịch cấp cao tại Viện nghiên cứu Third Way tại Washington D.C cho biết.

Theo các quan chức Nhà Trắng, ông Obama sẽ ghi lại dấu ấn của mình qua tiến trình bổ nhiệm này và sẽ không thực hiện một động thái mang tính biểu tượng chỉ để mang lại lợi ích cho các ứng viên khác.

Chiến lược này sẽ dựa vào việc tìm kiếm sự ủng hộ từ các thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa để giành được số lá phiếu cần thiết trong việc thông qua đề cử. Các nhà lập pháp của đảng Dân chủ trong Thượng viện cần sự hỗ trợ của 14 thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa để đáp ứng ngưỡng 60 lá phiếu cần thiết.

WSJ đã nhận định, về phía Đảng Cộng hòa, khi bác bỏ mọi đề cử mà ông Obama đưa ra, tương lai chờ đợi họ không hề chắc chắn. Nếu một ứng viên Đảng Dân chủ thắng cử trong cuộc bầu cử tới và Đảng Dân chủ có thể trở lại chiếm đa số tại cả Thượng viện và Hạ viện thì lúc này những ứng viên tự do hơn sẽ là lựa chọn chứ không còn là một nhân vật ôn hòa mà ông Obama có khả năng sẽ đưa ra vào thời điểm này. Khả năng này tiềm ẩn nhiều rủi ro và có thể tạo ra một cơn bão lửa chính trị tại Mỹ trong thời gian tới.

Trong trường hợp Thượng viện không thông qua ứng cử viên do Nhà Trắng đệ trình, Tổng thống Obama có thể sử dụng quyền hành pháp của mình, bỏ qua phán quyết của Quốc hội để bổ nhiệm thẩm phán mới có nhiệm kì tối đa hai năm khi Quốc hội tạm nghỉ họp.

Tuy nhiên, tòa án tối cao Mỹ đã phán quyết ông Obama vượt quá quyền hạn của mình trong tháng 1/2012 bằng cách bổ nhiệm ba vị trí vào Ban Quan hệ lao động quốc gia trong khi Quốc hội nghỉ họp ba ngày. Một quan chức cấp cao của Nhà Trắng cũng cho biết không có cơ hội nào để ông Obama sử dụng quyền lực của mình trong việc bổ nhiệm đơn phương thẩm phán mới của Tòa án Tối cao.

Một giải pháp được cho là khả thi hiện nay là Thượng viện do Đảng Cộng hòa chiếm đa số có thể đồng ý tạm nghỉ để cho phép ông Obama bổ nhiệm một thẩm phán tạm thời, đảm bảo tòa án đã đầy đủ thành viên để hoạt động trong một khoảng thời gian ngắn nhất định.

Như vậy, Thượng viện hiện tại sẽ tránh được cuộc bỏ phiếu về ứng cử viên mà ông Obama đưa ra trong khi vẫn đảm bảo tòa án hoạt động bình thường và vẫn cho phép Tổng thống và Thượng viện mới sau bầu cử có quyền quyết định liệu người được đề cử trước đó có xứng đáng với chức vụ.

Tất cả hiện vẫn là suy đoán và chưa hề rõ ràng cho đến khi ông Obama công bố đề cử của mình, nhưng sẽ không phải trong tuần này.

An Bình (Tổng hợp)

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại