Đằng sau cuộc xung đột Yemen
23-04-2015 06:00

(Toquoc)-Cuộc xung đột Yemen và cuộc chiến chống IS đã thay đổi phương trình quyền lực ở Trung Đông.

>>Chiến sự Yemen – điểm nóng thứ hai tại Trung Đông

Tháng 9/2014, khi lực lượng nổi dậy Houthi giành được quyền kiểm soát thủ đô Sana, Tổng thống Yemen Abdrabuh Mansur Hadi buộc phải tuyên bố chia sẻ quyền lực với các lực lượng nổi dậy. Việc Houthi và các liên minh chính trị lật đổ Tổng thống Hadi là một bất ngờ đối với Washington và Riyadh. Với sự hậu thuẫn của Mỹ và Saudi Arabia, Tổng thống Hadi đã tìm cách lật lại thế cờ.  Trước đây, với sự ủng hộ của Riyadh, Hadi đã tiến hành các vụ đàn áp lực lượng nổi dậy Houthi, thao túng các hoạt động chính trị của các bộ lạc tại Yemen trước khi lên nắm quyền tổng thống. Khi trở thành Tổng thống Yemen, Hadi đã tiến hành các biện pháp chống lại việc thực hiện các thỏa thuận đã đạt được thông qua tại các cuộc đối thoại quốc gia Yemen sau khi Tổng thống Ali Abdullah Saleh buộc phải từ bỏ quyền lực năm 2011 do các cuộc nổi dậy đường phố ở Yemen khởi đầu cho “Mùa Xuân Arập”.

Đằng sau cuộc xung đột Yemen - ảnh 1

Hình thành mặt trận mới ở Trung Đông

Vào cuối năm 2014, lực lượng nổi dậy Houthi cáo buộc Hadi là một người không có đạo đức vì đã thất hứa trong việc thực hiện chia sẻ quyền lực. Ngày 8/11/2014, Đảng Đại hội Nhân dân Toàn quốc đã cách chức lãnh đạo đảng của Tổng thống Hadi. Ngày 20/1/2015, lực lượng nổi dậy Houthi bắt giữ Tổng thống Hadi, chiếm dinh thự của ông này, cùng các tòa nhà chính phủ. Ngày 6/2/2015, lực lượng nổi dậy Houthi đã thành lập một chính phủ chuyển tiếp tại Yemen, buộc Hadi phải từ chức.

Việc Hadi từ chức buộc Lầu Năm Góc và Cơ quan tình báo trung ương Mỹ (CIA) phải rút các binh sĩ và các đơn vị tình báo đã triển khai tại Yemen. Tổng thống Hadi đã rời khỏi thủ đô Sanaa để đến thành phố cảng Aden và tuyên bố đây là thủ đô tạm thời của Yemen vào ngày 7/3. Trước những diễn biến bất ổn, Mỹ, Pháp, Thổ Nhĩ Kỳ và các nước Tây Âu đã đóng cửa cơ quan đại diện ngoại giao, di chuyển cơ quan đại diện ngoại giao từ Sana đến Aden. Hadi hủy bỏ tuyên bố từ chức trước đây và thành lập một chính phủ mới.

Lực lượng nổi dậy Houthi và các phe nhóm chính trị đồng minh đã từ chối hợp tác với các yêu cầu của Mỹ và Saudi Arabia phối hợp với Hadi đang ở Aden. Bộ trưởng Ngoại giao trong Chính quyền của Hadi đã kêu gọi Saudi Arabia và các quốc gia Arập can thiệp quân sự nhằm ngăn chặn các tay súng Houthi. Houthi và các lực lượng đồng minh muốn làm tan rã chính quyền mới lập của Hadi, đã tiến quân vào Aden ngày 25/3. Saudi Arabia bắt đầu không kích vào Yemen ngày 26/3. Việc Houthi chiếm được những vùng rộng lớn của Yemen là chiến thắng của “Trục kháng chiến” gồm Iran, Hezbollah, Syria.

Theo phần lớn các nhà phân tích Trung Đông, lực lượng Houthi được khắc họa như là những đại diện của Iran, nhưng về bản chất, sự bất ổn tại Yemen là do sự can thiệp của Mỹ và Saudi Arabia; Iran đã lợi dụng tình hình để tăng cường vai trò của mình.  Phương trình chiến lược tại Trung Đông đã bắt đầu thay đổi và Iran đang trở thành trung tâm của một cấu trúc an ninh khu vực mới.

Hoàng gia Saudi Arabia và Thủ tướng Israel Netanyahu bắt đầu nhận thức được  khó khăn khi Iran kiểm soát và định hướng được bốn khu vực Beirut, Damascus, Baghdad và Sana. Israel và Saudi Arabia trở nên gắn kết chặt chẽ với nhau với mục tiêu vô hiệu hóa Iran và các đồng minh khu vực của nước này. Saudi Arabia từ lâu coi Yemen là một tỉnh trực thuộc và là một khu vực luôn chịu ảnh hưởng của Riyadh; lo ngại rằng Yemen có thể trở thành cánh tay nối dài của Iran và thậm chí có thể gây ra những cuộc nổi dậy mới trên bán đảo Arập chống lại Riyadh. Còn Mỹ quan tâm đảm bảo về việc kiểm soát khu vực eo biển Bab Al-Mandeb, vịnh Aden và quần đảo Socotra. Vị trí chiến lược của Yemen có thể cho phép bố trí hệ thống tên lửa bắn tới mọi mục tiêu trên vịnh Aden và eo biển Bab Al-Mandeb, ngăn chặn ý đồ của Iran và Nga trong việc sử dụng Yemen cho các chiến lược khu vực. Israel cũng quan ngại bởi việc mất kiểm soát Yemen cũng có thể cắt đứt việc kết nối của nước này với Ấn Độ Dương qua Biển Đỏ và ngăn chặn tàu ngầm của nước này có thể dễ dàng triển khai đến vịnh Persian để đe dọa Iran.

Đằng sau cuộc xung đột Yemen - ảnh 2

Xe tăng của Saudi Arabia tại biên giới Yemen trong chiến dịch quân sự chống Houthi nhằm ngăn chặn ảnh hưởng Iran 

Cuộc chiến chống IS thúc đẩy cân bằng quyền lực mới Trung Đông

Nhu cầu địa-chính trị toàn cầu của Mỹ đòi hỏi một sự cân bằng quyền lực mới ở Trung Đông, theo đó các chủ thể trong khu vực đứng ra gánh vác các vấn đề liên quan trực tiếp đến mình, còn Mỹ “lãnh đạo từ phía sau”. Sự từ chối quay lại chiến đấu của Washington đang dần phát huy hiệu quả: Thổ Nhĩ Kỳ đang trở lại khu vực ảnh hưởng truyền thống ở phía Nam một cách thận trọng, trở thành đối trọng với cuộc cạnh tranh Saudi Arabia-Iran.

Ở Iraq, Saudi Arabia và Jordan đang làm việc với các bộ tộc Sunni để mở rộng liên minh chống IS, cùng lúc với việc Thổ Nhĩ Kỳ củng cố sức mạnh cho lực lượng người Kurd và chính quyền Baghdad. Tuy nhiên sự hợp tác giữa các phe phái này vẫn có nhiều thử thách. Cả Thổ Nhĩ Kỳ và Saudi Arabia đều muốn định hình tương lai của Syria và Iraq theo lợi ích chiến lược của mình, họ chắc chắn sẽ trở thành đối thủ trong việc cạnh tranh ảnh hưởng khu vực.

Iran đã tăng cường hiện diện quân sự ở cả Syria và Iraq để chống IS, tuy vậy họ vẫn ở trong thế thủ. Nguy cơ IS đã tạo ra mối quan hệ hợp tác giữa Ankara và Riyadh. Kế hoạch của Mỹ về cân bằng quyền lực khu vực bao gồm việc thay đổi 3 thập kỉ bất hòa với Iran. Việc Iran tham gia trực tiếp vào cuộc chiến Tikrit đặt lên những câu hỏi về cuộc chiến ở Mosul, nơi du kích Shiite đang dần tăng cường hiện diện và Mỹ có kế hoạch viện trợ cho phe Kurd và chính quyền Iraq.

Ở Trung Đông, các chiến tuyến đang thay đổi liên tục, chồng chéo lên nhau và dần biến thành sự cân bằng quyền lực mới, còn lâu mới đạt được sự ổn định./.

NQ

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại