Khi EU không phải một Liên minh An ninh
30-03-2016 08:51

(Tổ Quốc)– Liên minh châu Âu (EU) đang đối mặt với thách thức phải thành lập một mạng lưới an ninh thống nhất.

Sau bất kỳ sự kiện gây sốc nào, chính phủ và quan chức các quốc gia EU đều phải kêu gọi thắt chặt hợp tác giữa các nước thành viên nhằm ngăn chặn những vụ việc tương tự xảy ra trong tương lai. Phản ứng đối với vụ tấn công khủng bố ngày 22 tháng 3 tại Bỉ cũng không phải ngoại lệ.

Theo sau vụ tấn công, chính phủ các nước Đức, Ý, Pháp và các thành viên EU yêu cầu một sự phản ứng mang tính chất toàn cầu đối với mối đe dọa khủng bố. Chủ tịch EU, ông Jean-Claude Juncker, thậm chí còn đề xuất thành lập một “liên minh an ninh” để chống khủng bố ở cấp độ toàn châu lục. Trong một cuộc họp ngày 24 tháng 3, các bộ trưởng Bộ Tư pháp và Nội vụ của các nước EU nhấn mạnh sự cần thiết phải chia sẻ thông tin giữa các quốc gia thành viên nhằm đấu tranh chống khủng bố. Tuy nhiên bất chấp lời kêu gọi sự hợp tác mạnh mẽ hơn giữa các nước thành viên EU, lợi ích quốc gia của từng nước rốt cuộc vẫn sẽ được đặt lên trên. Điều này làm giới hạn khả năng hòa nhập và hợp tác trong khối về vấn đề an ninh.

Khi EU không phải một Liên minh An ninh - ảnh 1

Cảnh sát khám xét người dân tại khu vực tàu điện ngầm sau vụ tấn công ngày 22 tháng 3 ở Bỉ. Vụ tấn công khiến các quốc gia thành viên EU phải tập hợp lại thảo luận về việc tăng cường hợp tác trong nỗ lực an ninh. (Ảnh: PHILIPPE HUGUEN/AFP/Getty Images)

Theo như tên gọi của nó, EU có một số cấu trúc an ninh có tính chất châu lục. Tổ chức cảnh sát châu Âu (Europol) có nhiệm vụ xử lý tội phạm tình báo và chống tội phạm có tổ chức, trong khi Frontex điều phối hợp tác giữa các lực lượng biên phòng bảo vệ đường biên giới ngoài của EU. Eurojust điều phối các hoạt động điều tra và xét xử giữa các thành viên EU, đặc biệt trong vấn đề tội phạm xuyên quốc gia. Bởi vì nhiệm vụ của họ chủ yếu là lo hậu cần, điều phối hoạt động và tài nguyên giữa các nước, các cơ quan này có rất ít nhân viên và trang thiết bị.

EU đang đối mặt với thách thức phải thành lập một mạng lưới an ninh thống nhất. Vì một nhẽ, 28 quốc gia thành viên có những ưu tiên, nguồn tài nguyên, và cấp độ chuyên môn khác nhau trong lĩnh vực chống tội phạm và khủng bố quốc tế. Các nước lớn như Pháp, Anh và Đức có nhiều kinh nghiệm chống khủng bố và đủ nhân lực và vật lực để bảo đảm duy trì cơ quan chống khủng bố và mạng lưới tình báo tinh vi. Điều này lại không đúng với các nước nhỏ hơn với trình độ chuyên môn và ngân sách ít hơn – và thậm chí càng ít đi do khủng hoảng kinh tế, khi chính phủ các nước nhỏ hơn phải đặt lên bàn cân việc duy trì tài chính cho bộ máy an ninh với việc kiểm soát thâm hụt tài khóa.

Vụ tấn công ở Bỉ làm lộ ra những thiếu sót của lực lượng an ninh tại quốc gia này. Quân số của lực lượng an ninh là khá nhỏ so với số lượng ngày càng tăng phần tử Hồi giáo cực đoan trở về từ nước ngoài hiện cần phải được theo dõi – bên cạnh một số lượng lớn mầm mống phần tử khủng bố trong nước. Đối với các quốc gia thành viên EU, mối đe dọa khủng bố đòi hỏi cần quay lại tăng cường chi tiêu công sau nhiều năm thực hiện chính sách khắc khổ. Nhưng kể cả những nước thành viên thịnh vượng cũng đang phải đối phó với nguồn tài chính hạn chế: Vào ngày 23 tháng 3, chính phủ Đức thông báo một kế hoạch tăng ngân sách an ninh nội địa thêm 2,1 tỉ euros (khoảng 2,3 tỉ đô la) đến năm 2020, nhưng phó chủ tịch Cơ quan Cảnh sát Liên bang Đức đã cảnh báo khoản tiền bổ sung như vậy là còn xa so với mức thỏa đáng.

Cản trở Hợp tác

Cùng với mối lo về ngân sách – một thách thức đối với phần lớn các cơ quan an ninh trên thế giới – các thành viên EU cũng phải đối mặt với một môi trường mà người dân có thể đi lại tự do giữa các nước, trong khi tình báo chính phủ thì không. Trong những ngày sau vụ tấn công ở Bỉ, một vài chính phủ EU cho rằng các quốc gia thành viên nên chia sẻ thông tin nhiều hơn về những nguy cơ an ninh tiềm tàng, giống như việc họ đã làm sau vụ tấn công tháng 11 ở Paris. Nhưng Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đức Thomas de Maiziere thừa nhận rằng các chính phủ châu Âu không muốn chia sẻ tất cả thông tin với nhau, ghi nhận thêm rằng EU và chính phủ các quốc gia có những kho dữ liệu tách biệt, không kết nối.

Việc một trong những kẻ đánh bom tự sát ở Bỉ đã bị bắt tại Thổ Nhĩ Kỳ và chuyển tới Hà Lan, nơi hắn được thả tự do, cho thấy thất bại trong phối hợp giữa các nước EU. Công tác dịch thuật giữa các chính phủ châu Âu cũng chỉ làm trầm trọng thêm vấn đề, các thành viên EU dùng nhiều hệ thống khác nhau để dịch tên Ả rập, điều này có thể dẫn đến những sai sót khi biên chép.

Vấn đề chủ quyền

Về lý thuyết thì việc tăng cường hoạt động tình báo là hợp lý. Tại một châu lục mà con người, hàng hóa và dịch vụ đều được cho phép lưu thông tự do từ nước này sang nước khác, trao đổi thông tin một cách tự do hơn sẽ là một bước đi hợp lô-gic. Tuy nhiên, sự hạn chế trong hợp tác của EU về vấn đề an ninh gợi nhắc rằng, thậm chí sau sáu thập kỷ hội nhập, EU vẫn, ở một mức độ nhất định, chỉ là một hiệp ước giữa các quốc gia châu Âu. Mặc dù các nước thành viên đang sẵn sàng từ bỏ chủ quyền trong những vấn đề như thương mại hay lao động, họ lại chưa sẵn sàng nhượng bộ trong những vấn đề nhạy cảm như an ninh quốc gia. Các hiệp ước EU đã nhận thấy điều này, đó là lý do vì sao những vấn đề liên quan đến liên minh tiền tệ hay khu vực mậu dịch tự do được thông qua bởi đa số phiểu bầu, trong khi vấn đề anh ninh hay ngoại tệ phải được quyết định theo sự nhất trí của tất cả – do đó mỗi thành viên đều được quyền phủ quyết.

Hiện đang có một tranh cãi rằng một kỷ nguyên của những mối đe dọa toàn cầu – từ khủng bố tới cạnh tranh thương mại – yêu cầu một phản ứng toàn cầu. Nhưng EU đã đến thời điểm mà việc hội nhập sâu hơn giữa các quốc gia thành viên sẽ yêu cầu các nước này phải từ bỏ những đặc quyền quá quan trọng. Và vấn đề vượt xa hơn cả vấn đề an ninh: các thành viên EU cũng đang vất vả cố gắng tạo ra một hệ thống trong đó sự thịnh vượng của Bắc Âu được phân phối lại cho miền Nam và các quốc gia thành viên bị mất kiểm soát chính sách tài khóa. Vì EU khó có khả năng phát triển thành “Hợp chủng quốc châu Âu” ("United States of Europe"), châu lục này cũng sẽ khó có được một Cục Tình báo An ninh châu Âu, chứ đừng nói là một liên bang quân sự. (Phần lớn các thành viên EU tham gia vào NATO, nhưng điều này không giống với việc hòa trộn quân đội của các nước tạo thành một đội quân EU). Việc tạo ra một cấu trúc có tính chất rộng khắp châu lục như vậy sẽ đòi hỏi phải thay đổi hiệp ước, một quyết định mà các quốc gia thành viên sẽ khó có thể chấp nhận, trong bối cảnh chủ nghĩa dân tộc đang dâng cao tại châu Âu.

Khi EU không phải một Liên minh An ninh - ảnh 2
Bên cạnh khủng bố, khủng hoảng di cư cũng là một vấn đề thách thức với an ninh châu Âu (Ảnh: 90min.com)

Cuộc khủng hoảng châu Âu nhanh chóng biến thành khủng hoảng thất nghiệp và rồi thành khủng hoảng chính trị. Khủng hoảng di cư và khủng bố chỉ làm tăng thêm sự phân tán chính trị tại châu lục này, và các quốc gia thành viên đang ngày càng khó có thể tìm ra sự thống nhất trong giải pháp đối phó. Trong bối cảnh này, các quyết định quốc gia sẽ thay thế chính sách chung EU. Ví dụ như, các nước thành viên đang phản đối việc đề ra hạn ngạch nhập cư và họ đang chiến đấu để bảo vệ biên giới. Các đảng chính trị ôn hòa vẫn bảo vệ Hiệp ước Schengen và dòng di cư lao động tự do tại châu Âu, nhưng một phong trào phản đối của những người theo chủ nghĩa dân tộc đang được hình thành lại đòi hỏi khôi phục đường biên giới quốc gia và đưa ra luật nghiêm khắc hơn về vấn đề nhập cư.

Bất chấp mối bất hòa, tăng cường hợp tác về các vấn đề an ninh không phải là không thể đối với EU. Trong những tháng tới, các cơ quan như Europol và Frontex có thể sẽ được hỗ trợ tài chính nhiều hơn, và EU sẽ thảo luận các kế hoạch tăng cường sức mạnh của lực lượng bảo vệ biên giới và bờ biển của châu lục. Ủy ban châu Âu cũng sẽ thúc đẩy liên hợp giữa các ngân hàng dữ liệu an ninh và tăng cường biện pháp an ninh tại các sân bay. Nhưng khối này sẽ tiếp tục gặp phải những vấn đề liên quan đến môi trường an ninh rời rạc phân tán, đơn giản vì bản chất của khối khiến cho việc đạt được sự nhất quán trong cách hành xử trở nên khó khăn. Trong thực tế, các chính phủ EU tương lai có thể sẽ chọn đi ngược hướng của hội nhập châu lục để cải thiện an ninh nội địa.

Yến Phạm (Theo Stratfor)

 

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại