Khoảnh khắc lịch sử trong quan hệ Iran - Phương Tây
15-07-2015 12:59

(Toquoc)- Hồ sơ hạt nhân Iran, một trong những vấn đề gai góc nhất trong quan hệ quốc tế đương đại chính thức kết thúc.

Ngày 14/7/2015 đã đi vào lịch sử khi Iran và Nhóm P5+1 (gồm Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc, Mỹ và Đức) đạt được một thỏa thuận hạt nhân toàn diện, trong đó Iran sẽ hạn chế chương trình hạt nhân gây tranh cãi suốt gần 13 năm qua để đổi lấy việc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với nước này.

Hiện tại các chi tiết cụ thể của thỏa thuận vẫn cần được soạn thảo và thay đổi trong vài tháng, tuy nhiên những nguyên tắc chính đảm bảo tác dụng giám sát hoạt động hạt nhân của Iran trong nhiều năm tới để đảm bảo Tehran không phát triển vũ khí hạt nhân. Thỏa thuận gồm ba nội dung trụ cột là Iran chấp nhận hạn chế chương trình hạt nhân trong ít nhất một thập kỷ; quốc tế dỡ bỏ cấm vận chống Iran; tăng cường các biện pháp kiểm soát chương trình hạt nhân của Tehran. 

Khoảnh khắc lịch sử trong quan hệ Iran - Phương Tây - ảnh 1
Ngoại trưởng Iran Javad Zarif tin tưởng thỏa thuận này sẽ mở ra "một chương mới của hi vọng" cho đất nước Hồi giáo này

Theo thỏa thuận, Iran và các cường quốc đã nhất trí về 1 cơ chế cho phép Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) tiếp cận các cơ sở hạt nhân khả nghi, kể cả cơ sở quân sự tại Iran trong vòng 24 ngày nếu nhận được yêu cầu từ đa số thành viên của một ủy ban thuộc Hội đồng Bảo an phụ trách giám sát thỏa thuận này. 

Tuy nhiên, lệnh trừng phạt có thể bị khôi phục trong 65 ngày nếu Iran vi phạm thỏa thuận đã thống nhất với sáu cường quốc. Lệnh cấm vận vũ khí của Liên hợp quốc sẽ tiếp tục duy trì trong năm năm, trong khi các lệnh trừng phạt về tên lửa đạn đạo đối với Iran sẽ kéo dài thêm tám năm.

Hi vọng mới cho Iran

Từ Iran, Tổng thống Hassan Rouhani tuyên bố thỏa thuận vừa đạt được với Nhóm P5+1 sẽ mở ra “một chân trời mới” trong quan hệ giữa nước này với cộng đồng quốc tế. Trong khi Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif tin tưởng thỏa thuận sẽ mở ra "một chương mới của hy vọng".

Những nghi ngại về chương trình hạt nhân hơn một thập kỷ qua của Iran đã bước đầu được dỡ bỏ, đồng thời mang lại cơ hội phát triển cho nền kinh tế đang gặp khó khăn của nước này.

Trước mắt, việc đạt được thỏa thuận này sẽ tạo điều kiện cho Iran gia tăng lượng cung dầu thô và tiếp xúc với thị trường tài chính quốc tế. Các quan chức Mỹ cũng cho biết Iran sẽ tiếp cận số tài sản bị đóng băng trị giá hơn 100 tỷ USD khi thỏa thuận hạt nhân giữa nước này và Nhóm P5+1 được thực thi.

Những ý kiến đánh giá cao đầu tiên của quốc tế về thỏa thuận chủ yếu tập trung vào khía cạnh kinh tế. Bộ trưởng Năng lượng Thổ Nhĩ Kỳ Taner Yildiz cho rằng thỏa thuận dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt để đổi lấy hạn chế chương trình hạt nhân của Iran sẽ khai thông cho dòng đầu tư vào nhà nước Hồi giáo này. Ngoại trưởng Pháp Laurent Fabius bày tỏ hy vọng các doanh nghiệp Pháp sẽ được dành chỗ đứng "xứng đáng" trên thị trường Iran. 

Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov tuyên bố Nga sẽ tham gia vào tất cả các giai đoạn triển khai thỏa thuận, cũng như sẵn sàng chuyển số urani làm giầu thấp của Iran sang lãnh thổ Nga, để đối lấy urani tự nhiên. Việc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt về kinh tế chống Tehran sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc triển khai các chương trình hợp tác quy mô về nguyên tử phục vụ cho mục đích hòa bình giữa Tehran và Moskva.

Còn Cố vấn An ninh quốc gia nước láng giềng Pakistan cũng hoan nghênh thỏa thuận trên và hy vọng nó sẽ “khai thông” cho dự án xây dựng đường ống dẫn khí đốt từ Iran đến Pakistan vốn bị Washington áp lệnh cấm.

Tạo ra nhiều thay đổi địa chiến lược

Đánh giá thỏa thuận "lịch sử" về hồ sơ hạt nhân của Iran vừa đạt được, Đại diện cấp cao về chính sách an ninh và đối ngoại Liên minh châu Âu (EU) Federica Mogherini cho rằng, sự kiện này sẽ mở ra một giai đoạn mới trong quan hệ quốc tế và khẳng định vai trò của ngoại giao, phối hợp và hợp tác có thể giúp vượt qua những căng thẳng và đối đầu kéo dài nhiều thập kỷ.

Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị cũng cho biết thỏa thuận này sẽ bảo vệ hệ thống không phổ biến hạt nhân toàn cầu và là minh chứng cho thấy thế giới có thể giải quyết các vấn đề cấp bách thông qua đối thoại.

Còn theo Tổng thư ký Liên hợp quốc Ban Ki-moon, thỏa thuận nói trên có thể mang lại hòa bình cho Trung Đông. Iran là một nhân tố quan trọng, cường quốc có vai trò không thể bỏ qua ở Trung Đông. Thỏa thuận này có thể là bước ngoặt đầu tiên mở đường cho việc bình thường hóa quan hệ giữa Iran và Mỹ, vốn đã bị cắt đứt từ năm 1980 sau cuộc khủng hoảng bắt cóc con tin tại Đại sứ quán Mỹ ở Tehran. Từ đó, một chương hợp tác giữa hai nước sẽ được mở ra giúp giải quyết các cuộc khủng hoảng Iraq và Syria.

Giới phân tích cũng cho rằng thỏa thuận mới có thể tạo ra nhiều thay đổi địa chiến lược, tuy nhiên mức độ như thế nào thì chưa rõ ràng. Giống như các thỏa thuận giải trừ vũ khí khác, thỏa thuận Vienn (về hạt nhân Iran) tập trung vào một khía cạnh rất hẹp nhưng liên quan đến tất cả các vấn đề giữa Iran và phần còn lại của thế giới. 

Còn đương đầu với trở ngại

Trở ngại lớn nhất phía trước của thỏa thuận này sẽ là Quốc hội Mỹ, nơi các đảng viên Cộng hòa chiếm thế đa số và theo dự kiến sẽ bỏ phiếu chống thỏa thuận sau thời hạn xét duyệt 60 ngày. Tuy nhiên, Tổng thống Obama ngày 14/7 đã cảnh báo rằng ông sẽ phủ quyết mọi đạo luật ngăn cản việc thực thi thành công thỏa thuận này.

Bên cạnh sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế, Israel, đồng minh thân cận nhất của Mỹ tại Trung Đông, đã chỉ trích thỏa thuận vừa đạt được.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu cho rằng thỏa thuận là “sai lầm tồi tệ trong lịch sử” còn Thứ trưởng Ngoại giao nước nàyTzipi Hotovely tuyên bố "Thỏa thuận này là một sự đầu hàng lịch sử của phương Tây trước Trục ma quỷ do Iran cầm đầu. Israel sẽ tìm mọi cách để ngăn thỏa thuận này được thông qua."

Cùng ngày, Iran và IAEA đã kí kết một "lộ trình" điều tra về các hoạt động hạt nhân trong quá khứ của Tehran, một phần then chốt trong thỏa thuận toàn diện giữa Tehran và các cường quốc.

Người đứng đầu IAEA Yukyia Amano nói lộ đồ của các cuộc họp cấp chuyên gia và các tiết mục có liên quan đến lộ trình sẽ giúp ông công bố một bản phúc trình với phần thẩm định chung quyết của cơ quan trước trung tuần tháng 12 giúp xác minh những vấn đề còn tồn đọng có liên quan đến chương trình hạt nhân Iran.

Dù thế nào chăng nữa, thỏa thuận đã thể hiện thắng lợi của ý chí chính trị mạnh mẽ và nỗ lực không ngừng của tất cả các bên liên quan, đánh dấu bước ngoặt lớn đối với lịch sử của Iran, khu vực và thế giới.

Binh Tuong



Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại