Nagorny Karabakh - cuộc xung đột dai dẳng
11-04-2016 06:29

(Tổ Quốc)-“Nút thắt Karabakh” giữa Azerbaijan và Armenia tồn tại hàng thế kỷ khó giải quyết trong điều kiện thực tế.

Cuộc xung đột tại khu vực Nagorny Karabakh giữa Azerbaijan và Armenia đã tạm lắng xuống. Sau 4 ngày giao tranh, Nhóm Minsk về vùng Thượng Karabakh do Pháp, Mỹ, Nga đồng chủ trì trong khuôn khổ của Tổ chức an ninh và Hợp tác Châu Âu (OCSE) đã họp ngày 5/4, tại Vienna (Áo) để tìm giải pháp cho cuộc xung đột bị đóng băng từ 22 năm nay. Nhóm Minsk, thành lập năm 1992, tan rã sau khi Nga sáp nhập Crimea, nay được làm sống lại.

Nagorny Karabakh - cuộc xung đột dai dẳng - ảnh 1

Đình chiến tạm thời

Armenia cáo buộc Azerbaijan thực hiện “một cuộc tấn công cực lớn dọc theo biên giới Karabakh, sử dụng xe tăng, pháo binh và trực thăng” tối 1/4. Trong khi Azerbaijan khẳng định họ chỉ phản công sau khi hứng chịu hỏa lực từ “những khẩu pháo cỡ lớn và súng phóng lựu”.

Người phát ngôn Bộ Quốc phòng Nga cho biết Nga và Mỹ lên án những mưu toan từ bên ngoài đang khiến cuộc xung đột trầm trọng thêm. “Bên ngoài” này là Thổ Nhĩ Kỳ. Trước ngày OSCE nhóm họp tại Vienna, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan nhắc lại ủng hộ Azerbaijan, khẳng định Karabakh một ngày nào đó chắc chắn sẽ trở lại Azerbaijan.

Thực hiện trung gian hòa giải, ngày 7/4, Thủ tướng Nga Medvedev đã đến Thủ đô Yerevan (Armenia) trong nỗ lực giải quyết hòa bình cuộc xung đột. Thủ tướng Nga đã nhận được cam kết của Armenia tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn. Ngày 7/4, Ngoại trưởng Nga Sergey đã đến Baku, bày tỏ hy vọng cơ chế ngừng bắn ở khu vực xung đột sẽ được các bên tuân thủ. Baku cam kết sẽ giải quyết cuộc xung đột bằng con đường hoà bình và cũng hy vọng cơ chế ngừng bắn sẽ có hiệu lực.

Về mặt chính thức, Nga đứng trung lập trong cuộc xung đột, nhưng cả hai phe tham chiến đều cáo buộc Nga thiên vị phe kia. Nga bán vũ khi cho cả hai bên. Gần đây nhất, Baku đã mua của Nga gần 4 tỷ USD vũ khí, trong đó có 200 xe tăng T-90S, hệ thống pháo giàn, hàng trăm chiến đấu cơ và máy bay trực thăng vận tải…

Từ khi xung đột nổ ra đêm 1/4, ít nhất 40 lính của cả hai phía và 6 thường dân thiệt mạng. Người phát ngôn Bộ quốc phòng Armenia cho biết lực lượng Armenia đã chiếm được một số vị trí mới, tuy nhiên Azerbaijan đã phủ nhận và khẳng định từ hôm 2/4 đã kiểm soát nhiều cao điểm chiến lược tại Karabakh.


Nagorny Karabakh - cuộc xung đột dai dẳng - ảnh 2
Lực lượng Armenia phản pháo

Sâu xa và trực tiếp

Xung đột Nagorny Karabakh là cuộc đọ súng giữa các “huynh đệ” thuộc Liên Xô cũ. Vùng lãnh thổ này với người Armenia chiếm đa số được chính quyền Bolshevik trao cho Azerbaijan đầu những năm 1920. Năm 1988, khi Gorbachev phát động “tự do ngôn luận” (glasnost), Nagorny Karabakh trưng cầu dân ý sáp nhập vào Armenia. Từ năm 1988-1994, đã diễn ra xung đột liên miên, lúc do Armenia, lúc do Azerbaijan gây chiến, khiến 30.000 người chết. Vùng lãnh thổ này hiện đang được kiểm soát bởi lực lượng ly khai do Armenia hậu thuẫn. Khu vực trên vẫn được quốc tế công nhận là một phần lãnh thổ Azerbaijan. Từ trước đến nay cũng chưa có bất kỳ một hiệp định hòa bình nào được ký kết.

Trước khi mất năm 1989, Andrei Shakarov, nhân vật Nobel bất đồng chính kiến dưới thời Xô Viết, có câu nói nổi tiếng: “Với Azerbaijan, vấn đề Karabakh chỉ là lòng ham muốn, còn với người Armenia ở Karabakh, đó là vấn đề sinh tử”.

Cuộc xung đột Nagorny Karabakh còn là con tin trong quan hệ khủng hoảng giữa Moskva và Ankara. Leo thang quân sự lần này diễn ra đúng lúc Nga – vốn có quan hệ tốt với Armenia (thành viên của Liên minh kinh tế Á-Âu do Nga lãnh đạo) – và Thổ Nhĩ Kỳ – đồng minh truyền thống của Azerbaija, đang trải qua một khủng hoảng ngoại giao nghiêm trọng liên quan đến cuộc chiến tại Syria. Thổ Nhĩ Kỳ, vốn có chung nguồn gốc dân tộc, với những quan hệ mật thiết về văn hóa và ngôn ngữ với Azerbaijan, trong khi Ankara không có quan hệ ngoại giao với Amernia do tranh cãi liên quan đến vụ thảm sát hàng loạt người Amernia thời Đế chế Ottoman mà Yerevan coi là tội ác diệt chủng.

Các vấn đề trong nước của Azerbaijan cũng góp phần: ngân sách của nước này bị thiệt hại do giá dầu giảm, các vấn đề xã hội xấu đi. Để củng cố uy tín, chính quyền Baku cần phải đoàn kết người dân xung quanh một ý tưởng chung – và đó là Nagorny Karabakh.

Các cuộc đàm phán mới về Nagorny Karabakh có thể mang lại điều gì? Mỗi bên xung đột đều có những mong đợi riêng. Chính quyền Karabakh đang chờ đợi Nhóm Minsk của OSCE và hy vọng sẽ có tiến triển trong việc được công nhận chủ quyền. Phía Armenia sẽ yêu cầu nối lại đàm phán với đại diện của Nagorny Karabakh giống như hồi đầu năm 2000. Azerbaijan, tất nhiên hy vọng sẽ sớm khôi phục chủ quyền đối với vùng đất Nogorny Karabakh. Các chuyên gia cho rằng Nga có lợi ích ở đây, bởi một mặt nước này là đồng minh thân cận cả về chính trị, kinh tế của Armenia, mặt khác, lại đang mong muốn đưa Azerbaijan vào quỹ đạo chính trị của mình. Mỹ không có lý do để ủng hộ một cuộc xung đột vũ trang mở rộng.

Cho tới nay, cuộc xung đột Nagorno Karabakh vẫn là một trong các cuộc xung đột âm ỉ ở các nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ, cùng với các cuộc xung đột Abkhazia và Nam Ossetia, khu vực Tansnistria thuộc Moldova. 

Theo trang mạng kp.ru/daily (6/4/2016), có một giải pháp hoàn hảo: Trả lại cho Azerbaijan một số vùng lãnh thổ xung quanh Nagorny-Karabakh. Đổi lại Baku công nhận nền độc lập của Karabakh với một dạng thức nào đó. Nhưng hiện tại một kịch bản như vậy không được xem xét trong điều kiện thực tế.

Tuy vậy, có ít nhiều lý do để hy vọng rằng quan hệ gần gũi giữa Moskva, Baku và Yerevan, cũng như kinh nghiệm hợp tác giữa Nga và Mỹ về Syria, sẽ cho phép một lần nữa đóng băng cuộc xung đột./. 

Hoài Nam

 

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại