Ngoại trưởng Trung Quốc công du lôi kéo ASEAN về Biển Đông
27-04-2016 09:53

(Tổ Quốc)- Tuyên bố bốn điểm Bắc Kinh – ba nước ASEAN là động thái ngoại giao đáng chú ý nhưng nội dung cốt lõi mờ nhạt.

>>Trung Quốc mở rộng hiện diện quân sự trái phép tại Biển Đông

>>Trung Quốc mưu toan gì khi cải tạo bãi cạn Scarborough

Cuối tuần qua, Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị tuyên bố ở Lào rằng Bắc Kinh đã đạt được bốn điểm 'đồng thuận' với Brunei, Campuchia và Lào về vấn đề Biển Đông.

Ngoại trưởng Trung Quốc công du lôi kéo ASEAN về Biển Đông - ảnh 1
Ngoại trưởng Vương Nghị đã có bước đi ngoại giao đáng chú ý. (Nguồn: Reuters)

Theo Tân Hoa Xã, ba nước này đã nhất trí với Trung Quốc rằng tranh chấp lãnh thổ đối với một số đảo, đá và bãi cạn ở Biển Đông không phải là vấn đề tổng thể giữa Trung Quốc và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và cũng sẽ không ảnh hưởng đến sự phát triển của quan hệ Trung Quốc-ASEAN, ông Vương cho biết trong một cuộc họp báo.

Ba nội dung còn lại gồm: các bên đồng ý về quyền của các quốc gia liên quan để lựa chọn những phương thức riêng nhằm giải quyết tranh chấp theo luật pháp quốc tế cần được tôn trọng; phản đối bất kỳ nỗ lực nào nhằm đơn phương áp đặt một chương trình nghị sự cho các nước khác, đồng ý rằng các tranh chấp lãnh thổ và hàng hải cần phải được giải quyết thông qua tham vấn và đàm phán của các bên liên quan trực tiếpvà Trung Quốc và ASEAN nên duy trì hòa bình và ổn định ở Biển Đông thông qua hợp tác với các nước bên ngoài khu vực – lực lượng đóng một vai trò xây dựng trong vấn đề này.

Đây là động thái ngoại giao đáng chú ý – được cho là để ‘đón đầu’ phán quyết sắp tới của Tòa trọng tài  quốc tế trong vụ kiện của Philippines chống lại Bắc Kinh về vấn đề Biển Đông. Tuy nhiên, nhìn sâu hơn về bản chất của cái gọi là sự đồng thuận này, nội dung thực sự là khá mơ hồ và không có sức nặng, thậm chí theo cách tiếp cận của Trung Quốc.

Vào tháng 8/2014, Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị nêu ra “cách tiếp cận kép”, gửi đến thông điệp rằng Trung Quốc đồng ý xử lý tranh chấp Biển Đông trong khuôn khổ đa phương. Cả khối ASEAN có thể đóng một vai trò thích hợp trong tranh chấp, nhưng Trung Quốc phản đối sự can dự của các nước khác ngoài khu vực.

Một cái nhìn sâu hơn về ngôn ngữ đã cho thấy văn bản này đã làm làm suy giảm lập trường của Trung Quốc.

Đầu tiên, trái với sự khẳng định của Bắc Kinh rằng các nước bên ngoài không nên can thiệp vào tranh chấp Biển Đông, sự đồng thuận bốn điểm cung cấp một "vai trò xây dựng" cho các nước bên ngoài khu vực, trong đó sẽ bao gồm Hoa Kỳ. Hơn nữa, các quốc gia có chủ quyền được "chọn cách riêng của mình để giải quyết tranh chấp." Mặc dù tuyên bố mơ hồ này có thể cho thấy sự ủng hộ đối với Trung Quốc khi nước này tuyên bố không tham gia vụ kiện của Philippines, nhưng văn bản này cũng không phản đối Manila - hay các quốc gia ASEAN khác theo đuổi lựa chọn đưa vấn đề tranh chấp ra tòa án quốc tế.

Trên thực tế, Trung Quốc đã phải nhân nhượng 2 vấn đề chính – sự can thiệp từ bên ngoài vào tranh chấp Biển Đông và lựa chọn của các bên liên quan để theo đuổi các vụ kiện chống lại Trung Quốc. Điều này cho thấy Bắc Kinh cũng không quá suôn sẻ với 3 nước ASEAN bình thường tương đối dễ chịu với Trung Quốc về vấn đề này.

"Nếu bạn nhìn vào ngôn ngữ của cái gọi là sự đồng thuận này, nó thực sự khó để gọi đây là một ‘cuộc đảo chính ngoại giao’ về lập trường của 3 nước ASEAN", một quan chức từ một nước ASEAN đã không ký vào bản đồng thuận bốn điểm nói với tờ The Diplomat.

Thứ hai, mức độ tham gia của ASEAN trong văn bản nàymột bằng chứng nữa về sự yếu ớt của nó. Mặc dù Trung Quốc nhấn mạnh trước đó rằng cách 'tiếp cận kép' của nước này đã hỗ trợ đáng kể cho khu vực Đông Nam Á, thực tế là chỉ 3/10 nước ASEAN thông qua bản đồng thuận bốn điểm. Điều này khẳng định sự ủng hộ ít ỏi mà Bắc Kinh nhận được trong khu vực. Brunei, Lào và Campuchia – không nước nào thuộc nhóm 5 thành viên sáng lập ASEAN, chiếm chưa tới 4% dân số và tổng sản lượng kinh tế.

Hơn nữa, thực tế là các nước
trên có vị trí địa lý khá gần với Trung Quốc. Campuchia và Lào, cả hai không liên quan trực tiếp đến tranh chấp Biển Đông trong khi có quan hệ kinh tế chặt chẽ với Bắc Kinh. Brunei, mặc dù là một bên có liên quan, không chiếm giữ một thực thể nào và có xu hướng giải quyết tranh chấp bằng giải pháp song phương.

Tuy nhiên, sự yếu ớt của tuyên bố không có nghĩa rằng ảnh hưởng của động thái này có thể bị bỏ qua. Vai trò của ba quốc gia này trong khu vực ASEAN không phải là hoàn toàn không đáng kể. Ví dụ, Lào chủ tịch ASEAN năm nay sẽ có ảnh hưởng đến việc đưa vấn đề Biển Đông ra thảo luận trong nội bộ ASEAN. Và bản đồng thuận 4 điểm là một phần của một xu hướng đáng lo ngại rằng Bắc Kinh sử dụng sức mạnh kinh tế như một đòn bẩy để tìm kiếm sự ủng hộ ngoại giao và chia rẽ ASEAN. Trong khi đó, Bắc Kinh vẫn tiếp tục xây dựng tiềm lực quân sự của mình để đạt được mục tiêu đề ra trong tầm nhìn dài hạn. Đây không chỉ là một mối quan ngại của khu vực Đông Nam Á, mà còn cả trên thế giới nói chung khi cộng đồng quốc tế tìm cách đối phó với một Trung Quốc đang gia tăng sức mạnh.

An Bình (Theo The Diplomat)

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại