Những suy đoán về tương lai an ninh châu Á
Thứ Sáu, ngày 10/09/2010 - 10:31

(Toquoc)-Mỹ, Trung Quốc bá chủ hay một châu Á hoà hợp, cân bằng quyền lực trong tương lai?

Châu Á đang trong tình trạng không ổn định do sự thay đổi về phân bố quyền lực của khu vực. Sự dịch chuyển trọng lượng kinh tế và chiến lược thế giới sang châu Á cũng có nghĩa là trật tự chiến lược toàn cầu sẽ ngày càng được định hình ở châu Á bởi các cường quốc châu Á. Tương lai chiến lược của châu Á chưa bao giờ có ý nghĩa quan trọng với thế giới, nhưng cũng chưa bao giờ kém rõ ràng hơn như lúc này.

Dự án An ninh châu Á của Viện Lowy, Australia phác thảo bốn kịch bản tương lai an ninh khu vực. Đồng thời đi kèm với bốn tương lai phác thảo đó là bốn “cú sốc”.

Kịch bản một: Địa vị bá chủ của Mỹ

Bất chấp những rủi ro hiện nay, Mỹ vẫn sẽ có vị trí tối cao ở châu Á và trên thế giới nếu tính tới hầu hết các chỉ số sức mạnh. Kinh tế Mỹ lớn gấp ba lần quy mô kinh tế Trung Quốc xét trên yếu tố thị trường ngoại hối. Chi tiêu quốc phòng của Mỹ vượt quá tổng chi tiêu quốc phòng của hơn 30 nước liền sau. Đồng USD sẽ tiếp tục đóng vai trò là đồng tiền dự trữ toàn cầu, trong khi vũ khí, hàng xuất khẩu công nghệ cao và hệ thống giáo dục đại học của Mỹ vẫn đứng đầu.

Sự dịch chuyển quyền lực toàn cầu sang châu Á được dẫn dắt bởi sự nổi lên của Trung Quốc, đối thủ tiềm tàng duy nhất đối với địa vị đứng đầu của Mỹ trong khu vực và trên thế giới. Đáp lại, Mỹ cũng đang thay đổi, và sẽ tiếp tục thay đổi, ngày càng tập trung vào vị trí của mình ở châu Á. Những lo ngại về sự nổi lên của Trung Quốc đang khiến cho các đồng minh của Mỹ và thậm chí cả một vài cựu đối thủ trong khu vực cũng quan tâm hơn tới việc làm sâu sắc thêm sự can dự chiến lược của họ với Mỹ. Trong tương lai, các quan hệ song phương và theo từng nhóm lấy Mỹ làm trung tâm sẽ tiếp tục là những trụ cột thể chế quan trọng nhất của trật tự an ninh khu vực.

Kịch bản hai: Một châu Á cân bằng về quyền lực

Trật tự an ninh châu Á phần lớn không còn được định hình bởi những lựa chọn và ý muốn của Mỹ. Đúng hơn là trật tự nổi lên nhờ kết quả không được định hướng trước của sự cạnh tranh gay gắt giữa các cường quốc chính trong khu vực, nhất là Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ. Một sự cân bằng quyền lực bao hàm một trạng thái thăng bằng mang tính cạnh tranh, bởi vì từng quốc gia đều có ý định tối đa hoá sức mạnh của chính mình và tự liên kết về mặt chiến lược để ngăn chặn nước khác có được địa vị thống trị.

Sự hiện đại hoá quân sự của Bắc Kinh có mục tiêu nhằm áp đặt những hạn chế rõ ràng đối với khả năng của Mỹ trong việc phô trương sức mạnh quân sự ở Tây Thái Bình Dương gần Trung Quốc, và là một sự biểu thị rõ ràng về những động lực cân bằng mới của châu Á. Nhật Bản và Ấn Độ đều đang lần lượt điều chỉnh các chính sách đối ngoại và an ninh nhằm cân bằng với sức mạnh ngày càng tăng của Trung Quốc.

Indonesia, Nga, Việt Nam và một nước Triều Tiên thống nhất (có thể trong tương lai) cũng có thể đóng những vai trò nhất định trong sự cân bằng quyền lực đang nổi lên của châu Á. Tuy không duy trì được địa vị bá chủ nhưng Mỹ vẫn sẽ là bên có tiếng nói mạnh nhất trong khu vực trước những vấn đề lớn. Sự răn đe hạt nhân, sự minh bạch chiến lược, hội nhập kinh tế và những biện pháp xây dựng lòng tin cùng nhận thức về hậu quả xung đột sẽ là những yếu tố quan trọng trong việc quản lý một tương lai nhiều cạnh tranh và ít ổn định này.

Kịch bản ba: Một châu Á hoà hợp giữa các cường quốc

Một sự hoà hợp của các cường quốc là một dàn xếp phức tạp với những điểm tương đồng của sự cân bằng quyền lực nhưng cũng có những khác biệt. Không giống như sự cân bằng quyền lực, vốn nhằm ngăn ngừa một quốc gia đơn lẻ có được địa vị thống trị, mục tiêu quan trọng nhất của sự hoà hợp là ngăn chặn việc tranh giành bá chủ. Trật tự sẽ nổi lên trên cơ sở một thoả thuận chia sẻ giữa Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Nga nhằm hạ thấp những tham vọng quốc gia.

Sự hoà hợp của các cường quốc không nên bị nhầm lẫn với những phương thức hợp tác khu vực khác. Không nhất thiết phải có một thể chế đa phương chính thức hay một “cộng đồng châu Á – Thái Bình Dương” hoặc Đông Á, bởi có thể nó sẽ bị phản đối. Các quốc gia hạng trung như Australia, Indonesia, Hàn Quốc có thể lo ngại bị đứng ngoài rìa. Sự hoà hợp cũng không báo hiệu sự chấm dứt tình trạng kình địch hay cạnh tranh trong một khu vực châu Á vốn được biết nhiều về những xung đột trong lịch sử, những tranh chấp về lãnh thổ và tỷ lệ tăng trưởng kinh tế không đều.

Kịch bản bốn: Sự bá chủ của Trung Quốc

Giống như mọi cường quốc, Trung Quốc có những lý do để giành quyền bá chủ trong khu vực. Một vị trí như vậy sẽ cho phép Trung Quốc thiết lập một mức độ an ninh, thịnh vượng và uy tín mà không thể đạt được theo cách khác. Với chính sách đối ngoại thận trọng, mềm mỏng nhưng cũng không kém phần cứng rắn, Bắc Kinh đang lặng lẽ tối đa hoá sức mạnh của mình mà không cần đối đầu.

Những suy đoán về tương lai an ninh châu Á - ảnh 1

Trung Quốc có vươn lên địa vị bá chủ châu Á?

Đây là những tương lai có tính chất suy đoán đáng để cân nhắc. Tuy nhiên, có thể xuất hiện những “cú sốc chiến lược”, những cú sốc đóng vai trò lớn trong việc quyết định kịch bản nào sẽ trở thành hiện thực. Đó là sự cắt giảm chiến lược của các cường quốc, vấn đề năng lượng, diễn biến trên bán đảo Triều Tiên… Ví dụ sự suy yếu kinh tế nhanh chóng của Mỹ sẽ làm gia tăng những triển vọng bá chủ của Trung Quốc hoặc sự nổi lên của các quốc gia hạng trung có thể dẫn đến một châu Á cân bằng quyền lực./.

Võ Vân (Theo báo nước ngoài)

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại
PTI

Từ khóa tìm kiếm

Từ khóa tìm kiếm