Sứ mệnh khó khăn của Obama tại Saudi Arabia
20-04-2016 05:07

(Tổ Quốc)- Tổng thống Mỹ muốn thúc đẩy hòa bình Trung Đông thông qua sự cải thiện mối quan hệ giữa Saudi Arabia và Iran.

Tổng thống Barack Obama đang bắt đầu chuyến thăm đến Riyadh. Theo tờ Arabnews, nội dung chuyến thăm sẽ tập trung vào cuộc chiến chống nhóm Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng, cuộc khủng hoảng Syria, các nỗ lực hòa bình do Saudi Arabia dẫn đầu tại Yemen, quan hệ với Iran và sự ổn định tại Trung Đông.

Theo Wall Street Journal, nội dung nổi bật trong chuyến công du này là Mỹ sẽ tìm cách thúc đẩy chương trình nghị sự đối ngoại– trong đó đặt Washington như một bên trung gian để cải thiện quan hệ giữa Saudi Arabia và Iran – hai quốc gia có ảnh hưởng lớn nhưng có nhiều mâu thuẫn có thể kéo theo hệ lụy nguy hiểm trên khắp Trung Đông. Tuy nhiên, tại khu vực này, Hoa Kỳ cũng được xem như là một yếu tố góp phần gia tăng căng thẳng giữa Riyadh và Tehran.

Sứ mệnh khó khăn của Obama tại Saudi Arabia - ảnh 1
Ông Obama tại căn cứ không quân Andrews, Maryland để bắt đầu chuyến thăm tới Saudi Arabia. (Nguồn: AP)

Tham vọng của Mỹ

Xung đột tại Syria và Yemen nổ ra với sự can dự không đáng kể của Hoa Kỳ. Điều này đã khiến Iran và các đối thủ vùng Vịnh tăng cường ủng hộ các lực lượng trong khu vực để gia tăng ảnh hưởng.

"Xung đột đang tồn tại giữa Hội nghị hợp tác vùng Vịnh (GCC) và Iran, đặc biệt là giữa Saudi Arabia và Iran. Điều này đã gây ra một số hỗn loạn và bất ổn cùng với chủ nghĩa bè phái mà chúng ta đang thấy trong khu vực", một quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ cho biết .

Các quan chức Hoa Kỳ muốn thúc đẩy đàm phán chính trị để giải quyết xung đột tại Syria và Yemen. Nhà Trắng đang hy vọng vào một Trung Đông ổn định hơn trong những năm tới dựa trên triển vọng rằng Mỹ có thể khuyến khích một mối quan hệ, điều mà ông Obama gọi "nền hòa bình lạnh" – giữa Saudi Arabia và Iran. Đây cũng là phương tiện hữu hiệu mà Mỹ có thể giúp trung hòa các bất đồng về chính sách năng lượng và các vấn đề khác.

Nhưng chiến lược này, ngay cả khi giả định rằng Iran có thể đồng ý, ít nhất cũng cần sự đồng thuận từ các nhà lãnh đạo của Saudi Arabia và các quốc gia vùng Vịnh khác còn đang đầy hoài nghi, đặc biệt là tại phiên họp tại thượng đỉnh Mỹ - GCC ngày 21/4. Một nguy cơ lớn đó là chiến lược này có thể gặp rào cản trên cả hai mặt trận nếu cả Iran và Saudi Arabia kiên trì không khoan nhượng về mối quan hệ song phương.

Sự hoài nghi

Một rào cản quan trọng đối với ông Obama khi ông cố gắng thúc đẩy hai nước này hướng tới một cuộc đối thoại là sự hoài nghi lâu dài và sâu sắc giữa Mỹ và Iran, và sự nghi ngờ ngày càng tăng ở Riyadh rằng Washington là một đồng minh đáng tin cậy hay không.

Dù thỏa thuận hạt nhân lịch sử đã mở cánh cửa mới cho quan hệ Mỹ- Iran nhưng những bất đồng về chương trình tên lửa đạn đạo của Tehran và những trở ngại trong hợp tác kinh tế giữa Iran và phương Tây được cho là do các biện pháp trừng phạt của Mỹ vẫn là những rào cản của quan hệ song phương.

Còn điểm mấu chốt của sự căng thẳng hiện nay giữa Mỹ và Saudi Arabia là bất đồng về tiếp cận đối với Iran. Ông Obama nhậm chức năm 2009 sau khi đưa ra ý tưởng về sự tiếp cận sâu hơn của Hoa Kỳ đối với Iran trong chiến dịch tranh cử.

Thỏa thuận hạt nhân với Iran, đạt được trong tháng 7/2015 của Hoa Kỳ và các cường quốc cũng được thực hiện bất chấp phản đối của Saudi Arabia, mở cửa cho Iran tăng cường sản xuất dầu cạnh tranh trực tiếp với Saudi Arabia.

Trong khi các quan chức Hoa Kỳ và Saudi Arabia cho biết cả hai vẫn hợp tác chặt chẽ về an ninh, đặc biệt về chống khủng bố, Riyadh đang tìm cách để ‘tự lực cánh sinh’ nhiều hơn – điều làm giảm ảnh hưởng của Hoa Kỳ trong khu vực.

Hiện tại, những bất đồng của tam giác Hoa Kỳ - Iran - Saudi Arabia đang phơi bày rõ ràng nhất tại chiến trường Syria và Yemen. Dù Mỹ đang dẫn đầu liên minh quân sự chống lại nhóm Nhà nước Hồi giáo (IS) nhưng tương lai chính trị của ông Assad (lãnh đạo chính quyền Syria được Nga và Iran ủng hộ) vẫn còn là điều phải tranh cãi trong tiến trình đàm phán về một sự chuyển tiếp chính trị ở Syria. Saudi Arabia và các quốc gia vùng Vịnh khác đã đặt câu hỏi liệu họ có thể tin tưởng vào Hoa Kỳ sau khi ông Obama không còn kiên trì với quan điểm rằng ông Assad phải từ chức như là một phần của thỏa thuận chính trị. Hiện tại, Nhà Trắng nghiêng về quan điểm rằng ông Assad có thể duy trì quyền lực trong quá trình chuyển tiếp.

Tháng 3/2015, Saudi Arabia đã bắt đầu các chiến dịch quân sự chống lại phiến quân Houthi tại Yemen và cuộc chiến này là một phần của cuộc đối đầu rộng hơn với Iran về cạnh tranh quyền lực và ảnh hưởng ở Trung Đông. Houthismột nhánh của Hồi giáo dòng Shiite và bị Riyadh và các đồng minh Ả Rập coi đây là ‘cánh tay nối dài’ của Iran. Trong khi Hoa Kỳ không phải là một phần của liên minh do Saudi dẫn đầu, nước này ủng hộ sự can thiệp và hỗ trợ hoạt động hậu cần và tình báo.

Trong khi đó, Saudi Arabia cũng đã trở thành một đối tượng thảo luận trong nội bộ chính trường Mỹ về một dự luật cho phép người dân Mỹ kiện Chính phủ Saudi Arabia ra tòa.

 ‘Chiến tranh lạnh’ giữa Saudi Arabia và Iran

Căng thẳng giữa Saudi và Iran đã luôn âm ỉ trong hàng chục năm qua. Saudi Arabia luôn nhấn mạnh sự nghi ngờ về những tham vọng của Iran và đã có những động thái để cô lập Tehran. Riyadh cắt đứt quan hệ ngoại giao với Iran vào tháng 1 năm nay sau khi một đám đông dân chúng cướp phá đại sứ quán nước này tại Tehran và lãnh sự quán tại thành phố Mashhad để phản đối Riyadh hành hình giáo sĩ Shiite Nemer al-Nemer.

Cho đến nay, Saudi Arabia đang theo đuổi chiến lược ‘ủng hộ chúng ta hoặc chống lại chúng ta’trong nỗ lực hình thành một khối lớn chống Tehran. Một cuộc họp tuần trước của Tổ chức 57 quốc gia về Hợp tác Hồi giáo đã kết thúc với một tuyên bố mạnh mẽ - cáo buộc Iran hỗ trợ khủng bố và can thiệp vào công việc nội bộ của các nước Arab.

Những quốc gia chưa tham gia khối chống Iran của Saudi Arabia cũng có thể thấy họ bị cô lập. Riyadh gần đây tạm dừng gói viện trợ quân sự đã cam kết trị giá 3 tỷ USD cho Lebanon, với lý do ảnh hưởng gia tăng của Hezbollah- nhóm chính trị và quân sự được Iran hậu thuẫn. Các quan chức Hoa Kỳ đã cảnh báo Saudi Arabia rằng lập trường cứng rắn của nước này có thể đẩy Lebanon vào vòng tay của Iran.
Riyadh cũng đã
có động thái cắt giảm lợi nhuận dầu mỏ của Iran bằng cách đẩy mạnh sản lượng dầu thô xuất khẩu.

Còn tại Iran, sự ngờ vực đối với Saudi Arabia là quan điểm chung của cả tầng lớp  lãnh đạo đến những người dân thường. Sự bất hoà càng trầm trọng hơn sau một vụ giẫm đạp trong lễ hành hương Haji năm ngoái đến Mecca giết chết khoảng 2.000 người, trong đó có hơn 400 người Iran.

Iran đã nhiều lần tuyên bố về sự hòa bình trong khu vực và chỉ trích Saudi Arabia vì đã gia tăng căng thẳng. "Chúng tôi không phải là một mối đe dọa đối với bất cứ nước nào," Tổng thống Iran Hassan Rouhani cho biết đầu tháng này, theo hãng thông tấn chính thức của Iran IRNA. "Chúng tôi coi trọng an ninh của các quốc gia láng giềng, khu vực cũng như an ninh của bản thân chúng tôi."

Căng thẳng giữa Iran và Saudi Arabia không thể giải quyết trong một sớm một chiều và hi vọng vào kết quả từ chuyến thăm Saudi Arabia của ông Obama vẫn còn rất mong manh.

An Bình (Tổng hợp)

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại