Thăng trầm sự nghiệp của Yingluck Shinawatra
24-05-2015 10:59

(Toquoc)- Cựu Thủ tướng Thái Lan đang đối mặt với án tù 10 năm với cáo buộc lơ là trách nhiệm trong chương trình trợ giá gạo.

Tiếng vang bất ngờ

Bà Yingluck Shinawatra sinh năm 1967, là con út trong gia đình gồm 9 người con, có anh trai là cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra. Tốt nghiệp thạc sĩ ngành quản trị kinh doanh và khoa học chính trị tại Đại học Kentucky, bà giữ cương vị là chủ tịch của AIS – tập đoàn di động lớn nhất Thái Lan, trước khi được bán lại cho Temasek Holdings của Singapore, sau đó là giám đốc điều hành của SC Asset (công ty của gia đình Shinawatra hoạt động trong lĩnh vực bất động sản).

Ngày 16/5/2011, bà Yingluck được đưa vào danh sách ứng viên của đảng Pheu Thai tham gia cuộc bầu cử hạ viện Thái Lan, và thậm chí còn là ứng viên số một, đồng nghĩa với việc bà đứng trước cơ hội trở thành thủ tướng nếu đảng này giành đa số ghế. Với sự mới mẻ, trẻ trung, năng động cùng với lợi thế là thành viên của một gia tộc lừng lẫy như Shinawatra, bà Yingluck đã chiếm được cảm tình của nhân dân.  Trong đó, chính sách trợ giá gạo được xem là một trong những cương lĩnh chính trị quan trọng nhất của bà Yingluck để thu hút sự ủng hộ, với gần 40% lực lượng lao động của Thái Lan phục vụ trong nông nghiệp và phần lớn họ đều trồng lúa.

Trong cuộc bầu cử hạ viện hôm 3/7/2011, bà Yingluck và Pheu Thai giành chiến thắng vang dội với 265/500 ghế. Liên minh cùng 5 đảng nhỏ khác, Pheu Thai có được 300/500 ghế tại hạ viện, dọn đường cho việc bà Yingluck trở thành nữ Thủ tướng đầu tiên của Thái Lan.

Thăng trầm sự nghiệp của Yingluck Shinawatra - ảnh 1
Phiên xử bà Yingluck ngày 19/5 là diễn biến mới trong khủng hoảng chính trị ở Thái Lan

Thăng trầm sự nghiệp của Yingluck Shinawatra - ảnh 2

 

Khó khăn trong quá trình lãnh đạo

3 tháng sau khi cầm quyền, bà Yingluck đối mặt với thử thách đầu tiên khi một phần Thái Lan bị ảnh hưởng nặng nề bởi lũ lụt. Hơn 500 người thiệt mạng ở miền Bắc và 1/5 thủ đô Bangkok chìm trong nước, buộc chính phủ phải thông báo kế hoạch phục hồi trị giá 100 tỷ bath (khoảng 4 tỷ USD).

Đầu năm 2012, chính phủ cũng thông qua quỹ đền bù thiệt hại cho nạn nhân của tình trạng bất ổn chính trị, gồm 63 triệu USD được chia cho các gia đình có những người bị ảnh hưởng. Trong khi chính sách trợ giá gạo đã gây ra những tác dụng ngược cho bà Yingluck.

Chính phủ của Yingluck đảm bảo giá thu mua lúa gạo cho nông dân ở mức 15.000 bath (khoảng 450 USD)/tấn. Giá này cao hơn 4000 bath so với tỉ giá cũ của Đảng Dân chủ và gần gấp 50% giá trên thị trường toàn cầu.

Chiến lược này là quá trình 3 bước đơn giản nhưng không thực tế: Mua gạo từ nông dân với giá cao, dự trữ để giảm cung ứng và đẩy giá toàn cầu, sau đó bán gạo ra ở một mức giá cao hơn để thu hồi kinh phí ban đầu.

Vào thời điểm đó, Thái Lan là nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới, kiểm soát 30% thị trường. Bà Yingluck nghĩ rằng thị phần này đã đủ lớn để kiểm soát giá cả toàn cầu. Cho dù thiếu hụt thông tin, phán đoán sai lầm hay để thỏa mãn mục tiêu chính trị, kế hoạch này cũng đã thất bại, khi các nước khác, đặc biệt là Ấn Độ và Việt Nam đã kịp thời lấp chỗ trống từ cuối năm 2011 đến 2013.

Khi bắt đầu dự trữ gạo, Chính phủ Thái Lan phải xây thêm kho dự trữ số lượng lớn. Đến cuối năm 2013, Thái Lan đã nắm giữ lên đến 17,5 triệu tấn gạo, vượt ra khỏi dung lượng dữ trữ có thể trong khi niềm tin toàn cầu về chất lượng gạo Thái Lan đang dần bị suy giảm. Xuất khẩu gạo đã giảm 35% trong năm 2012 và đến năm 2013, con số đạt đáy ở mức 39% so với năm 2011.

Trong khi đó, giá đảm bảo cho nông dân là 15.000 bath/ tấn đối với gạo thô chưa xay sát trong khi giá thị trường áp dụng cho gạo thành phẩm. Quá trình xay sát trung bình làm giảm 1/3 trọng lượng ban đầu.Trong khi giá thị trường cũng bao gồm vận chuyển đến điểm bán hàng, xay sát và chi phí lưu kho. Điều tiếp tục làm giảm giá thành của gạo thô xuống dưới 410 USD (trong trường hợp giá gạo thành phẩm cao nhất là 615 USD năm 2012). Để bù lại ngân sách của chính phủ, giá gạo tương ứng phải đạt 830 USD/tấn, thay vì giá tương đương 573 USD/tấn năm 2012.

Kế hoạch này đã có nhiều tác động bất lợi đối với ngân sách Thái Lan. Trong năm đầu tiên, chi phí tiêu tốn 4,4 triệu USD, khoảng 1,2% GDP năm 2012. Viện Nghiên cứu Phát triển Thái Lan (TDRI), một tổ chức cố vấn độc lập, ước tính chi phí của năm đầu tiên khoảng 5,9 triệu USD đến 7,1 triệu USD. Con số chính thức của tổng chi phí của kế hoạch này đã không được chính phủ công bố, nhưng ước tính khoảng từ 8-20 tỷ USD.

Khủng hoảng chính trị

Ngày 9/12/2013, đại diện Đảng Dân chủ đối lập trong Quốc hội Thái Lan tuyên bố từ chức, buộc bà Shinawatra giải tán Quốc hội và kêu gọi tổ chức bầu cử vào tháng 2/2014.

Đảng đối lập rời Quốc hội không phải vì chương trình trợ giá gạo, mà bởi một số vấn đề nhạy cảm chính trị khác, bao gồm một dự luật ân xá mà có thể xoá tội danh tham nhũng của ông Thaksin và cho phép ông trở về Thái Lan. Đệ trình lên Quốc hội vào ngày 1/11/2013, đạo luật này đã gây ra các cuộc biểu tình nhỏ ở Bangkok. Dù bị từ chối thông qua ngày 11/11/2013, nó khởi xướng một phong trào chống chính phủ dần lan rộng ngoài tầm kiểm soát.

Cùng thời điểm, một sự kiện chính trị bất ổn đã xảy ra. Ngày 20/11/2013, Tòa án Hiến pháp phán quyết dự thảo sửa đổi Hiến pháp 2007, đã được thông qua và chỉ chờ để trình lên đức vua - không tuân theo yêu cầu thủ tục và có nội dung vi hiến. Điều gây tranh cãi của dự thảo này là việc họ hàng của đại biểu quốc hội được phép trở thành nghị sĩ, qua đó làm tăng tính gia đình trị trong giới chính trị Thái Lan.

Đảng Pheu Thai đã bác bỏ quyết định của Tòa án và khẳng định tính pháp lý của dự thảo sửa đổi, khiến người dân xuống đường biểu tình tại Bangkok vào cuối tháng 11/2013. Cuối cùng, bà Shinawatra buộc phải rút lại bản sửa đổi vào ngày 8/12/2013 trước khi Nhà vua phê chuẩn, nhưng điều đó không xoa dịu được các đảng đối lập và người biểu tình.

Ngày 9/12/2013, khi Hạ viện đã bị giải tán, Bộ Tài chính không còn quyền hạn cho phép chi trả cho chương trình gạo. Ngày 31/1/2014, chính phủ tuyên bố hoãn trả tiền nợ của nông dân từ vụ thu hoạch tháng 10/2013.

Sau hàng loạt khủng hoảng, Ủy ban Chống tham nhũng quốc gia (NACC) đã tiến hành điều tra chương trình trợ giá với nghi ngờ xảy ra tham nhũng nhiều cấp độ và bà Yingluck đã có những quyết sách không hợp pháp. Ngày 18/2/2014, NACC đưa ra tuyên bố cáo buộc bà Shinawatra xao lãng nhiệm vụ liên quan đến chương trình trợ giá. Áp lực này không đủ để buộc bà rời khỏi chức vị nhưng đã thúc đẩy nhiều thủ tục tố tụng tiếp theo luận tội bà.

Tiếp đó, một cuộc đảo chính tư pháp ngày 7/5/2014 đã buộc bà Yingluck phải từ chức. Vụ việc có liên quan đến việc ông Thawil Pliensri, từng là người đứng đầu Cục An ninh Quốc gia, bị thay thế bằng anh rể của cựu Thủ tướng là Potjaman Shinawatra. Tòa án Thái Lan khẳng định động thái này là một sự lạm dụng quyền lực, do Pliensri không sai phạm trong quá trình giữ chức.

Có thể nói, dự luật ân xá cho anh trai Thaksin Shinawatra, bác bỏ tuyên bố của Tòa án Hiến pháp rằng việc sửa đổi hiến pháp là vi hiến, trong đó thúc đẩy gia đình trị, việc thay thế Pliensri với anh rể của bà Yingluck và cáo buộc xao lãng nhiệm vụ trong chương trình trợ giá gạo là hàng loạt sự kiện dẫn đến biểu tình và bất ổn về chính trị ở Thái Lan.

Bị lật đổ

Đỉnh điểm khủng hoảng sau đó là cuộc đảo chính quân sự ngày 22/5/2014, lật đổ hoàn toàn chính phủ của bà Yingluck và đưa Tướng Prayut Chan-ocha lên cầm quyền.

Dù có nhiều nguyên nhân dẫn tới đảo chính lật đổ bà Yingluck, hiện nay, chương trình cam kết giá gạo vẫn là mối đe dọa lớn nhất đối với tương lai chính trị và tự do của bà Yingluck. Ngày 23/1/2015, Cơ quan lập pháp quốc hội Thái Lan (NLA), phần lớn được ủng hộ của giới quân sự đã tiến hành luận tội bà với số phiếu 190/18, buộc bà không được tham gia vào chính trường trong 5 năm tới.

Và trong phiên xử ngày 19/5 vừa qua, bà Yingluck bị cấm ra nước ngoài và có thể đối mặt với án tù 10 năm. Hầu hết các nhà phân tích đều dự đoán bà sẽ bị kết án, điều này sẽ kích động bất ổn chính trị. Lực lượng ủng hộ nhà Shinawatra sẽ coi bà Yingluck là biểu tượng đấu tranh và gây ra bạo lực. Hơn nữa, yếu tố này có thể làm tăng căng thẳng với Mỹ, một đồng minh lớn, đã tuyên bố trước đó rằng việc luận tội bà Yingluck tiềm ẩn động cơ chính trị.

Hiện tại, Tòa án Thái Lan đang đối mặt với một lựa chọn khó khăn. Nếu bản án quá nặng, những người ủng hộ nhà Shinawatra ở miền Bắc và Đông Bắc có thể phản đối, cho rằng chính phủ quân đội đang đi quá giới hạn. Bất kì tình trạng bất ổn nào xảy ra, không chỉ đe dọa an ninh trong nước mà còn đánh mất niềm tin mà chính quyền quân đội đã cố gây dựng đối với cộng đồng quốc tế rằng Thái Lan là một nơi an toàn và ổn định, xứng đáng với khách du lịch và đầu tư nước ngoài. Và nếu bản án ở mức độ nhẹ nhàng, bà Shinawatra có thể kêu gọi lực lượng ủng hộ tham gia mạnh mẽ hơn trong cuộc bầu cử dân chủ sắp tới, dự kiến tổ chức cuối năm 2016.

Tương lai sắp tới và sự nghiệp chính trị của bà Yingluck Shinawatra khó rõ thăng hay trầm.

Binh Tuong

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại