Triển vọng về đàm phán hạt nhân Iran
03-07-2015 05:30

(Toquoc)- Iran và các cường quốc đang tiếp tục nỗ lực xóa bỏ những bất đồng để hướng tới thỏa thuận cuối cùng.

Nhóm P5+1 (gồm 5 nước ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc là Anh, Pháp, Mỹ, Nga, Trung Quốc cùng với Đức) và Iran đã nhất trí kéo dài cuộc đàm phán xung quanh chương trình hạt nhân gây tranh cãi của Tehran.đến ngày 7/7.

Chưa thu hẹp được bất đồng

Giới chức phương Tây đang rất quan ngại về việc Iran muốn điều chỉnh hai điểm trong thỏa thuận khung, ký ngày 2/4 tại Lausanne, Thụy Sĩ, một liên quan tới vấn đề thanh sát các cơ sở hạt nhân và một liên quan tới cách thức Tehran thực hiện thỏa thuận trong năm đầu tiên sau khi ký.

Các cường quốc thế giới, đặc biệt là Mỹ, cương quyết từ chối nhượng bộ thêm và yêu cầu Tehran phải tuân thủ những điều khoản trong thỏa thuận khung.

Tổng thống Mỹ Barack Obama đã tuyên bố ông chỉ ký thỏa thuận hạt nhân với Iran nếu như Washington có thể chắc chắn rằng thỏa thuận đó sẽ ngăn cản Iran tiến tới sở hữu vũ khí hạt nhân. Ông Obama nêu rõ: “Tôi sẽ chấm dứt đàm phán nếu đó là một thỏa thuận tồi. Vấn đề tùy thuộc vào phía Iran.”

Liên quan đến pham vị thanh sát các cơ sở hạt nhân, ông Obama tuyên bố, “Nếu họ không thực hiện, đây sẽ là vấn đề lớn vì tôi đã nói từ ban đầu: Tôi sẽ rút khỏi các cuộc đàm phán nếu trên thực tế đây là một thỏa thuận tồi. Nếu tôi không thể đảm bảo đóng chặt tất cả các con đường mà Iran có thể sở hữu vũ khí hạt nhân và nếu tôi không thể kiểm chứng được, nếu cơ chế kiểm tra, xác minh không đầy đủ thì sẽ không có một thỏa thuận nào hết. Chúng tôi đã nói rõ với chính phủ Iran về vấn đề này”.

Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif đã cho biết nếu hai bên đạt được một thỏa thuận, thỏa thuận này sẽ bao gồm cả yêu cầu của phương Tây và Iran. Ông Zarif cũng nhắc lại rằng sẽ không thể một thỏa thuận hạt nhân lâu dài nếu không công nhận quyền hạt nhân của Iran, đồng thời nhấn mạnh rằng không thỏa thuận nào được ký nếu không đạt được sự nhất trí về mọi vấn đề

Tổng thống Iran Hassan Rouhani cũng đã khẳng định nếu không có một thỏa thuận hạt nhân cuối cùng, nước này sẽ khôi phục chương trình hạt nhân của mình theo cách thức mà phương Tây không thể tưởng tượng được.

Triển vọng về đàm phán hạt nhân Iran - ảnh 1
Với nền tảng là thỏa thuận khung, ký ngày 2/4 tại Lausanne, Thụy Sĩ, các bên đang tích cực tiến tới một thỏa thuận chi tiết, toàn diện về chương trình hạt nhân của Iran

Nỗ lực đạt được thỏa thuận

Trước những khó khăn trên, lần gia hạn thứ ba của tiến trình đàm phán tới ngày 7/7, đã giúp “có thêm thời gian thương lượng nhằm đạt được một giải pháp lâu dài cho vấn đề hạt nhân Iran”. Trong một tín hiệu tích cực từ phía phương Tây, các quan chức của Liên minh châu Âu (EU) ngày 30/6 cho biết EU đã quyết định kéo dài thêm một tuần lệnh dừng các biện pháp trừng phạt nhằm vào Iran để dành thêm thời gian cho tiến trình đàm phán.

Iran cũng cho thấy nỗ lực của nước này khi cử hai quan chức hàng đầu là em trai của Tổng thống Iran, ông Hasan Rouhani, và Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Iran Ali Akbar Salehi tham gia đoàn đàm phán trong ngày 30/6.

Theo thông tin tBộ Ngoại giao Mỹ, Iran cũng đã giảm quy mô kho nhiên liệu urani làm giàu ở cấp độ thấp của nước này xuống còn 7,6 tấn, phù hợp với quy định trong thỏa thuận mà Tehran ký tháng 11/2013.

Trong báo cáo được công bố ngày 1/7, Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) đã xác nhận động thái này của Iran, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đàm phán thúc đẩy thỏa thuận. Theo đó, khoảng hơn 4 tấn urani đã làm giàu đã được đưa xuống một đường ống, khó có thể sử dụng cho vũ khí hạt nhân.

Lạc quan về kết quả cuối cùng

Đáp lại sự quan ngại của giới chức phương Tây, ông Zarif nêu rõ Iran “vẫn có thể sẽ ký thỏa thuận” trên cơ sở thỏa thuận khung đạt được tại Lausanne.

Các đoàn đàm phán hạt nhân của Nhóm P5+1 và Iran sẽ tiếp tục thương lượng ngay khi các trưởng đoàn đàm phán quay lại Vienna (Áo) sau khi trở về nước tham vấn.

Cả hai bên đều thể hiện rõ quyết tâm đạt được một thỏa thuận cuối cùng về hồ sơ hạt nhân của Iran. Ông Zarif ngày 1/7 cho biết quan điểm của Iran và (IAEA) đang tiến đến rất gần khi Tổng Giám đốc IAEA hiện đang có chuyến thăm Iran.

Trong trường hợp một thỏa thuận cuối cùng được kí kết, IAEA sẽ là trụ cột chính hỗ trợ cho phương Tây ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân với nhiệm vụ giám sát các địa điểm hạt nhân của Iran, đảm bảo các cơ sở này không được chuyển đổi sang chương trình vũ khí hạt nhân và có tiếng nói quan trọng trong việc xác định thời điểm dỡ bỏ các lệnh cấm vận quốc tế đối với Iran.

Phát biểu với báo giới sau cuộc gặp song phương với Ngoại trưởng Mỹ John Kerry, ông Zarif cũng cho biết: “Chúng tôi đã đạt được tiến bộ và sẽ tiếp tục đạt tiến triển."

Đại diện cấp cao phụ trách chính sách an ninh và đối ngoại của EU Federica Mogherini cũng cho rằng, các cuộc đàm phán có thể căng thẳng, nhưng không có nghĩa là các bên sẽ không thể đạt thỏa thuận cuối cùng về chương trình hạt nhân gây tranh cãi của Tehran.

Thời điểm lịch sử

 Chỉ còn vài ngày nữa sẽ tới cái đích 7/7, nếu thỏa thuận hạt nhân được kí kết thành công và các lệnh trừng phạt chống Iran được dỡ bỏ thì đây sẽ là một thắng lợi ngoạn mục cho tất cả các bên.

Sau nhiều năm căng thẳng và hơn 20 tháng thương lượng ráo riết, tưởng chừng như không thể vượt qua, hi vọng kí kết một thỏa thuận hạt nhân với Iran với mục tiêu là bảo đảm chương trình hạt nhân của Tehran hoàn toàn phục vụ mục tiêu dân sự và đổi lại quốc tế sẽ dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đè nặng lên kinh tế Iran từ năm 2005 đang sắp thành hiện thực.

Đối với chính quyền của ông Obama, đây sẽ được coi là một dấu ấn đặc biêt, bởi vấn đề hạt nhân Iran được coi là một trong hai ưu tiên hàng đầu của đối ngoại, bên cạnh ưu tiên chống khủng bố.

Còn Iran sẽ được mở đường cho phát triển nền kinh tế và có tiềm năng trở thành một kinh tế nặng ký trong khu vực.

Tuy nhiên, bất đồng giữa Mỹ và các đồng minh tại Trung Đông như Israel và Arap Saudi có thể sẽ gia tăng. Ngày 30/6, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã chỉ trích thỏa thuận hạt nhân đang được đàm phán sẽ cho phép Iran sở hữu vũ khí hạt nhân và "đây là một sai lầm cơ bản" trong khi không loại trừ khả năng nước này sử dụng vũ lực quân sự để ngăn chặn việc Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.

Liệu ván bài Trung Đông sẽ thay đổi như thế nào nếu hồ sơ hạt nhân Iran, một trong những hồ sơ được xem là gai góc nhất trong quan hệ quốc tế đương đại được kết thúc.

An Bình (Tổng hợp)

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại