Ukraine: Nguy cơ khủng hoảng và kịch bản giải quyết bất ổn
09-09-2015 05:33

(Toquoc)- Bạo lực ngày 31/8 xoay quanh cải cách Hiến pháp và đảo chính tại CHND Donetsk (DPR) ngày 5/9 vừa qua làm leo thang bất ổn và chia rẽ tại Ukraine.

Những tranh cãi gay gắt trong quá trình cải cách hiến pháp Ukraine nhằm trao quy chế đặc biệt cho các tỉnh miền Đông chi phối toàn bộ xã hội Ukraine trong suốt nhiều tháng qua đã lên đến đỉnh điểm. Ngày 31/8, Quốc hội Ukraine đã tổ chức cuộc bỏ phiếu và thông qua dự thảo luật "Sửa đổi Hiến pháp Ukraine" với 265 phiếu thuận và 87 phiếu chống.

Ngay sau đó, biểu tình trước tòa nhà Verkhovna Rada (Quốc hội) với sự tham gia của hơn 3.000 người đã biến thành bạo loạn đẫm máu khiến 3 thành viên của Lực lượng Vệ binh quốc gia Ukraine thiệt mạng và khoảng 100 người khác bị thương, trong đó có 90 nhân viên an ninh. Đây là diễn biến bạo lực nghiêm trọng nhất tại Kiev kể từ cuộc biểu tình tại Maidan vào tháng 2/2014.

Ukraine: Nguy cơ khủng hoảng và kịch bản giải quyết bất ổn  - ảnh 1
Vụ bạo động ngày 31/8 là diễn biến bạo lực nghiêm trọng nhất tại Kiev kể từ cuộc biểu tình tại Maidan vào tháng 2/2014

Tranh cãi nảy lửa trong Quốc hội

Bất chấp nhiều ý kiến phản đối, Quốc hội Ukraine phiên họp ngày 31/8 đã thông qua lần một dự thảo sửa đổi Hiến pháp liên quan tới luật phân quyền do Tổng thống Petro Poroshenko đề xuất.

Tuy nhiên, giới lãnh đạo Ukraine cũng xác nhận đã phải thông qua dự luật phân quyền dưới sức ép của các nước phương Tây với hy vọng sẽ đẩy nhanh tiến trình hòa bình tại đất nước cửa ngõ phía Đông của Liên minh châu Âu.

Động thái này được cho là giúp Ukraine có được sự giúp đỡ quốc tế để thoát khỏi tình trạng vỡ nợ, đặc biệt trong bối cảnh nước này vừa đàm phán thành công để được xóa 3,6 tỷ USD trong số gần 20 tỷ USD nợ nước ngoài. Kiev cũng được hoãn thanh toán 15,5 tỷ USD nợ còn lại, bao gồm 3 tỷ USD nợ Nga không được tái cơ cấu, đến năm 2019.

Để chuẩn bị cho cuộc bầu cử địa phương dự kiến diễn ra vào tháng 10 tới đây, các chính trị gia và các lực lượng chính trị đối lập tại Ukraine đang cố gắng khai thác các cuộc tranh luận về cải cách vì mục đích riêng của họ, nhiều nhà quan sát nhận định.

Đồng thời, nhiều nội dung trong dự thảo sửa đổi Hiến pháp, đặc biệt là điều 18 đã khiến các chính trị gia theo đường lối dân tộc chủ nghĩa, vốn coi dự luật này tiềm ẩn nhiều nguy cơ có những động thái phản đối gay gắt.

Theo điều 18 của dự luật, các cơ quan chính quyền địa phương có quyền tự bổ nhiệm lãnh đạo viện công tố, tòa án và thành lập lực lượng cảnh sát mà không cần sự đồng ý từ Kiev. Thực chất của các đề xuất sửa đổi là Ukraine sẽ bãi bỏ chính quyền cấp tỉnh đầy quyền lực trước đây cũng như quy chế người đứng đầu cấp tỉnh do Tổng thống bổ nhiệm. Thay vào đó, đại diện chính quyền trung ương ở các khu vực chỉ có nhiệm vụ giám sát.

Ngay khi bắt đầu phiên họp ngày 31/8, các nghị sĩ đảng Cấp tiến, Batkivshina thuộc liên minh cầm quyền cùng nhiều đảng phái khác phong tỏa bục phát biểu, ngăn cản trình bày dự luật. Ngay bên ngoài, người biểu tình với thành phần chủ yếu là các lực lượng cực hữu như Pravy Sector và Svoboda tập trung đông đảo hô khẩu hiệu phản đối.

Sau khi dự luật được thông qua, ngày 1/9, Chủ tịch Đảng Cấp tiến ở Ukraine Oleg Lyashko đã tuyên bố rút khỏi liên minh cầm quyền và chuyển sang phe đối lập. Nghị sỹ của Đảng Cấp tiến Valery Voschevsky cũng đã rút khỏi vị trí Phó Thủ tướng trong chính phủ của Thủ tướng Arseny Yatsenyuk. Đảng “Tự cứu” - con đẻ của phong trào Maidan, cũng để ngỏ khả năng này. Liên minh cầm quyền Ukraine đang đứng trước nguy cơ tan rã khi mâu thuẫn gay gắt giữa các phe phái gia tăng.

Phản đối từ chính các khu vực được trao quyền

Vấn đề "quy chế đặc biệt" vẫn là nội dung gây mâu thuẫn gay gắt nhất giữa Kiev và các khu vực miền Đông đòi độc lập.

Trong khi Donetsk và Lugansk muốn có được một quy chế đặc biệt, như thỏa thuận Minsk đã quy định, chính quyền của Tổng thống Poroshenko kiên quyết bác bỏ điều này. Ngay trong nội dung sửa đổi Hiến pháp đệ trình để Quốc hội thông qua ngày 31/8, Tổng thống Poroshenko tuyên bố đã xóa tất cả những quy định liên quan tới trao quy chế đặc biệt cho khu vực miền Đông, cụ thể là điều 92 Hiến pháp quy định khả năng một số thành phố có thể được trao quy chế đặc biệtchỉ nêu lên rằng sẽ có một bộ luật quy định về quy chế này.

Nói cách khác, theo Hiến pháp sửa đổi, không một thành phố, khu vực nào của Ukraine có thể hy vọng được hưởng quy chế đặc biệt.

Đại diện CHND Donetsk tự xưng Aleksander Zakharchenko cho rằng những điều khoản sửa đổi liên quan đến việc trao cho chính quyền các tỉnh miền Đông quyền tự quyết lớn hơn chỉ là “trò hề”. Lý do là Điều 11 trong thỏa thuận Minsk tháng 2/2015 nêu rõ, cải cách hiến pháp tại Ukraine được tiến hành với nội dung then chốt là phân quyền và nội dung này cần nhận được sự đồng thuận của đại diện hai tỉnh Donetsk và Lugansk, cũng như thông qua luật về quy chế đặc biệt cho các khu vực đó. Tuy nhiên, theo ông Aleksander Zakharchenko, cho tới nay, lãnh đạo Kiev chưa tiến hành bất kỳ cuộc đàm phán nào về sửa đổi hiến pháp với đại diện Donetsk và Lugansk với lý do không đàm phán với “những kẻ khủng bố”.

Xung đột có thể tái bùng phát

Sau những hành vi bạo lực đẫm máu ngày 31/8, thời điểm bỏ phiếu lần thứ hai về dự luật sửa đổi Hiến pháp Ukraine, dự kiến diễn ra ngày 1/9 đã bị hoãn lại và sẽ được tổ chức sau cuộc bầu cử địa phương. Theo quy định, dự luật này phải nhận được tối thiểu 300 phiếu ủng hộ trong lần bỏ phiếu thứ hai mới được thông qua. Giới chuyên gia nhận định đây là chiến thuật của ông Poroshenko nhằm chờ đợi những diễn biến tiếp theo tại Donbass.

Trước đó, Ủy ban Bầu cử Trung ương Ukraine trong một tuyên bố ngày 30/8 cho biết giới chức nước này đã quyết định hủy bỏ các cuộc bầu cử địa phương tại một số nơi ở miền Đông, điều ảnh hưởng trực tiếp tới tính hợp pháp của bầu cử tại Lugansk và Donetsk. Do đó, nếu hai khu vực này tự tiến hành các cuộc bầu cử riêng thì coi như họ đã tự tay phá hủy một phần thỏa thuận Minsk. Khi đó, Kiev hoàn toàn có quyền hủy bỏ điều 18 và việc sửa đổi Hiến pháp chắc chắn sẽ nhận đủ 300 số phiếu ủng hộ cần thiết.

Những động thái từ chính quyền khu vực li khai cũng trở nên khó đoán hơn khi Chủ tịch Hội đồng Nhân dân (Quốc hội) của Cộng hòa Nhân dân Donetsk (DPR) tự xưng, ông Andrei Purgin vừa bị miễn nhiệm trong một phiên họp bất thường và được thay thế bởi Phó Chủ tịch Denis Pushilin, theo tin từ TASS ngày 5/9, dẫn nguồn Hãng thông tấn Donestsk.

Trước đó báo Ukrinform của Ukraine trích dẫn thông tin từ các nhân chứng rằng xe bọc thép và những người có vũ trang đã bao vây tòa nhà Quốc hội DPR ở Donetsk. Trên mạng xã hội, những người ủng hộ DPR đã lan truyền thông tin về một cuộc đảo chính tại DPR.

Ngay trước thềm cuộc bầu cử địa phương sắp diễn ra vào tháng 10, những nhân tố bất ổn đang tồn tại khắp nơi, đến từ ngay bên trong Quốc hội Kiev, làn sóng phản đối bên ngoài cũng như sự thay đổi lớn trong chính quyền khu vực li khai, không loại trừ khả năng tiếp tục quan điểm phản đối dự luật sửa đổi Hiến pháp. Cùng với khả năng cuộc cải cách kinh tế bị sụp đổ, Ukraine đang tiềm ẩn nguy cơ xảy ra một cuộc khủng hoảng mới.

Trong bài phát biểu được phát sóng trên các kênh truyền hình Ukraine ngày 6/9, ông Poroshenko cho rằng có 3 kịch bản cho khu vực trên gồm kịch bản thứ nhất: Quân đội Ukraine tiến hành một cuộc tấn công để giải phóng các vùng lãnh thổ; kịch bản thứ 2: Xây dựng bức tường ngăn cách, trao một phần lãnh thổ cho phe ly khai; kịch bản thứ 3: Đảm bảo việc phục hồi chủ quyền và chính quyền của Ukraine tại các vùng lãnh thổ này theo thỏa thuận Minsk.  Ông Poroshenko cũng bày tỏ tin tưởng rằng kịch bản dễ được chấp nhận nhất là kịch bản thứ 3.

Hi vọng đang được đặt vào cuộc họp dự kiến của nhóm Tiếp xúc ba bên (gồm Nga, Ukraine và Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu - OSCE) tại Minsk ngày 8/9 tới và phiên họp thượng đỉnh vào giữa tháng 9 của nhóm Bộ tứ Normandy gồm Ukraine, Nga, Đức và Pháp để tìm ra ánh sáng cho tiến trình hòa bình ổn định ở Ukraine.

An Bình (Tổng hợp)

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại