Vụ án Rio Tinto - lời cảnh báo làm ăn tại Trung Quốc
Thứ Năm, ngày 01/04/2010 - 14:44

(Toquoc)- Dư luận quốc tế bị chia rẽ về nội dung thông điệp từ vụ án Rio Tinto 4 nhân viên của hãng nay chịu hình phạt nghiêm khắc, cũng như  rồi đây xử lý ra sao văn hóa “phong bì đỏ” trong công việc làm ăn tại Trung Quốc.

Vụ án Rio Tinto - lời cảnh báo làm ăn tại Trung Quốc - ảnh 1
Stern Hu trước khi bị bắt

Vụ Rio Tinto đã được phía Trung Quốc tuyên án ngày 29/3. Nhưng Thủ tướng Australia Kevin Rudd nói rằng cách thức xét xử và phán quyết đối với 4 nhân viên của Rio Tinto, trong đó có một công dân Australia, đã để lại “những câu hỏi quan trọng chưa có lời giải đáp” về hệ thống luật pháp của Trung Quốc.

Phát biểu trên của Thủ tướng Australia được đưa ra một ngày sau khi Tòa án Nhân dân Thượng Hải tuyên án 10 năm tù giam đối với  Stern Hu, công dân Australia, Giám đốc chi nhánh Rio Tinto tại Thượng Hải, cùng 3 nhân viên người Trung Quốc của Rio Tinto với mức án 7 năm, 8 năm và 14 năm tù giam. Cả bốn người bị buộc tội nhận hối lộ 13 triệu USD và đánh cắp các bí mật thương mại của Trung Quốc. Trung Quốc cáo buộc họ đã đánh cắp thông tin mật khiến Trung Quốc phải mua quặng với giá cao trong 6 năm, gây thiệt hại cho ngành thép của nước này 700 tỉ Nhân dân tệ (trên 102 tỷ USD).

Cuộc chiến sắt thép toàn cầu

4 người bị bắt giữ năm ngoái trong bối cảnh tiến trình thương lượng giữa tập đoàn Tinto và các công ty sản xuất thép của Trung Quốc bế tắc do vấn đề giá cả.

Theo báo Le Monde, đằng sau vụ Rio Tino là cuộc chiến sắt thép giữa các nhà sản xuất và những ông chủ vùng mỏ. Phiên tòa thực chất chỉ là một phần của cuộc chiến kéo dài từ hơn một năm nay giữa các nhà sản xuất thép Trung Quốc với ba tập đoàn khai thác sắt lớn nhất nhì thế giới là Vale của Braxin, liên doanh Anh-Australia BHP Billiton và tập đoàn Rio Tinto.

Vụ án Rio Tinto - lời cảnh báo làm ăn tại Trung Quốc - ảnh 2

Tom Albanese, Tổng Giám đốc điều hành của Rio Tinto, sau buổi tiếp kiến Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo tại Bắc Kinh

Từ nhiều thập kỷ nay, hàng năm, các nhà sản xuất sắt thép và các công ty khai thác mỏ ngồi lại với nhau để thảo luận về giá áp dụng trong năm tới cho khoảng 1 tỷ tấn sắt thép trao đổi trên thế giới. Nhưng vài năm nay, sự phát triển mạnh mẽ của Trung Quốc đã gây xáo trộn truyền thống này. Bắc Kinh đã đẩy mạnh việc sản xuất thép trong năm 2008-2009 và nhập khẩu một số lượng lớn kim loại này. Các mỏ được khai thác hết công suất khiến cho giá cả tăng không ngừng, trong khi Trung Quốc mua đến 70% lượng sắt mà họ có nhu cầu. Các nhà khai thác mỏ muốn nâng giá bán lên bằng giá thị trường thế giới và thay vì ấn định giá hàng năm, sẽ ấn định giá theo quý. Các công ty khai thác mỏ thu về lãi ròng 50% mỗi năm. Cách làm ăn này của Rio Tinto khiến Trung Quốc không hài lòng.

Ngày 5/6/2009, tập đoàn Chinalco của Trung Quốc ngăn cản việc Rio Tinto nâng vốn đầu tư lên 19,5 tỷ USD. Ngày 30/6/2009, các cuộc đàm phán giá sắt thép thất bại. Ngày 7/7/2009, đại diện của Rio tại Thượng Hải Stern Hu và 3 nhân viên khác bị bắt. Tòa án Trung Quốc đã chuyển đổi tội danh “trộm cắp bí mật quốc gia” - tội có thể dẫn đến án tử hình đối với Stern Hu - thành tội “gián điệp kinh tế” và “hối lộ” với mức án cao nhất là 20 năm tù giam. Theo nhận định của giới chuyên gia, trò chơi “mèo vờn chuột” giữa các đấu thủ chính trên võ đài sắt thép thế giới vẫn chưa đến hồi kết.

Hành xử của phía Australia

Tập đoàn Rio Tinto đã bỏ “con”, chạy lấy mẹ, nghĩa là phủi tay và đầu hàng vô điều kiện để bảo vệ lợi ích làm ăn với Trung Quốc. Ngay sau khi bản án được công bố, Rio Tinto thông báo chấm dứt tuyển dụng 4 nhân viên bị kết án ở Trung Quốc, trong đó Stern Hu người được mô tả là đã hành xử một cách “tồi tệ”, trái với văn hóa đạo đức. Tuyên bố còn nói rằng những hành vi bất hợp pháp đó “được thực hiện hoàn toàn bên ngoài các hệ thống” của tập đoàn này.

Vụ án Rio Tinto - lời cảnh báo làm ăn tại Trung Quốc - ảnh 3

Tom Connor, Tổng lãnh sự Australia tại Thượng Hải, bên ngoài trụ sở Tòa án xét xử vụ Stern Hu

Trước đó, ngày 19/3/2010, Rio Tinto và Chinalco đã ký một thỏa thuận góp vốn với tỷ lệ là 53% và 47% để cùng khai thác mỏ sắt Simandou tại Ghinê, có trữ lượng lớn nhất thế giới. Cả hai tập đoàn này có thể còn có một dự án khác ở Mông Cổ. Ngày 22/3, Tom Albanese, Tổng Giám đốc điều hành của Rio Tinto, đã tham gia một diễn đàn kinh tế ở Bắc Kinh và được Thủ tướng Ôn Gia Bảo tiếp.

Tạp chí Thời đại của Mỹ cho hay Rio Tinto đã nhờ cậy cựu Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger, năm nay 87 tuổi, một người bạn thâm giao của Trung Quốc, “bắc lại cầu nối quan hệ” với Trung Quốc sau đổ vỡ thoả thuận giữa Rio Tinto và Chinalco. Ông Kissinger, đã thay mặt Rio Tinto gặp một lãnh đạo cấp cao Trung Quốc. Vụ dàn xếp có thể còn liên quan đến cách thức xét xử và nội dung bản án Stern Hu sao cho chu toàn.

Chính phủ Australia thì phản ứng ngoại giao một cách “tối thiểu”, với việc Thủ tướng và Ngoại trưởng nước này lên tiếng chỉ trích bản án là “không minh bạch” và “quá nặng”, nhưng liền kèm theo câu: Vụ này không ảnh hưởng quan hệ kinh tế thương mại giữa hai nước. Ông Rudd có nói: “Bằng việc giữ kín một phần quá trình xét xử, Trung Quốc đã để mất một cơ hội thể hiện với thế giới tính minh bạch hoàn toàn cần có để tương xứng với vai trò của một nước đang nổi lên trên thế giới”. Trong khi Ngoại trưởng phàn nàn việc Trung Quốc không cho phép các nhân viên ngoại giao Australia tham dự toàn bộ quá trình xét xử.

Báo Người Australia nhận xét cách tiếp cận của phía Australia đối với Trung Quốc và vụ Stern Hu là “một bài học về sự nhút nhát”. Đồng thời, việc Stern Hu cùng 3 nhân viên khác của Rio Tinto thừa nhận họ đã nhận hối lộ có thể sẽ làm dịu đi căng thẳng chính trị giữa Canbarra và Bắc Kinh, cũng như tạo điều kiện dễ dàng hơn cho Rio Tinto tiếp tục cộng tác với công ty Nhôm Chinalco của Trung Quốc.

Bài học nào cho các công ty nước ngoài?

Bản án Rio Tinto là một đòn “dằn mặt” của Trung Quốc đối với các đối tác nước ngoài. Trung Quốc không cần phải khoan nhượng. Năm ngoái họ tử hình hai công dân Anh; ngày 30/3 vửa rồi Bộ ngoại giao Trung Quốc thông báo cho phía Nhật Bản kế hoạch tử hình một công dân Nhật vi phạm trọng tội theo luật pháp Trung Quốc.

Vụ án Rio Tinto - lời cảnh báo làm ăn tại Trung Quốc - ảnh 4

Mỏ quặng sắt do Rio Tinto khai thác tại miền Tây Australia

Dư luận đang bị chia rẽ hơn về trách nhiệm của việc trả những khoản hoa hồng và về việc làm thế nào để đánh giá đâu là điều chấp nhận hay không chấp nhận được trong quá trình giao dịch kinh doanh tại Trung Quốc.

Hãng AFP đưa tin từ Sydney cho rằng vụ án Rio Tinto phơi bày môi trường kinh doanh đầy rủi ro và không minh bạch, đồng thời là lời cảnh báo đối với các công ty tham gia những lĩnh vực “nhạy cảm” tại Trung Quốc - nơi các “quan hệ” đóng vai trò sống còn. Theo ông Lee, một chuyên gia làm việc tại Sydney, “cái bí là bạn cần sự hợp tác và hỗ trợ từ giới chức để tiến hành kinh doanh vì họ nắm nhiều quyền lực. Mặt khác nếu bạn xích mích với giới chức này, họ có thể dùng luật để truy tố bạn vì tội tham nhũng và làm tăng rủi ro cá nhân và pháp lý cho công ty. Nhưng không có cách nào thoát khỏi tình thế này vì kinh doanh ở đây là như vậy”.

Còn nhật báo kinh tế Les Echos (Pháp) cho rằng, qua việc xử phạt nghiêm khắc 4 nhân viên tập đoàn Tinto, dường như Bắc Kinh muốn cho thấy đã đến lúc phải áp dụng một cách minh bạch các luật thương mại hiện hành. Trên thực tế, các doanh nhân nước ngoài đều đã từng gặp rất nhiều vụ đấu thầu hay các hợp đồng thương mại đều đi kèm việc trả tiền hoa hồng, còn được gọi là “phong bì đỏ”. Thông lệ này thường được thấy mọi nơi, nhất là địa phương. Trong bối cảnh đó, vụ án Rio Tinto chẳng khác gì một tín hiệu đi ngược lại với những “thông lệ” thường diễn ra ở Trung Quốc. Kể từ nay các công ty này phải thận trọng trong quá trình đấu thầu và ký kết hợp đồng.

Linh Hương (Theo báo nước ngoài)



Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại
PTI

Từ khóa tìm kiếm

Từ khóa tìm kiếm