“Lối ra” cho rau quả Việt vẫn còn rất xa?
15-05-2015 05:54

(Toquoc)- Chiều 14/5, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị “Bàn các giải pháp phát triển sản xuất tiêu thu rau quả, trái cây theo hướng bền vững”. Song điều đáng nói là với những nguyên nhân và giải pháp được chỉ ra tại Hội nghị, dường như “lối ra” cho rau quả của Việt Nam vẫn còn rất xa.

Sơ chế, bảo quản thủ công

Báo cáo Tình hình sản xuất, xuất khẩu rau quả của Bộ Công Thương cho thấy, cả nước  hiện nay có khoảng 845 nghìn hecta rau các loại, cho sản lượng hàng năm khoảng 14,5 triệu tấn. Về cây ăn quả, cả nước có khoảng 700 hecta cây, cho sản lượng hàng năm khoảng 7 triệu tấn các loại.

Rau quả của Việt Nam hiện đã được xuất khẩu đi trên 40 quốc  gia và vùng lãnh thổ. Trong đó, 10 thị trường xuất khẩu chính là: Trung Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ, Nga, Đài Loan, Hàn Quốc, Indonesia, Hà Lan, Thái Lan và Singapore.  Trung Quốc là thị trường xuất khẩu rau quả lớn nhất của Việt Nam, thường chiếm tỷ trọng khoảng 1/3 tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam.

Bà Dương Phương Thảo, Cục phó Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, hiện việc thu hái, sơ chế bảo quản vẫn tiến hành thủ công là chính. Công nghệ bảo quản và phương tiện vận chuyển vẫn còn thiếu, lạc hậu dẫn đến chất lượng sản phẩm thấp, giá thành cao, tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch lên tới 25-30%.

“Chúng ta không có nhà xưởng dành riêng cho sơ chế, xử lý, đóng gói và bảo quản rau tươi. Một số nơi có nhưng lại thiết kế không đáp ứng yêu cầu, vệ sinh nhà xưởng cũng như các thiết bị, dụng cụ không đảm bảo. Nước  sử dụng cho xử lý rau cũng không đảm bảo chất lượng theo quy định”, bà Dương Phương Thảo nhận định.

“Lối ra” cho rau quả Việt vẫn còn rất xa? - ảnh 1
Hình ảnh dưa hấu mỏi mòn chờ xuất khẩu tại cửa khẩu Tân Thanh năm nào cũng lặp lại

Cho rằng vấn đề chế biến và bảo quản rau quả sau thu hoạch còn nhiều điều đáng bàn, ông Trương Quang Hoài Nam, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ cho rằng, Việt Nam vẫn chưa hình thành được mối quan hệ liên hoàn giữa sản xuất, sơ chế, bảo quản và tiêu thụ rau trên thị trường.

“Quả xoài vừa thu hoạch xong ăn rất ngọt và thơm, nhưng khi vận chuyển ra Hà Nội thì ăn rất chán vì khâu bảo quản của chúng ta quá kém.Tuy vậy, điều đáng nói là trong báo cáo phân công công tác các bộ ngành tôi lại thấy không nhắc đến Bộ Khoa học và Công nghệ - trong khi vai trò của Bộ này là vô cùng quan trọng. Cần phải có chính sách rõ ràng cho việc đầu tư công nghệ sau thu hoạch. Nếu được như vậy sẽ giảm thất thu cho doanh nghiệp”, ông Trương Quang Hoài Nam nêu quan điểm.

Đề cập đến những bất cập trong việc tìm lối ra cho rau, quả của Việt Nam, ông Lê Văn Ánh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả trái cây Việt Nam cho hay, cứ vào khoảng thời gian tháng 4 hàng năm là Việt Nam lại rộ lên vấn đề thị trường dưa hấu xuất khẩu, ùn tắc. Bài toán này năm nào Bộ Công Thương cũng phải nói đến.

“Với những người làm xuất, nhập khẩu rau quả, những người nông dân trồng rau, củ quả thì đây là bài toán mùa vụ. Và đã là mùa vụ thì đó là điều tất yếu, nhưng cứ đến đúng thời điểm vấn đề này lại rộ lên. Trong khi trái cây, rau củ quả của Việt Nam vẫn tạo được sự cạnh tranh và tiêu thụ dễ dàng vì theo mùa vụ, nước ta có sản phẩm để bán trong khi cùng thời điểm các nước khác lại không có”, ông Ánh nói.

Sắp tới đây, từ tháng 5 đến tháng 7, một số tỉnh miền Bắc lại bước vào vụ thu hoạch và tiêu thụ quả vải.

Dù đánh giá cao nỗ lực trong tiêu thụ loại quả này của Bộ Công Thương nhưng ông Lê Văn Ánh cũng cho biết, với kinh nghiệm nhiều năm qua thì chưa nên kỳ vọng ngay vào vụ vải năm nay bởi mọi việc vẫn chỉ là lý thuyết, khi triển khai trong thực tế vẫn chưa thể biết khả năng tiêu thụ là bao nhiêu? Người tiêu dùng tại các thị trường mới chưa từng biết trái vải Việt Nam như thế nào khi khả năng tiếp cận thị trường chưa có, năng lực vận chuyển còn hạn chế.

“Hỗ trợ cho công tác vận chuyển, Hãng hàng không Vietnam Airlines mới công bố sẽ giảm giá đối với vận chuyển vải thiều tươi cho doanh nghiệp xuất khẩu đi châu Âu. Tuy nhiên, mỗi chuyến bay cũng chỉ vận chuyển 10 tấn, trong khi theo dự báo tổng sản lượng vải ở các tỉnh lên đến 200.000 tấn nên tình hình chưa có gì sáng sủa”, ông Ánh nói.

Phát triển bền vững là xuất khẩu chính ngạch

Theo ông Lê Văn Ánh, muốn sản xuất và tiêu thụ rau quả, trái cây theo hướng bền vững không có cách nào khác là phải bắt đầu từ khâu nuôi trồng, lưu thông…và đây phải là một chuỗi liên kết.

“Phải có biện pháp gì đó để hỗ trợ cho doanh nghiệp vận tải như: giảm thuế thu nhập doanh nghiệp chẳng hạn.  Vietnam Airlines  cũng vừa có thông báo giảm cước vận tải cho doanh nghiệp xuất khẩu vải tươi đi châu Âu. Vậy Chính phủ có chia sẻ cùng doanh nghiệp không? Cần phải có giải pháp để tăng lượng hàng thông quan cho vải thiều trong thời gian tới. Như giảm các thủ tục hành chính chẳng hạn…”, đại diện Hiệp hội Rau quả trái cây Việt Nam băn khoăn.

Mặt khác, để giảm bớt chi phí, thủ tục nhất là đối với hàng rau củ quả chế biến 100%, ông Lê Văn Ánh cho rằng, mặt hàng này không nhất thiết phải qua kiểm dịch. Các cơ quan quản lý cũng cần tạo điều kiện cho các doanh nghiệp chế biến rau quả và làm lưu thông rau quả trong một chuỗi mắt xích như quá trình sản xuất nông nghiệp. Khi đã tạo lập được quy trình sản xuất theo chuỗi thì hệ thống sẽ chạy thông suốt, góp phần thúc đẩy ngành trồng trọt.

“Hiệp hội mong muốn Chính phủ khi xây dựng quy hoạch sản xuất tiêu thụ nông sản, tiêu thụ sản phẩm phải đi theo hạ tầng. Riêng đối với mặt hàng rau quả đòi hỏi phải có hệ thống bảo quản nhất định, trong khi hệ thống kho lạnh, kho mát cho những điểm tập kết hàng sẽ làm cho quá trình lưu thông được an toàn trước những lý do khách quan. Chính phủ nên có chính sách hỗ trợ xây dựng kho hạ tầng để có nơi cho rau quả “tạm trú””, ông Ánh đề nghị.

Đồng tình với việc phải tạo cơ chế, chính sách cho các doanh nghiệp, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tiếp cận vùng nguyên liệu, song đại diện Bộ Công Thương, Thứ trưởng Trần Tuấn Anh cho rằng, cần phải cân đối lợi ích của doanh nghiệp với lợi ích của người nông dân.

Nói một cách đầy đủ, phát triển bền vững là phải xuất khẩu chính ngạch. Mục tiêu đặt ra là một khi đã  “mở cửa” thì rau quả Việt Nam phải xâm nhập được thị trường quốc tế. Mà khi đó, các chính sách của Chính phủ chỉ có chức năng hỗ trợ và năng lực của chính các doanh nghiệp mới thực sự quan trọng và có tính chất quyết định.

Thứ trưởng Trần Tuấn Anh cũng cho rằng, đã đến lúc làm rõ vai trò của địa phương trong việc tìm “lối ra” cho rau quả Việt.

“Để đảm bảo người dân tuân thủ theo quy hoạch thì vai trò của địa phương là vô cùng quan trọng. Bởi Bộ Công Thương không thể “với tay” xuống tận nơi. Dù biết rằng, Bộ Công Thương có trách nhiệm cung cấp thông tin nhưng cũng cần phải có sự phối hợp của địa phương, doanh nghiệp để không xảy ra tình trạng “đứt đoạn” thông tin”, Thứ trưởng nhấn mạnh./.

Quỳnh Anh

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại