Hội nhập và chuyện tái cấu trúc
Thứ Hai, ngày 20/09/2010 - 14:40

(Toquoc)-Không tái cấu trúc, không khắc phục được những điểm yếu nội tại, tăng năng lực cạnh tranh cho nền kinh tế thì khó có thể đòi hỏi một câu chuyện hội nhập thành công

Tập đoàn Quỹ đầu tư Sài Gòn (Saigon Invest) hiện đang đầu tư một dự án điện trị giá cả tỷ USD tại Bắc Giang. Đây cũng là doanh nghiệp dám thuê một công ty tư vấn thiết kế hàng đầu thế giới với chi phí hàng chục triệu USD để thiết kế một công trình tại Hà Nội. Như chia sẻ của người đứng đầu tập đoàn, Chủ tịch HĐQT Đặng Thành Tâm, sở dĩ có sự “chịu chơi” này bởi năng lực của doanh nghiệp một phần được nâng lên rất nhiều khi Việt Nam tham gia vào quá trình hội nhập.

Câu chuyện của Saigon Invest không phải là “của hiếm” khi hàng loạt doanh nghiệp, công ty đã lớn lên rất nhanh cùng quá trình hội nhập của đất nước. Ba năm gia nhập WTO, cái được, cái mất đều nhiều, song “hội nhập là bước di tất yếu, nó thúc ép doanh nghiệp phát triển, đồng thời tạo động lực cho cơ quan nhà nước thực hiện cải cách”, ông Tâm nhìn nhận.

Hội nhập và chuyện tái cấu trúc - ảnh 1

Nếu coi xuất khẩu là mũi nhọn hoặc nếu coi thị trường nội địa là chủ yếu thì cách hội nhập cũng sẽ khác (Hình có tính chất minh họa)

Chuyển biến tích cực

Rất khó để tách bạch rõ đâu là tác động từ việc gia nhập WTO, gia nhập các tổ chức, hiệp định thương mại tự do hay nỗ lực nội tại, tới sự phát triển của nền kinh tế, song không thể phủ nhận nền kinh tế đã có được nhiều biến chuyển tích cực sau ba năm vào WTO (từ tháng 11/2006). Đặc biệt, đầu tư toàn xã hội, đầu tư khu vực dân doanh và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã tăng mạnh. Tính từ thời điểm gia nhập tới nay, Việt Nam đã thu hút được hơn 114 tỷ USD vốn FDI, với hơn 4.000 dự án, cao hơn 4,5 lần so với mục tiêu giai đoạn 2006-2010.

Theo ông Lê Xuân Bá, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, năm 2008 khi kinh tế thế giới khủng hoảng nặng nề, nếu không có sự hội nhập kinh tế quốc tế, tăng trưởng của chúng ta có thể đã thấp hơn nhiều mức đạt được (6,2%). Lĩnh vực chịu nhiều tác động như nhập khẩu, hội nhập đã phát huy lợi thế so sánh, cơ cấu xuất khẩu chuyển dần từ sản phẩm thô sang chế biến, tính cạnh tranh của hàng Việt Nam tăng, đồng thời khả năng thâm nhập một số thị trường tốt hơn. Tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu bình quân trong ba năm 2007 – 2009 là 12,8%.

Tuy nhiên, kèm theo đó chúng ta phải cắt giảm thuế nhập khẩu nhiều mặt hàng theo cam kết gia nhập và xóa bỏ toàn bộ các loại trợ cấp xuất khẩu khiến nhiều ngành hàng xuất khẩu gặp khó khăn. Nhưng như ông Bá chỉ ra, cắt giảm thuế nhập khẩu không khiến thu ngân sách giảm đi, mà thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu vẫn tăng (lần lượt là 40,9% và 50,7% trong hai năm 2007 và 2008). Ngay trong năm 2009, năm thế giới gặp rất nhiều khó khăn từ khủng hoảng tài chính, thu từ hoạt động xuất nhập khẩu vẫn tăng hơn 35,1%.

“Lăn tăn” tái cấu trúc

Khẳng định bản lĩnh hội nhập Việt Nam vẫn vững trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế, song nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan vẫn không khỏi “lăn tăn” về tình trạng lạm dụng công cụ hành chính. “Tâm tư hành chính” quay trở lại nền kinh tế là dấu hiệu bề nổi của sự lúng túng về ứng phó hội nhập trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế, khiến chúng ta chưa thể tận dụng hết các công cụ mà hội nhập cho phép. Ví dụ, các nước đều dùng hàng rào kỹ thuật để ngăn chặn hàng nhập khẩu không đủ chất lượng, song Việt Nam vẫn phải loay hoay với các biện pháp hành chính thông qua công cụ như thuế... “Lạm dụng công cụ hành chính để bảo vệ sản xuất trong nước sẽ hạn chế khả năng cạnh tranh của chúng ta”, ông Khoan lo ngại.

Trên thực tế, WTO chỉ là chặng đường thứ nhất, hội nhập quốc tế sâu được đánh dấu bằng sự gia nhập các khu vực mậu dịch tự do - cuộc chơi được các nền kinh tế phát triển trên thế giới thiết lập với các đối tác nhỏ hơn. Sau WTO, cùng với ASEAN, Việt Nam đã tham gia thêm nhiều Hiệp định thương mại tự do (FTA) với các thị trường lớn như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Úc – New Zealand. Song tương tự WTO, bên cạnh cái được, cái mất khi tham gia các FTA này cũng nhiều không kém. Đây là lý do ông Khoan đưa ra cảnh báo: chúng ta phải tính toán kỹ, bài bản, tổng thể khi gia nhập các tổ chức, hiệp định đa phương, song phương.

Một vấn đề mà nguyên Phó Thủ tướng băn khoăn là mô hình phát triển trong thời gian tới sẽ được xác định như thế nào, bởi việc hội nhập quốc tế sâu sẽ phụ thuộc rất lớn vào mô hình này. Nếu coi xuất khẩu là mũi nhọn hoặc nếu coi thị trường nội địa là chủ yếu thì cách hội nhập cũng sẽ khác.

Còn nhớ những lần tổng kết một năm rồi hai năm gia nhập WTO, các nhà hoạch định chính sách, các chuyên gia đều đã nhấn mạnh tới yêu cầu phải tái cấu trúc lại nền kinh tế. Giờ đây, ba năm sau khi gia nhập, vấn đề này càng được đặt ra cấp thiết, khi các nước trên thế giới đều đang tái cấu trúc nền kinh tế mạnh mẽ sau khủng hoảng.

Việt Nam từng mất 11 năm đàm phán để gia nhập WTO, nhưng việc chuẩn bị nội lực trong nước lại không có được bề dầy và bề sâu tương ứng. Bởi thế, sau ba năm hội nhập, các điểm yếu nội tại của nền kinh tế càng bộc lộ rõ nét. Điển hình nhất là xuất khẩu thời gian qua đang bị “chỉ trích” về câu chuyện càng xuất càng lỗ, chạy theo gánh nặng chỉ tiêu song giá trị thực thu về không tương xứng. Được xem là những ngành xuất khẩu mũi nhọn thu ngoại tệ về cho đất nước, song cũng chính dệt may, da giày đang góp tỷ lệ lớn trong nhập siêu do phải chi hàng tỷ USD nhập tới 70-80% nguyên phụ liệu để sản xuất.

Rõ ràng, không tái cấu trúc, không khắc phục được những điểm yếu nội tại, tăng năng lực cạnh tranh cho nền kinh tế thì khó có thể đòi hỏi một câu chuyện hội nhập thành công./.

Nông nghiệp vẫn chịu thiệt thòi

Chúng ta chưa thật hợp lý trong chính sách bảo hộ thông qua thuế. Chẳng hạn khi bỏ các hàng rào phi thuế quan thì loại bỏ rất mạnh đối với lĩnh vực nông nghiệp. Gần như bảo hộ với nông nghiệp không còn nữa, trong khi các ngành kinh tế vốn nhận được nhiều đầu tư lại được bảo hộ cao và hàng rào thuế cao, như ô tô. Sau 3 năm gia nhập WTO, vốn đầu tư vào nông nghiệp giảm xuống rất mạnh, năm 2000 vẫn khoảng 13% tổng đầu tư trong xã hội nhưng tới năm 2009 chỉ còn 6,8%.

(Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan)

Mai Hà Thanh

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại
PTI

Từ khóa tìm kiếm

Từ khóa tìm kiếm