Nặng nề nỗi lo về ngân sách nhà nước
23-02-2016 02:13

 (Tổ Quốc) - Trong bối cảnh thế giới có những diễn biến phức tạp, bóng đen suy thoái đang hiện hình ở một số nền kinh tế lớn và có khả năng tác động đến toàn cầu. Nếu Việt Nam không kiểm soát chặt, nợ công sẽ tiếp tục tăng cao, gây những hệ lụy khó lường.

 

TS. Phùng Đức Tiến(*)

 

Hiện còn quá nhiều vấn đề đáng lo trong thu, chi ngân sách. Trong năm 2016, những nỗi lo này nếu không được giải quyết một cách cơ bản, thì ngân sách nhà nước sẽ tiếp tục trong tình trạng rất căng thẳng.

 

Buông lỏng nên thất thu

 

Dự toán ngân sách nhà nước năm 2015, nguồn thu từ dầu khí vẫn chiếm tỷ trọng lớn, nên khi giá dầu giảm mạnh dẫn đến hụt thu nghiêm trọng. Từ cuối năm 2014 giá dầu đã bắt đầu giảm, nhưng khi lập dự toán ngân sách nhà nước năm 2015 chúng ta vẫn tính tỷ trọng thu từ dầu khí trên cơ sở rất cao nên đã khó khăn trong việc cân đối các nguồn thu khác bù đắp. Điều đó chứng tỏ, công tác lập dự toán ngân sách còn rất bị động, thiếu linh hoạt.


Nặng nề nỗi lo về ngân sách nhà nước - ảnh 1
TS. Phùng Đức Tiến



Việc phân tích dự báo biến động về giá dầu còn sai số quá nhiều so với thực tiễn trên thị trường.

 

Hai là, việc thu ngân sách ở địa phương năm 2015 vượt khoảng 48 nghìn tỷ đồng  so dự toán là điều bất thường, cần phải làm rõ nguyên nhân có phải khi lập dự toán ngân sách nhà nước năm 2015 chúng ta đã không tính được hết nguồn thu thực tế tại địa phương hay là do những năm trước chúng ta buông lỏng công tác quản lý thu nên bị thất thu?

Ba là, cả trước mắt và lâu dài trong các nguồn thu thì thu từ doanh nghiệp ở các khu vực FDI, quốc doanh, ngoài quốc doanh luôn chiếm tỷ trọng lớn, song trong 3 năm 2013, 2014, 2015 lại có dấu hiệu sụt giảm. Năm 2013, 2014, 2015 số thu của 3 khối doanh nghiệp trên tổng thu nội địa biến động từ 79,08%, 72,63% và 76%. Như vậy, phải có cơ chế chính sách hiệu quả hơn cho doanh nghiệp phát triển để nguồn thu tăng và ổn định.

 

Bốn là, chống thất thu thuế ở các doanh nghiệp FDI chuyển giá, trốn thuế. Ngoài những đóng góp tích cực cho nền kinh tế FDI gần đây đã xuất hiện hàng loạt sự việc tác động xấu đến sự phát triển của Việt Nam gây bức xúc trong dư luận xã hội. Trong đó nổi bật chuyển giá, trốn thuế, gây thất thu ngân sách. Một số doanh nghiệp FDI thuộc các chi nhánh, các công ty xuyên quốc gia đã lợi dụng sơ hở trong công tác quản lý để thực hiện chuyển giá bằng cách lỗ công ty con, lãi công ty mẹ. Những thủ thuật lách thuế hay dấu hiệu chuyển giá phổ biến ở các giao dịch có yếu tố người nước ngoài tại Việt Nam được thực hiện qua các hình thức nâng giá trị tài sản, vốn góp, mua nguyên vật liệu và các yếu tố đầu vào. Sản xuất của công ty mẹ với giá cao và bán sản phẩm với giá thấp cho công ty mẹ, chuyển giá thông qua chiếm lĩnh thị trường. Hiện có khoảng 13 nghìn doanh nghiệp FDI, nếu không kiểm soát một cách chặt chẽ nguồn thu từ các doanh nghiệp FDI, sẽ bị tổn thất lớn cho ngân sách nhà nước.

 

Quốc hội cần tăng cường giám sát

 

Về dự toán chi ngân sách nhà nước. Năm 2015, trong bối cảnh khó khăn của nền kinh tế và áp lực từ việc thu ngân sách, Chính phủ có những giải pháp nhằm siết chặt chi tiêu ngân sách. Tuy nhiên, việc chi ngân sách vẫn còn nhiều bất cập, ngân sách còn được chi khá nhiều trong việc tổ chức lễ hội, sự kiện và ngân sách chi cho đi công tác nước ngoài vẫn chiếm tỷ trọng cao. Trong khi đó chi cho đầu tư phát triển nhất là chi xây dựng cơ bản và chi thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia vẫn còn dàn trải, thiếu trọng tâm, trọng điểm nên hiệu quả không cao, thậm chí còn lãng phí. Kỷ luật, kỷ cương tài chính chi tiêu ngân sách nhà nước vẫn chưa được thực hiện nghiêm.

 

Theo báo cáo của Chính phủ năm 2015 mức bội chi ngân sách là 5% GDP, tổng nợ công lên đến 61,3% GDP. Chính phủ đã phê duyệt kế hoạch vay nợ với tổng khối lượng và 436 ngàn tỷ đồng trong đó bù đắp bội chi ngân sách là 226 ngàn tỷ đồng. Chương trình đầu tư trái phiếu Chính phủ là 85 ngàn tỷ đồng. Vay đáo nợ khoảng 125 ngàn tỷ đồng. Như vậy khối lượng vay lớn gấp đôi so với khối lượng trả nợ. Năm 2016 Chính phủ trình Quốc hội bội chi ở mức 4,95% GDP, giảm 0,05% so với dự toán năm 2015, nhưng quy mô nền kinh tế lớn hơn nên số tuyệt đối là 254 nghìn tỷ đồng, cao hơn 2015 là 28 nghìn tỷ đồng. Cứ đà này, nợ công sẽ tiếp tục nâng cao. Đây là những con số đáng báo động, đặt gánh nặng lên nền kinh tế và ngân sách nhà nước. Trong bối cảnh thế giới đang có những diễn biến phức tạp, bóng đen suy thoái đang hiện hình ở một số nền kinh tế lớn và có khả năng tác động đến toàn cầu. Nếu nợ công ở Việt Nam tăng quá cao, gây những hệ lụy khó lường cho nền kinh tế.

 

Dự toán ngân sách nhà nước năm 2016 từ kinh nghiệm lập và thực hiện dự toán ngân sách nhà nước năm 2015 công tác lập dự toán ngân sách nhà nước năm 2016 cần chặt chẽ hơn. Trong dự toán nguồn thu ngân sách nhà nước năm 2016 cần tính toán kỹ tỉ trọng nguồn thu, nhất là thu từ dầu khí, diễn biến giá dầu thế giới và những tác động của nó đến nền kinh tế nói chung và tình hình thu ngân sách nói riêng cần được dự báo một cách thiết thực, đúng thực tế và có các kịch bản ứng phó tránh bị động. Cần rà soát kỹ các khoản thu kể cả của trung ương lẫn địa phương, trên cơ sở đó lập dự toán ngân sách nhà nước cho sát với thực tế nhằm thu đúng, thu đủ theo dự toán, tránh tình trạng tăng thu đột biến từ các nguồn nằm ngoài dự toán.

 

Đối với chi ngân sách trong bối cảnh thu ngân sách gặp nhiều khó khăn, cần kiên quyết cắt giảm các khoản chi không cần thiết chưa thực sự cấp bách. Quốc hội cần tăng cường giám sát đối với Chính phủ các bộ, ngành và địa phương trong việc lọc và thực hiện dự toán ngân sách nhà nước, đặc biệt là trong sử dụng trái phiếu Chính phủ.

Châu Lê (thực hiện)

---

(*) Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của QH

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại