Xuất khẩu tiềm ẩn nhiều khó khăn, thách thức
Thứ Hai, ngày 20/09/2010 - 11:02

(Toquoc)-Mặc dù xuất khẩu (XK) của Việt Nam những tháng đầu năm khởi sắc về tăng trưởng kim  ngạch, mở rộng thị trường song hàng hóa XK của Việt Nam đang tiềm ẩn nhiều khó khăn, thách thức không chỉ ở thị trường bên ngoài mà là những vấn đề từ nội lực các ngành sản xuất hàng XK.

Bộ Công thương cho biết, tổng kim ngạch XK hàng hóa trong tháng 4 đạt 5,7 tỷ USD, tăng hơn 32% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, nhiều mặt hàng có kim ngạch XK từ 1 tỷ đến 3 tỷ USD và tăng cao so với cùng kỳ như dệt may, giày dép, thủy sản, gỗ và sản phẩm gỗ. Cùng với đó, tốc độ tăng trưởng kim ngạch XK vào một số thị trường chính cũng tăng như châu Á tăng 37,8%, EU tăng 5,5%, Hoa Kỳ tăng 22,6%, Trung Quốc tăng 54,6% so với cùng kỳ nhờ tăng sản lượng xuất khẩu dầu thô, cao su...

Tính chung 4 tháng đầu năm, kim ngạch XK đạt trên 20 tỷ USD, tăng 8,9% so với cùng kỳ năm trước, vượt trội đáng kể so với chỉ tiêu tăng trưởng trên 6% trong năm nay. Điều này cho thấy triển vọng sớm về đích kế hoạch XK năm 2010 (dự kiến khoảng 60 tỷ USD), nếu duy trì được mức XK bình quân 5,7 - 6 tỷ USD/tháng ở các tháng tiếp theo. Ngoài ra, XK trong những tháng đầu năm có nhiều khởi sắc do giá cả nhiều mặt hàng XK được cải thiện như hạt điều, chè, hạt tiêu, gạo, sắn và sản phẩm từ sắn, than đá, dầu thô tăng từ 5,5 đến 96,5% đã góp phần tăng kim ngạch XK khoảng 1,45 tỷ USD.

Theo Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Thành Biên, mặc dù XK hàng hóa của Việt Nam từ đầu năm đến nay có mức tăng trưởng cao nhưng vẫn còn tiềm ẩn nhiều khó khăn, thách thức. Đó là nhu cầu tiêu thụ trên thị trường thế giới chưa thực sự phục hồi bền vững cùng với khó khăn từ nội tại nền kinh tế. Điều này thể hiện ở chỗ sản xuất vẫn phụ thuộc vào nguyên nhiên liệu nhập khẩu, hàng hóa XK trong nước phải cạnh tranh khốc liệt hơn với các hàng hóa cùng chủng loại của các nước châu Á và các rào cản kỹ thuật đối với hàng XK của Việt Nam.

Ngoài ra, Mỹ bỏ hoàn toàn hạn ngạch dệt may đối với Trung Quốc nên các mặt hàng công nghiệp có kim ngạch XK lớn như dệt may, da giày của Việt Nam sẽ gặp khó về thị trường XK.

Bên cạnh đó, phần lớn doanh nghiệp (DN) Việt Nam là nhỏ và vừa, nguồn lực, công nghệ, kỹ năng, quản lý, bảo quản hàng hóa, cơ sở hạ tầng chế biến và vận tải còn yếu dẫn đến sức cạnh tranh của sản phẩm thấp. Công nghiệp hỗ trợ cũng chưa đáp ứng được nhu cầu, DN còn khó tiếp cận với các nguồn tài chính, lãi suất ngân hàng cao... ảnh hưởng đến sản xuất và XK. Thực tế, XK của Việt Nam chủ yếu vẫn phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên, như khoáng sản (dầu thô, than đá), nông, lâm, thuỷ, hải sản... Các mặt hàng công nghiệp như dệt may, giày da, điện tử và linh kiện máy tính... chỉ mang tính chất gia công là chính. Còn số tăng trưởng ngoạn mục của một số mặt hàng XK chủ yếu như da giày, may mặc, đều có giá trị gia tăng rất thấp, chủ yếu nằm ở tiền công gia công, vốn đã ở mức rẻ nhất trong khu vực. Do đó, tăng trưởng XK của Việt Nam thực tế chưa đem lại sự gia tăng tương ứng trong thu nhập cho nhà sản xuất và người lao động.

Trong khi đó, Việt Nam được đánh giá là có tiềm năng về nông sản, thế nhưng chủ yếu mới chỉ dựa vào khai thác những lợi thế cạnh tranh có sẵn, đó là lao động, đất đai để sản xuất và tham gia vào thị trường thế giới mà chưa chủ động tạo ra các lợi thế cạnh tranh mới để đảm nhiệm những khâu, công đoạn có giá trị gia tăng cao trong chuỗi giá trị của sản phẩm. Việc phát triển các ngành công nghiệp phụ trợ phục vụ trực tiếp cho các hoạt động sản xuất để XK rất yếu kém. Điều này thể hiện, ở ngành lúa gạo, thực tế là do sự yếu kém của công nghiệp xay xát, chế biến. Một tỷ trọng lớn gạo Việt Nam XK không được xử lý thích hợp nên giá gạo Việt Nam bao giờ cũng thấp hơn của Thái Lan.

Đối với ngành thu hút nhiều lao động nhất trong cả nước như dệt may và da giày, mặc dù hầu hết DN trong nước đã có đơn hàng đến hết quý III và IV song DN phải đối mặt với nhiều khó khăn khi giá nguyên, nhiên phụ liệu đầu vào trên thị trường thế giới đồng loạt tăng. Cùng với đó là giá các nhiên liệu như xăng dầu, điện, tỷ giá USD, lãi suất vay ngân hàng trong nước tăng đã tác động không nhỏ đến sản xuất, kinh doanh của DN. Trong tình hình hiện nay, chi phí, giá cả đầu vào tăng cao, nhà nhập khẩu chịu tăng giá chút ít, nhưng không đủ để DN tăng lương, hỗ trợ mức sống cho người lao động.

Dưới góc nhìn của một chuyên gia kinh tế, chuyên gia này cho rằng, XK của Việt Nam đang đe dọa tính cạnh tranh quốc tế về chất lượng sản phẩm lẫn giá cả. Điều này thể hiện trong khi giá vốn đầu vào cho sản xuất hàng hóa ở các nước phát triển lãi suất rất thấp thì ở Việt Nam con số này lên tới 21% và gần đây mới kéo xuống 13 đến 15%. Đầu vào cao như vậy đã triệt tiêu lợi thế cạnh tranh của DN làm hàng XK. DN muốn có lợi nhuận và cạnh tranh được phải tìm mọi biện pháp thắt chặt chi phí đầu vào. Đơn cử như, cũng là công nhân làm hàng XK ở nước ngoài cao hơn từ 5 đến 7 lần ở Việt Nam. Điều này cho thấy, DN Việt Nam đang tự “ăn thịt” chính mình và “làm thịt” người lao động nhằm giảm giá thành, nâng cao sức cạnh tranh. Và khi DN đầu tư làm hàng XK gặp khó, DN này sẽ dần thu hẹp quy mô và từng bước chuyển sang hoạt động ở lĩnh vực khác hiệu quả hơn.

Xuất khẩu tiềm ẩn nhiều khó khăn, thách thức - ảnh 1

Theo Bộ Công Thương, với đà tăng trưởng XK như 4 tháng đầu năm thì mục tiêu tăng trưởng XK 7% của Bộ trong năm 2010 sẽ đạt được bởi nền kinh tế trong nước tiếp tục phục hồi, đầu tư trực tiếp nước ngoài tăng mạnh, việc mở rộng hợp tác song phương của Việt Nam với các nước tạo thêm môi trường và thị trường cho DN mở rộng sản xuất là những yếu tố thuận lợi thúc để đẩy XK. Một số mặt hàng của Việt Nam đang có thế mạnh và đứng đầu thế giới về XK như hạt điều, hạt tiêu đen; đứng thứ 2 về gạo, cà phê; đứng thứ 3 về cao su thiên nhiên, hải sản; thứ 4 về giày dép.

Bên cạnh đó, XK của Việt Nam cũng có những thuận lợi nhất định để tăng trưởng hơn nữa từ các giải pháp, chính sách kích thích kinh tế đã ban hành sẽ tiếp tục có tác động tích cực; các sản phẩm công nghiệp sẽ có nhiều khả năng để tăng tốc phát triển nhanh do kết quả của quá trình thu hút vốn đầu tư. Tuy nhiên, Bộ Công thương cũng cho rằng, quá trình phục hồi của nền kinh tế thế giới được dự báo vẫn còn chứa đựng nhiều rủi ro khó lường sẽ tác động xấu đế phát triển kinh tế các nước, nhất là các nước đang phát triển như Việt Nam.

Để đẩy mạnh và nâng cao giá trị gia tăng của hàng XK, theo Bộ Công thương, do hàng công nghiệp Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào việc nhập khẩu nguyên phụ liệu, đặc biệt trong các ngành như dệt may, giày dép, đồ gỗ... vì vậy, cần triển khai xây dựng các trung tâm cung ứng nguyên, phụ liệu, đóng vai trò là đầu mối tổ chức nhập khẩu và cung ứng cho các DN sản xuất hàng XK kịp thời với chi phí thấp hơn. Mặt khác, Bộ cũng đề nghị Nhà nước cho phép triển khai ở những nơi tập trung các khu công nghiệp, một số trung tâm buôn bán nguyên phụ liệu và cho phép các nhà đầu tư phân phối hàng hóa trong nước và nước ngoài vào hoạt động. Những trung tâm này có thể là nơi cung cấp nguyên phụ liệu cho một số ngành hàng sản xuất hàng XK đang phụ thuộc lớn vào nguyên, phụ liệu nhập khẩu.

Cùng với đó là tận dụng tối đa những thuận lợi từ các Hiệp định, thỏa thuận kinh tế song phương, giải quyết kịp thời các rào cản kỹ thuật đối với hàng XK Việt Nam; tiếp tục vận động các nước EU sớm bỏ thuế chống bán phá giá đối với mặt hàng giày có mũ da của Việt Nam XK vào thị trường này. Đồng thời đẩy mạnh sản xuất và XK các mặt hàng có kim ngạch lớn, có khả năng tăng trưởng cao, những mặt hàng có đóng góp quan trọng cho việc thực hiện kế hoạch XK cũng như giải quyết nhiều công ăn việc làm cho người lao động; tăng cường đầu tư mở rộng quy mô sản xuất, chú trọng đổi mới công nghệ, thiết bị, cải tiến mẫu mã, kiểu dáng sản phẩm để đáp ứng nhu cầu XK ngày càng khắt khe của thị trường...

Văn Xuyên

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại