Tìm cách bảo tồn Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên
23-03-2016 08:17

(Tổ Quốc)- Để bảo tồn không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, tỉnh Kon Tum “Cần xây dựng một đề án tổng thể”- Đây là ý kiến chỉ đạo của bà Đặng Thị Bích Liên - Thứ trưởng Bộ VHTTDL tại Hội nghị “Sơ kết 10 năm bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên” vừa diễn ra tại tỉnh Kon Tum.

Những thách thức trong việc bảo tồn di sản

Di sản văn hóa Không gian văn hóa cồng chiêng là một trong những vốn di sản văn hóa truyền thống vô cùng độc đáo và quý giá của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên. Năm 2005, Không gian văn hóa cồng chiêng được Unesco công nhận là “Kiệt tác di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại” và đến năm 2009 được công nhận là “Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại”.

Tìm cách bảo tồn Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên - ảnh 1
“Cần sưu tầm, hoàn thiện và nhân rộng các ấn phẩm về Không gian văn hóa cồng chiêng”

Ông Nông Quốc Thành- Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ VHTTDL), cho biết ngay sau khi được Unesco công nhận thì công tác bảo tồn, kế thừa và phát huy giá trị di sản văn hóa cồng chiêng của các đồng bào dân tộc Tây Nguyên đã được các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương và cộng đồng đặc biệt quan tâm, coi đây là một trong những nội dung quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa mang đậm bản sắc dân tộc.

Theo đánh giá của ông Nông Quốc Thành, sau hơn 10 năm được Unesco ghi danh, có thể nhận thấy di sản văn hóa cồng chiêng đã có những đóng góp tích cực vào đời sống văn hóa, tinh thần của cộng đồng các dân tộc sinh sống trên địa bàn, góp phần bảo tồn, gìn giữ bản sắc, tính đa dạng văn hóa của vùng miền, quốc gia và quốc tế.

Thế nhưng hiện có một tồn tại là ngoài Kon Tum, tại các tỉnh khác như: Đăk Nông, Đắk Lắk, Lâm Đồng, Gia Lai, mỗi tỉnh lại xây dựng riêng các đề án, dự án “Bảo tồn, phát huy di sản Không gian văn hóa cồng chiêng”… mặc dù nội dung của các dự án đều tập trung vào việc khôi phục các lễ hội của dân tộc, tổ chức truyền dạy cồng chiêng, thành lập các Câu lạc bộ, đội văn hóa các cấp cũng như khảo sát, kiểm kê và lập hồ sơ khoa học di sản văn hóa cồng chiêng trên địa bàn.

Theo ông Bùi Hoài Sơn- Phó viện trưởng Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam (Bộ VHTTDL), ngay sau khi Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên được ghi danh và thực hiện cam kết giữa Chính phủ với Unesco, hàng năm viện tổ chức điều tra, sưu tầm và nghiên cứu nghệ thuật đúc chiêng, chỉnh chiêng; lập hồ sơ khoa học sử thi của các dân tộc… Song song đó, tổ chức đoàn tham quan, học hỏi và nghiên cứu về kinh nghiệm bảo tồn công chiêng của các nước, như: Lào, Camphuchia, Nhật Bản, Trung Quốc…

“Để xác định được những giá trị văn hóa, nghệ thuật, lịch sử cũng như những vấn đề thách thức, khả năng bảo tồn và phát huy các sinh hoạt văn hóa cồng chiêng. Viện đã thực hiện 2 đề tài nghiên cứu về cồng chiêng và văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên” - ông Bùi Hoài Sơn, nói.

Tuy nhiên, theo ông Nông Quốc Thành, hiện vẫn còn một số khó khăn thách thức trong việc bảo tồn di sản Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên. Cụ thể, như: việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế, từ trồng cây lúa rẫy sang cây công nghiệp (cà phê, cao su, ca cao…), đã dẫn đến sự suy giảm những sinh hoạt cồng chiêng gắn với hoạt động sản xuất truyền thống. Không gian buôn làng, khu nhà mồ, bến nước... là không gian văn hóa cồng chiêng đã bị thu hẹp hoặc thay thế bằng nhà xây kiên cố, giếng khoan. Đời sống và sinh hoạt hiện đại làm thay đổi nhận thức về tính thiêng và tính cộng đồng của văn hoá cồng chiêng. Nhiều hộ gia đình đã bán đi những bộ chiêng, ché, kpan quý.

“Đặc biệt, một bộ phận đồng bào Bahnar, Gia-rai (tỉnh Gia Lai), M’nông (tỉnh Đăk Nông) từ bỏ tín ngưỡng truyền thống trong đó có thực hành đánh cồng chiêng và các sinh hoạt gắn với văn hóa cồng chiêng. Không những vậy, kinh tế xã hội phát triển nên xuất hiện nhiều loại hình giải trí mới thu hút giới giới trẻ, do đó, việc hướng họ theo học cồng chiêng và các loại hình văn hóa dân tộc trở nên khó khăn, trong khi nhiều nghệ nhân giỏi (từ nghệ nhân chỉnh sửa chiêng đến nghệ nhân trình diễn, múa Xoang) do tuổi tác cao, lần lượt qua đời.

Tìm cách bảo tồn Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên - ảnh 2
Thứ trưởng Đặng Thị Bích Liên chủ trì Hội nghị

Xây dựng một đề án tổng thể bảo tồn Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên

Trong Hội nghị, Thứ trưởng Đặng Thị Bích Liên đánh giá cao vai trò vào cuộc của các cấp, chính quyền địa phương, đặc biệt là sự tham gia của cộng đồng chủ thể trong việc bảo vệ, gìn giữ và phát huy giá trị của di sản Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên.

“So với chương trình hành động, các địa phương đã thực hiện tốt công tác kiểm kê, sưu tầm nên đã bổ sung được hàng trăm bộ cồng chiêng; tổ chức được nhiều đề tài nghiên cứu và số hóa các dự liệu; quan tâm lo lắng đến công tác bảo tồn và truyền dạy nên nhận thức của lớp trẻ được nâng cao; gắn văn hóa cồng chiêng với các khu du lịch của địa phương...” - Thứ trưởng Đặng Thị Bích Liên, nói.

Tuy nhiên, để công tác bảo tồn cũng như thực hiện cam kết của Chính phủ với Unesco về 4 điểm, gồm: sưu tầm và nghiên cứu; bảo tồn và truyền dạy; phục hồi; biểu diễn và truyền bá, cũng như căn cứ vào các dự án của mỗi tỉnh, Thứ trưởng Đặng Thị Bích Liên, đề nghị các tỉnh trong khu vực Tây Nguyên xây dựng một đề án tổng thể về bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể-Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên.

Theo Thứ trưởng thì di sản văn hóa phi vật thể Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên là di sản đại diện của nhân loại, là “hồn cốt dân tộc”, đặc trưng của vùng Tây Nguyên. Và thế giới biết đến văn hóa cồng chiêng của Việt Nam, chứ không phải văn hóa cồng chiêng của riêng từng tỉnh, do đó nhất thiết phải xây dựng một đề án tổng thể và chậm nhất trong tháng 8/2016 phải trình Bộ để Bộ xem xét trình Chính phủ.

Tìm cách bảo tồn Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên - ảnh 3
Bộ chiêng quý của gia đình ông A Glảh- dân tộc Xê Đăng, tỉnh Kon Tum hiện đang trưng bày tại Bảo tàng tỉnh

Thứ trưởng giao trực tiếp Sở VHTTDL tỉnh Đắk Lắk tham mưu cho UBND tỉnh hoàn thiện đề án tổng thể trên cơ sở các đề án của các tỉnh Lâm Đồng, Gia Lai, Kon Tum, Đắk Nông.

Thứ trưởng cũng đề nghị Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam, Cục Di sản tái bản các ấn phẩm, tài liệu nghiên cứu chuyển cho Sở và bảo tàng các tỉnh khu vực Tây Nguyên và lên kế hoạch giám sát, giúp các tỉnh thực hiện tốt các điểm cam kết trong chương trình hành động của Chính phủ với UNESCO liên quan tới vấn đề này.

Bài, ảnh: Gia Thanh

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại