2009 tôn vinh khoa học không gian và nhân chủng học
Thứ Ba, ngày 06/04/2010 - 16:00

(Toquoc)-Những công trình khoa học được tôn vinh năm 2009 đa số thuộc lĩnh vực không gian và nhân chủng học. Đáng chú ý là công trình nghiên cứu chứng minh ”Bổ đề cơ bản chương trình Langlands”-một chương trình toán học đồ sộ nhằm thống nhất hình học và số học của giáo sư Ngô Bảo Châu của Việt Nam đã được tạp chí Time (Mỹ) vinh danh trong tốp ”10 khám phá khoa học tiêu biểu năm 2009”.

Nghiên cứu khoa học là quá trình tìm tòi sáng tạo không mệt mỏi của con người và cũng vì con người. Có những phát minh tạo ra bước phát triển đáng kể cho lịch sử nhân loại. Năm 2009 ghi dấu nhiều sự đột phá ấy. Dưới đây là 9 công trình khoa học tiêu biểu năm 2009.

Công trình toán học “Bổ đề cơ bản”

Công trình toán học Bổ đề cơ bản Chương trình Langlands (gọi tắt là Bổ đề cơ bản) của Giáo sư, Tiến sỹ khoa học người Việt Ngô Bảo Châu. Chính anh cũng rất bất ngờ trước tin công trình nghiên cứu của mình được xếp ngang hàng với những phát minh đột phá mang tầm vóc quốc tế. Phát biểu với BBC hồi tháng 12/2009, Tiến sỹ Châu chia sẻ: “Tôi hơi bất ngờ vì tuy công trình của tôi có một tầm quan trọng nhất định, nó hướng tới giới hàn lâm nhiều hơn là tới đại chúng. Theo tôi hiểu, Tạp chí Time đã tham khảo ý kiến một số chuyên gia các ngành khác nhau về đâu là những bài toán, công trình khoa học nổi bật của năm, và một số người đã đưa công trình của tôi cho Time để họ biết”.

2009 tôn vinh khoa học không gian và nhân chủng học  - ảnh 1

Giáo sư, Tiến sỹ khoa học Ngô Bảo Châu

Năm 1979 nhà toán học Mỹ gốc Canada Robert Langlands phát biểu một loạt giả thuyết, mà nếu chứng minh được chúng thì con người gần như có được một cái nhìn thống nhất cho nhiều ngành của toán học hiện đại: số học, đại số và giải tích. Công trình của Langlands nổi tiếng với tên gọi “Chương trình Langlands”. Suốt 30 năm qua, Chương trình Langlands thu hút sự quan tâm của những nhà toán học nổi tiếng nhất thế giới.

Sau gần 30 năm, Giáo sư Châu, đang làm việc tại ĐH Paris-Sud (Pháp) và Viện Nghiên cứu cao cấp tại Princeton (IAS, Mỹ), đã đưa ra công trình nghiên cứu bổ đề cơ bản cho nhóm unita, công thức vết, một trong những “kỹ thuật” quan trọng nhất để “công phá” các giả thiết chính trong chương trình Langlands.

Công trình chứng minh “Bổ đề cơ bản” thực sự là một thành tựu kiệt xuất, một vinh dự lớn lao của khoa học Việt Nam. Với phát minh này, Ngô Bảo Châu là người Việt Nam đầu tiên được mời làm Báo cáo viên toàn thể tại Đại hội Toán học Thế giới năm 2010 sẽ diễn ra tại Hyderabad, Ấn Độ (4 năm/lần) cho những người dưới 40 tuổi. Và tại Hyderabad, Ngô Bảo Châu sẽ là một trong những ứng cử viên hàng đầu cho Giải thưởng Fields -giải thưởng toán học danh giá nhất trên thế giới (tương đương với giải Nobel trong một số ngành khác).

Tổ tiên loài người có thể không phải là tinh tinh

Trước đây, giới khoa học vẫn xem Lucy, tên của một nữ hầu nhân thuộc loài Australopithecus, là tổ tiên xa xưa nhất của nhân loại, sống cách đây khoảng 3,4 triệu năm. Nhưng Ardi, tên của hầu nhân cao 4 feet (1,2m), nặng 110 kg sống ở Ethiopia, Châu Phi, còn cổ xưa hơn, đến 4,4 triệu năm. Khám phá được công bố hồi tháng 4 này làm đảo lộn quan niệm của khoa học về sự tiến hóa của con người.

2009 tôn vinh khoa học không gian và nhân chủng học  - ảnh 2

Theo Tim White, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu về Sự tiến hóa của Loài người tại California, có thể con người và hắc tinh tinh đã có tổ tiên chung như thế sống cách đây 6 hay 7 triệu năm. Ardi không có những nét chung của loài linh trưởng châu Phi hiện nay, điều này chứng tỏ các loài linh trưởng đã tiến hóa khá nhiều từ khi tách ra khỏi nhánh cây tổ tiên chung với con người.

David Pilbeam, nhà cổ sinh vật của Nhà Bảo Tàng Peabody Museum của Havard nói: “Đây là một trong những phát hiện quan trọng nhất của sự tiến hóa của con người. Hoá thạch khá toàn vẹn, cho thấy đây là tổ tiên của giống Homo có chứa con người sau này”.

Bản đồ hoàn chỉnh đầu tiên về gene người

Joseph Ecker - Giáo sư, Giám đốc Phòng thí nghiệm về Phân tích Gene thuộc Viện Nghiên cứu Sinh học Salk ở La Jolla, California, công bố công trình nghiên cứu da người và các tế bào gốc để cho ra đời tấm bản đồ chi tiết về biểu sinh người đầu tiên. Bằng cách so sánh với biểu sinh của các tế bào mang bệnh, các nhà khoa học có thể tìm ra những “khiếm khuyết” trong hệ biểu sinh, có thể dẫn đến bệnh ung thư và các loại bệnh khác.

2009 tôn vinh khoa học không gian và nhân chủng học  - ảnh 3

Nghiên cứu cho phép các nhà khoa học hiểu rõ hơn các mô hình ADN độc nhất trong các tế bào gốc - có khả năng trở thành các tế bào biệt hóa của các bộ phận khác nhau của cơ thể người.

Năm 2008, các Viện Y học Quốc gia đã giúp xây dựng nên dự án “Chương trình Bản đồ Bộ gene”, được tiến hành trong 5 năm với số tiền là 190 triệu USD. Ý tưởng là nghiên cứu những thay đổi làm biến đổi cách thức hoạt động của các geê.

Linda Birnbaum, Giám đốc Viện Quốc gia về các Khoa học Y học Môi trường, cũng nhận xét rằng việc cho ra đời bản đồ hoàn chỉnh về gene người giúp chúng ta hiểu tốt hơn tế bào bệnh khác tế bào bình thường như thế nào, qua đó tăng cường hiểu biết của chúng ta về các con đường (phát triển) của các bệnh khác nhau. Khoa học đã trưởng thành tới thời kỳ mà bây giờ chúng ta có thể vẽ bản đồ của bộ gen của tế bào.

Chữa mù màu bằng liệu pháp cấy gene

Các nhà khoa học thuộc Đại học ĐH Washington, Mỹ, lần đầu tiên điều trị thành công bệnh mù màu ở khỉ bằng phương pháp cấy gene. Kết quả này hứa hẹn sẽ mang lại hy vọng cho hàng triệu người bị tật mù màu và bệnh thoái hóa điểm vàng ở mắt.

2009 tôn vinh khoa học không gian và nhân chủng học  - ảnh 4

Công nghệ này có thể được áp dụng trong việc điều trị các bệnh về mắt do gene gây ra, như thoái hóa điểm vàng (AMD) – những người bị bệnh này, thường gặp khó khăn trong việc đọc sách, lái xe,... Ngoài ra, phương pháp này cũng có thể áp dụng cho những người bị mù liên quan tới bệnh đái tháo đường.

Phát hiện thêm 32 hành tinh ngoài hệ Mặt Trời

Tháng 10, các nhà thiên văn học thế giới tuyên bố phát hiện thêm 32 hành tinh mới ngoài hệ Mặt Trời, đưa số hành tinh thuộc dạng này được phát hiện cho đến nay lên hơn 400, củng cố thêm giả thuyết cho rằng trong vũ trụ còn nhiều hành tinh có sự sống phát triển như Trái Đất.

Các hành tinh mới này được phát hiện nhờ máy quang phổ HARPS đặt trên kính thiên văn ở La Silla, Chile. Sáu trong số các hành tinh mới phát hiện ngoài Hệ Mặt Trời có kích thước lớn gấp nhiều lần Trái Đất, tăng số hành tinh "siêu Trái Đất" lên 30%. Hầu hết số hành tinh này có kích thước lớn hơn hoặc bằng sao Mộc. Hai hành tinh mới phát hiện khác có kích thước nhỏ hơn Trái Đất 5 lần và một hành tinh lớn gấp 5 lần sao Mộc.

Điều khiến các nhà thiên văn học cảm thấy thú vị là 40% - 60% số hành tinh này là những ngôi sao và chúng đều có các hành tinh nhỏ quay xung quanh, thậm chí hai trong số các ngôi sao này có những hành tinh xoay quanh có kích thước lớn gần bằng Trái Đất.

Có rất nhiều nước trên Mặt Trăng

Cơ quan không gian Mỹ NASA tháng 11 cho biết các kết quả sơ khởi của một cuộc thử nghiệm cho thấy có nước trên Mặt Trăng. Các khoa học gia NASA cho biết các cuộc dò tìm cho thấy nhiều dữ kiện có ý nghĩa về nước cũng như các chất khác ẩn giấu trong khu vực thường xuyên nằm trong bóng tối của Mặt Trăng.

2009 tôn vinh khoa học không gian và nhân chủng học  - ảnh 5

Ngày 9/10, tàu vũ trụ của NASA phóng một tên lửa nặng 2.200 kg xuống hố Cabeus (có đường kính 100 km) ở cực nam Mặt Trăng. Tác động của vụ nổ có thể hất tung mọi tinh thể băng tồn tại bên dưới mặt đất. Sau đó một tàu vũ trụ khác đưa thiết bị thăm dò xuống vị trí vụ nổ để xem có tinh thể băng bắn ra hay không. Vụ nổ tạo ra một hố có đường kính 20-30 m. Ít phút sau vụ nổ, vệ tinh quan sát LCROSS được phóng lên để chụp hình sự kiện này và tác động tiếp theo của nó. Các khoa học gia cho biết chất liệu tìm được cho thấy chứng cớ rõ rệt là có nước trên Mặt Trăng, có thể là trên diện rộng hơn và có số lượng lớn hơn nhiều so với điều nghi ngờ trước đây.

Các khoa học gia đã nói về việc có nước trên Mặt Trăng sau khi quan sát thấy những lượng lớn hydrogen tại hai phần cực của nguyệt cầu. Các giới chức NASA nói rằng tìm thấy nước trên Mặt Trăng có thể gây thuận tiện cho việc lập các căn cứ trên đó cho các phi hành gia.

NASA cho biết những vụ thăm dò trước đây trên Mặt Trăng chỉ thám hiểm khu vực bao quanh chính giữa

Phát hiện hành tinh rất giống Trái Đất

Ngày 21/4, các nhà khoa học công bố tìm được 2 hành tinh rất đáng chú ý có tên là Gliese 581 e và Gliese 581 d, vì kích thước và vị trí của chúng đưa đến nhiều hy vọng.

Michel Mayor, nhà vật lý vũ trụ thuộc Đại học Geneva của Thụy Sĩ, nói: “Khi chúng ta tìm được một hành tinh có đá giống như Trái Đất nằm trong vùng ‘có thể dung chứa đời sống’ thì xem như cuộc tìm kiếm đã thành công”.

Hành tinh Gliese 581 e chỉ bằng 9/10 kích thước Trái Đất. Trước đây, các hành tinh tìm được nằm ngoài Thái Dương Hệ có kích thước rất to, gấp 1.000 lần Trái Đất, nhưng vì nó nằm gần sát một ngôi sao nên nó khó lòng có được đời sống nào do nhiệt độ quá nóng. Nó nằm cách Trái Đất khoảng 20,5 năm ánh sáng.

Giáo sư Mayor cho là việc khám phá ra hành tinh này là “một tiến bộ đáng kể trong việc truy tìm các hành tinh giống Trái Đất”. Còn hành tinh Gliese 581 d có quỹ đạo nằm trong vùng “có thể dung chứa sự sống”, nghĩa là xung quanh một ngôi sao giống như Mặt Trời, có thể có nước.

Hiện các nhà khoa học nghi ngờ là hành tinh Gliese 581 d có chứa cả một “đại dương sâu và lớn”. Stephane Udry, bạn đồng nghiệp của Mayor, nói: “Nó là ứng cử viên nghiêm túc đầu tiên của danh hiệu ‘thế giới nước’ trong vũ trụ”

Thế giới suýt bị huỷ diệt 73.000 năm trước

Không cần đến vụ nổ Big Bang 65 triệu năm từng xóa sạch các loài khủng long, một biến cố xảy ra 73.000 năm trước suýt “xoá sổ” Trái Đất. Các nhà khoa học tháng 8/2009 công bố nghiên cứu về vụ phun trào núi lửa kinh khủng cuốn đi toàn bộ cỏ cây hoa lá, động vật.

2009 tôn vinh khoa học không gian và nhân chủng học  - ảnh 6

Vụ này được gọi là “phun lửa hỏa sơn” Toba của đảo Sumatra cách dây 73.000 năm, tuôn vào bầu khí quyển khoảng 800 km3 tro bụi, làm bầu trời tối sầm lại và “khóa” ánh sáng Mặt trời trong vòng 6 năm. Sau đó, nhiệt độ trung bình trên mặt Trái Đất giảm tới 16 độ C và cuộc sống của Trái Đất bị nhấn chìm vào một thời kỳ băng hà kéo dài khoảng 1.800 năm.

Các nhà khoa học còn cho rằng hiện nay, một mối nguy cơ tiềm ẩn lớn lao cho nhân loại lại nằm ngay trong lòng nước Mỹ. Tại Công viên Quốc gia Yellowstone, các nhà núi lửa học nhận thấy có hoạt động dung nham âm ỉ ngày càng lộ rõ bên dưới một “hõm chảo”. Một số nhà núi lửa cho là đây là “một siêu núi lửa lớn nhất trong thời hiện đại” có thể sẽ phun lửa bất ngờ. Tuy hoạt động này chưa rõ sẽ xảy ra khi nào, có thể trong tương lai xa, nhưng một vụ phún lửa của Yellowstone sẽ kinh hồn đến nỗi nó sẽ mang tro bụi phủ lên phân nữa diện tích nước Mỹ một lớp dày đến trên 1 mét!

Tên lửa Ares cất cánh

Ngày 28/10, tên lửa Ares I của Mỹ cất cánh. Nó được miêu tả giống như “cây bút chì màu bạc lấp lánh” lao vút vào không trung, mở đường cho kỷ nguyên mới của nhân loại, kỷ nguyên bay tới Hỏa Tinh và xa hơn thế nữa.

Ares I khá mảnh khảnh cao tới 327 feet (98m) và cao hơn Nữ Thần Tự Do ở New York nhiều (240 feet). Đây là hỏa tiễn lớn nhất của Mỹ, chỉ sau đàn anh khổng lồ Saturn V, cao tới 363 feet (111 mét) của đầu thập niên 1970.

Trong 2 phút rưỡi kể từ khi được phóng lên, phần đuôi của tên lửa đã tách thành công ra khỏi phần đầu của tên lửa. Sau khi tách rời, được dù hỗ trợ, phần đuôi của tên lửa đã rơi nhẹ nhàng xuống Đại Tây dương, nơi các tàu biển đang chờ để thu hồi trong khi phần đầu của tên lửa, tất cả đều là mô phỏng trong đó có một tàu vũ trụ mô phỏng nguyên mẫu của tầu Orion tương lai, tiếp tục bay, sau đó tự phá hủy và rơi tự do xuống đại dương, không thu hồi. Toàn bộ quá trình này kết thúc trong vòng 6 phút.

Toàn bộ vụ thử nghiệm tiêu tốn 445 triệu USD. Đây là bước thử nghiệm đầu tiên trong dự án "Chòm sao" (Constellation Program) của NASA với tổng vốn đầu tư đã tăng từ mức dự kiến ban đầu 28 tỷ USD lên 44 tỷ USD. Tuy nhiên, dự án “Chòm sao” xem ra phá sản khi bị Tổng thống Obama gạt khỏi các khoản chi ngân sách tài khoá 2011.

Võ Vân (Theo các báo Mỹ)

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại