Khủng hoảng ô nhiễm khói mù Đông Nam Á
27-10-2015 05:49

(Toquoc)- Không đơn thuần là thảm họa môi trường, ô nhiễm khói mù làm suy yếu nền kinh tế và tạo thành mối đe dọa tới an ninh quốc gia.

Chuỗi Hội nghị Bộ trưởng Môi trường ASEAN lần thứ 13 (AMME 13) diễn ra từ 26-30/10 tại Hà Nội mở ra nhiều cơ hội mới về hợp tác môi trường, bao gồm giải quyết khủng hoảng về ô nhiễm khói mù trong khu vực.

“Vấn đề thường niên”

Ô nhiễm khói mù, bắt nguồn từ các đám cháy đất và cháy rừng Indonesia thường xảy ra trong mùa khô từ tháng 5-10 hàng năm đã trở thành “điểm nóng hàng năm” trong quan hệ giữa Indonesia, Singapore và Malaysia. Kể từ giữa tháng 6 năm nay, các đám cháy rừng đã bắt đầu xuất hiện ở khu vực đảo Sumatra và Kalimantan và ngày càng trở nên nghiêm trọng hơn do mùa khô năm nay kéo dài và hiện tượng thời tiết El Nino.

Đến ngày 23/10, nhiều đám cháy mới đã bùng lên ở Papua và Sulawesi. Và Phát ngôn viên Cơ quan Quản lý thiên tai quốc gia Sutopo Purwo Nugroho cho biết Indonesia có hơn 2,740 điểm nóng trên cả nước về nạn cháy rừng.

Một số chuyên gia nhận định các vụ cháy rừng, cháy đất hiện nay ở Indonesia, gây ra khói mù dày đặc đã lan ra khắp Đông Nam Á, có khả năng phải đợi đến khi mùa mưa thực sự bắt đầu trong 1-2 tháng tới mới kiểm soát được.

Khủng hoảng ô nhiễm khói mù Đông Nam Á - ảnh 1
Khói mù bao phủ trên một diện tích rộng lớn của Đông Nam Á (nhìn từ ảnh vệ tinh) đe dọa nghiêm trọng tới đời sống của người dân

Hậu quả đáng kể trên diện rộng

Có thể nói diễn biến ngày một nghiêm trọng hơn của tình trạng khói mù hiện nay đang gây ra nhiều thiệt hại nghiêm trọng về vật chất và tinh thần cho Indonesia nói riêng và nhiều quốc gia Đông Nam Á nói chung.

Ngày 4/9/2015, Ủy ban quốc gia quản lý thảm họa Indonesia cho biết 6 tỉnh của nước này đã phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp. Cuối tháng 9, chỉ số chuẩn ô nhiễm (PSI) của Indonesia đã chạm mức cao kỷ lục 2.300, ghi nhận ở tỉnh Trung Kalimantan. Hơn 28 triệu người Indonesia đã bị ảnh hưởng, hơn 500.000 người phải chữa bệnh hô hấp. Chính phủ ước tính khủng hoảng khói mù sẽ khiến Indonesia phải tốn tới 47 tỷ USD để xử lý.

Được coi là thảm họa cháy rừng tồi tệ nhất trong 2 thập kỷ qua, ô nhiễm khói mù không chỉ ảnh hưởng đến “hai nước láng giềng truyền thống” Singapore và Malaysia mà còn lan tới miền nam Thái Lan, một số vùng ở miền nam Mindanao, Philippines thậm chí tới cả nhiều tỉnh thành của Việt Nam.

Malaysia và Singapore đã phải đóng cửa các trường học. Nhiều chuyến bay bị hủy. Ngành du lịch bị ảnh hưởng nặng nề. Các sự kiện ngoài trời không thể diễn ra, điển hình như Cúp Thế giới Bơi lội FINA 2015 ở Singapore và giải chạy Marathon ở Malaysia.

Ngày 22/10, giới chức Thái Lan cho biết khói mù dày đặc từ các vụ cháy rừng tại Indonesia đã gây nên tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng nhất trong một thập kỷ qua tại 7 tỉnh miền Nam Thái Lan. Đặc biệt ở tỉnh Songkhla, miền Tây Nam nước này, chất lượng không khí đã giảm xuống mức nguy hại nghiêm trọng tới sức khỏe khiến một số chuyến bay bị hoãn hoặc không thể hạ cánh.

Đảo Mindanao ở miền Nam Phillipines nằm cách khu vực cháy rừng gần nhất tới hơn 1.200 km, song tình trạng khói bụi đã trở nên trầm trọng hơn trong tuần qua, theo giới chức hàng không Philippines.

Tại Việt Nam, ngay từ đầu tháng 10, nhiều tỉnh thành khu vực miền nam Việt Nam đã xảy ra hiện tượng mù khô, được cho là chịu sự ảnh hưởng của khói bụi do cháy rừng tại Indonesia đã gây cản trở tầm nhìn và hoang mang trong tâm lí người dân.

Nguyên nhân do đâu?

Việc đốt rừng để lấy đất canh tác ở Indonesia được cho là tâm điểm của thảm họa kéo dài nhiều năm nay. Để sản xuất bột giấy, kể từ những năm 1990, các doanh nghiệp tại Indonesia thường tiến hành phát quang đất bằng cách dùng lửa đốt để lấy mặt bằng trồng cọ sản xuất dầu và các cây gỗ mềm. Đây là biện pháp phát quang rẻ nhất, nhanh nhất nên thường được các doanh nghiệp sử dụng hàng loạt.

Do đất ở các vùng trồng cọ và gỗ mềm trên các đảo của Indonesia là đất than bùn nên đám cháy không tắt hẳn mà âm ỉ hàng tháng trời, gây ra khói mù mịt. Những năm gần đây, vấn đề khói mù đã trở nên tồi tệ hơn khi ngành sản xuất dầu cọ và sản phẩm giấy ở Indonesia có bước phát triển chóng mặt với sản lượng tăng gấp ba chỉ trong thời gian từ năm 2002 đến 2012.

Indonesia là nhà cung cấp lớn nhất thế giới khi sản xuất ra một nửa lượng dầu cọ toàn cầu. Doanh thu từ ngành này chiếm một phần lớn trong nền kinh tế Indonesia: 5,7 tỷ USD, tương đương 11% doanh thu xuất khẩu của Indonesia.

Nhiều doanh nghiệp lớn ở Indonesia, trong đó có nhiều công ty từ Malaysia và Singapore, chủ sở hữu của nhiều khu đất rộng lớn ở Sumatra và Kalimantan bị cáo buộc là phải nhận trách nhiệm do việc xúc tiến mở rộng các đồn điền cao su và dầu cọ ở Indonesia.

Ngày 20/10, cảnh sát Indonesia công bố tên bảy doanh nghiệp nước ngoài và một số lãnh đạo của các công ty này bị tình nghi liên quan đến tình trạng cháy rừng hiện nay tại các tỉnh ở Sumatra và Kalimantan.

Theo người đứng đầu cơ quan điều tra của cảnh sát Indonesia Anang Iskandar, số nghi phạm trên nằm trong tổng số 243 cá nhân có liên quan đến nạn cháy rừng. Trong đó, 88 người đã bị bắt giữ với năm người đến từ các doanh nghiệp.

Cần sự chung tay của cả khu vực

Tình trạng ô nhiễm khói mù nghiêm trọng năm nay là lời nhắc nhở các nhà lãnh đạo khu vực cần đưa ra các giải pháp mới và thiết thực để giải quyết một vấn đề đã tồn tại lâu nay.

Thảm họa này không chỉ là vấn đề của riêng Indonesia mà cần được giải quyết thông qua cơ chế hợp tác đa phương. Trên thực tế, những nỗ lực của chính quyền Indonesia như chữa cháy bằng máy bay, đào kênh dẫn nước, tiếp nhận sự hỗ trợ của các nước chưa đạt được hiệu quả cao.

Nhiều nước trong khu vực như Singapore, Thái Lan, Malaysia đã kêu gọi các quốc gia thành viên ASEAN cần có một cuộc thảo luận chung và tìm cách khắc phục vấn đề này.

Thông cáo của bộ Ngoại giao Singapore ngày 25/10 vừa qua đã kêu gọi 10 thành viên Hiệp hội Đông Nam Á nên có những hành động cứng rắn và quyết định  để chống lại nạn cháy rừng, làm ảnh hưởng đến nhiều quốc gia trong khu vực.

Trước đó, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Wan Junaidi Jaafar cho biết hiện nay Malaysia đang soạn thảo dự luật để trừng phạt các công ty địa phương gây cháy rừng ở nước ngoài và cho rằng đây là điều cần thiết để đảm bảo rằng người phạm tội không thoát khỏi sự trừng phạt.

Malaysia cũng đã đề nghị đưa một điều khoản ràng buộc về mặt pháp lý vào Bản ghi nhớ song phương về khói mù giữa Malaysia và Indonesia, liên quan đến các hành vi vi phạm thỏa thuận phải được đưa ra Tòa án Công lý quốc tế. Dự kiến, Bản ghi nhớ này sẽ được ký kết vào cuối năm nay.

Tờ Jakarta Globe đã nhận định rằng cháy rừng ở Indonesia có thể là thảm họa nghiêm trọng nhất thế kỷ 21. Điều này cũng đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về mối liên hệ trực tiếp giữa các hoạt động của con người, bao gồm sự phát triển kinh tế không bền vững đối với suy thoái môi trường.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia trong khu vực đang tích cực hội nhập kinh tế, bên cạnh việc giải quyết các vấn đề đang tồn tại thì việc xem xét lại mô hình tăng trưởng và tác động của tiến trình hội nhập đối với sự toàn vẹn hệ sinh thái của Đông Nam Á là vô cùng cần thiết.

An Bình (Tổng hợp)

 

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại