Trung Quốc cải cách mạnh mẽ về hộ khẩu
16-12-2015 08:58

(Toquoc)- Bắc Kinh hy vọng động thái này sẽ giải quyết những bất bình đẳng xã hội, thúc đẩy phát triển dân số và tăng trưởng kinh tế.

Trong cuộc họp lần thứ 19 giữa các lãnh đạo cấp cao Trung Quốc bàn về vấn đề cải cách ngày 9/12 vừa qua do Chủ tịch Tập Cận Bình chủ trì, chính quyền nước này đã đưa ra cam kết cải thiện tình hình cho những người không có hộ khẩu và gặp khó khăn trong việc xin cấp hộ khẩu.

“Đăng ký hộ khẩu hợp pháp là một quyền cơ bản của người dân Trung Quốc. Đó cũng là tiền đề cho người dân tham gia vào các vấn đề xã hội, hưởng quyền và thực hiện các nghĩa vụ”, một tuyên bố sau cuộc họp có đoạn viết.

Đây là một bước đi quan trọng để Trung Quốc hiện đại hóa hệ thống chính trị của nước này khi chính quyền hiện tại đã công nhận hộ khẩu là quyền lợi cơ bản của công dân," Cai Yong, giáo sư nhân khẩu học và xã hội học tại Đại học North Carolina nhận định.

Trung Quốc cải cách mạnh mẽ về hộ khẩu - ảnh 1
Số dân nhập cư tại các đô thị lớn tại Trung Quốc tăng nhanh trong khi số hộ khẩu được cấp không đáp ứng đủ nhu cầu thực tế đã tạo ra nhiều bất ổn trong đời sống xã hội

Hệ thống hộ khẩu cũ đã lỗi thời

Cuối thập niên 50 của thế kỷ trước tại Trung Quốc, luồng người nhập cư tự do tạo ra gánh nặng tài chính và xã hội cho các thành phố vốn không được trang bị đầy đủ về cơ sở hạ tầng cũng như nội lực kinh tế. Điều này làm phát sinh nhu cầu về hệ thống theo dõi và hạn chế luồng di chuyển của lao động bằng cách cố định sinh kế của cá nhân vào sinh quán.

Hệ thống hộ khẩu, gắn kết quyền lợi chăm sóc y tế và lương hưu với nơi con người được sinh ra đáp ứng được nhu cầu đó. Khi không có hộ khẩu, người dân sẽ không thể đăng kí tham gia học tập, kết hôn, mở một tài khoản ngân hàng hay tham gia bảo hiểm y tế.

Cho đến nay, những quy định này đã không còn phù hợp. Theo các quy định hiện hành, người nhập cư chỉ xin được giấy phép tạm trú, có tác dụng duy nhất là ghi nhận họ đang sống ngoài nơi đăng ký hộ khẩu.

Theo Đài phát thanh quốc tế Trung Quốc (CRI), hiện có hơn 270 triệu người ở Trung Quốc sinh sống và làm việc tại các thành phố như những “công dân hạng hai”. Con số này sẽ tiếp tục gia tăng vì ngày càng có nhiều người đổ dồn về thành phố tìm việc.

Trong nhiều thập kỉ qua, những “công dân hạng hai” này không được hưởng các dịch vụ ở nơi họ sống và làm việc. Hiện ở Trung Quốc có khoảng 61 triệu trẻ em bị bỏ lại ở nông thôn do cha mẹ là lao động nhập cư, không thể đăng ký cho các em học ở thành thị.

Đem lại quyền lợi cơ bản cho người dân

Tân Hoa Xã cho biết, chính sách mới có thể mang lại lợi ích cho 13 triệu người thiếu hộ khẩu, trong đó phần lớn là những trẻ em “đẻ chui” (con thứ hai trong gia đình, được sinh ra trong thời gian Trung Quốc thực thi nghiêm ngặt chính sách một con).

Đối với Li Xue, cô gái 22 tuổi ở Bắc Kinh thì đây có thể là những thay đổi muộn màng. Cô không có hộ khẩu và do đó không thể đi học và tìm việc làm. Khi sinh đứa con thứ hai, mẹ bà Li đã vi phạm chính sách một con và không đủ khả năng trả khoản tiền phạt cần thiết 5.000 nhân dân tệ theo yêu cầu để đăng kí hộ khẩu cho Li Xue.

Li đã không thể đến trường và chỉ được chị gái dạy học ở nhà. "Tôi đã đánh mất 9 năm giáo dục bắt buộc" Li Xue, cô gái hiện vẫn đang sống cùng bố mẹ và chị gái và đang làm việc tại một nhà hàng hy vọng sẽ có thể thực hiện ước mơ học ngành luật nếu được đăng ký hộ khẩu.  “Ít nhất thì với những thay đổi mới, tôi có thể đi học và nhận được một bằng tốt nghiệp để nuôi sống bản thân và đền đáp lại gia đình”.

Giới truyền thông Trung Quốc đã gọi những người như Li Xue là “những đứa trẻ đen” do được sinh ra nhưng không được đăng kí hộ khẩu và không có quyền đi học, mở tài khoản ngân hàng, kết hôn hay có thể chính thức xin việc làm.

Ngoài ra, trẻ em mồ côi, người vô gia cư, và những người đánh mất hộ khẩu đều có thể được đăng kí.

Những quy định mới cũng cho phép “công dân hạng hai” có thể nộp hồ sơ xin cấp phép cư trú ở thành thị, với những quy định riêng tại từng đô thị nếu họ có đầy đủ các giấy tờ chứng minh đã học tập, làm việc hoặc sinh sống ở thành phố trong 6 tháng. Ở các thành phố lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải có khả năng các điều kiện sẽ ngặt nghèo hơn do lượng lao động nhập cư tại đây rất lớn.

Sau đó, họ có thể được cấp hộ khẩu theo hệ thống tính điểm, trước đó đã áp dụng ở Thượng Hải, Quảng Châu và Thiên Tân. Theo dự thảo kế hoạch được chính quyền thành phố Bắc Kinh công bố ngày 10/12, người được cấp hộ khẩu phải dưới 45 tuổi, đã có đăng ký tạm trú ở Bắc Kinh và đóng phí an sinh xã hội ở thành phố này ít nhất bảy năm liên tiếp. Các yếu tố tình trạng việc làm, học vấn, trình độ kỹ năng, đóng thuế, lịch sử tín dụng và các chi tiết khác sẽ được quy đổi thành điểm.

Ngân hàng thế giới ước tính đến năm 2030, khoảng 70% dân số Trung Quốc sẽ sống ở thành thị. “Hệ thống mới sẽ cho phép người ngoại tỉnh nhập cư có cơ hội tốt hơn để trở thành một phần thực sự của thành phố”, hãng thông tấn Tân Hoa Xã viết.

Giải quyết bất ổn kinh tế và xã hội

Với việc mang lại quyền lợi cho những “đứa trẻ đen” và những người dân nhập cư tại thành phố, Bắc Kinh hi vọng “những công dân mới này” sẽ mang lại hiệu quả kinh tế. "Đây là một cuộc chơi kinh tế", Frank Hong, một đối tác của công ty luật Dorsey & Whitney LLP nhận định. Ông cho biết cuộc cải tổ này sẽ giúp người dân tự do đi lại và thành lập các doanh nghiệp trên toàn quốc. Điều này cũng sẽ giúp Bắc Kinh dễ dàng hơn trong việc giám sát công dân của mình, ông Hong cho biết.

Theo Giáo sư Thái Phưởng thuộc Viện Khoa học xã hội Trung Quốc, “Trong nhiều năm, con cái của những công nhân nhập cư không được tiếp cận với giáo dục ở các thành phố vì những bất cập của hệ thống hộ khẩu. Khi những đứa trẻ ấy lớn lên và trở thành thế hệ lao động mới, những kỹ năng của chúng không thể đáp ứng nhu cầu nâng cao ngành công nghiệp Trung Quốc. Do vậy, việc thụ hưởng nền giáo dục công bằng không chỉ là vấn đề quan trọng đối với trẻ em nhập cư, mà còn đối với tăng trưởng bền vững trong tương lai”.

Và do hộ khẩu gắn liền với quyền được hưởng phúc lợi xã hội, động thái mới này cũng đề cập đến kế hoạch tạo ra sự tiếp cận bình đẳng hơn đối với dịch vụ chăm sóc sức khỏe bằng cách củng cố các chương trình bảo hiểm y tế nông thôn và thành thị. Hệ thống y tế nông thôn hiện tại đang rất yếu kém và gây nhiều phiền phức cho người dân nông thôn.

Mở rộng đăng ký hộ khẩu cũng nhằm thúc đẩy tỉ lệ sinh, một yếu tố quan trọng trong nỗ lực của chính phủ để giảm áp lực xã hội và giúp nền kinh tế tránh được những ảnh hưởng từ việc già hóa dân số nhanh chóng.

Cần vượt qua nhiều rào cản

Chính phủ Trung Quốc đã có nhiều bước đi thúc đẩy việc nới lỏng hệ thống hộ khẩu. Nhưng quan chức các thành phố thường lo lắng một sự đột biến của dòng người nhập cư sẽ áp đảo dân cư bản địa và ngần ngại trước những thay đổi đó.

Kam Wing Chan, một giáo sư địa lý tại Đại học Washington, người đã nghiên cứu đô thị hóa ở Trung Quốc kêu gọi sự thận trọng và lưu ý rằng những đổi mới này sẽ còn nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện.

Sự khác nhau trong chính sách giữa các khu vực có thể áp đảo những nỗ lực để giảm “hộ khẩu đen” khi các thành phố thiết lập các tiêu chuẩn khác nhau cho việc đăng kí hộ khẩu tại địa phương của họ, Zhang Xiaoyu, một giáo sư về luật tại Học viện quản trị ở Bắc Kinh cho biết. "Tại Bắc Kinh và Thượng Hải, yêu cầu về hộ khẩu vẫn còn khá khắt khe, vì vậy hộ khẩu đen ở những nơi này vẫn có thể tồn tại."

Điều cần thiết là cải cách hộ khẩu nên được phối hợp thực hiện cùng với việc hoàn thiện các chính sách quốc gia về kế hoạch hóa gia đình, nuôi con nuôi, chăm sóc người vô gia cư và quyền công dân.

An Bình (Tổng hợp)

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại