Trung Quốc muộn màng dỡ bỏ chính sách một con
30-10-2015 09:21

(Toquoc)- Chính phủ nước này kì vọng thúc đẩy tỉ lệ sinh, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và ổn định xã hội.

Thông báo đưa ra sau phiên họp Hội nghị Trung ương 5 Đảng Cộng sản Trung Quốc cho biết nước này chính thức dỡ bỏ chính sách một con đầy tranh cãi. Các cặp vợ chồng sẽ được phép có 2 con. Động thái này nhằm “cân bằng sự phát triển dân số và giải quyết những thách thức của tiến trình lão hóa dân số”, theo Xinhua đưa tin ngày 29/10.

Chống già hóa để thúc đẩy kinh tế

Sự thay đổi này được coi là một thông điệp chính trị mang tính bước ngoặt, được đưa ra sau khi các nhà lãnh đạo thảo luận về kế hoạch phát triển đất nước trong 5 năm tiếp theo và là một phần trong kế hoạch chi tiết của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhằm điều tiết sự thay đổi của nền kinh tế theo hướng chậm và cân bằng hơn.

Tỷ lệ sinh của Trung Quốc hiện khoảng 1,5 trẻ em trên mỗi người phụ nữ, thấp hơn Mỹ và nhiều quốc gia phát triển khác. Quy mô dân số nước này đang già hóa nhanh chóng trong khi lực lượng lao động trẻ mỗi lúc một giảm sút, gia tăng gánh nặng lên hoạt động chăm sóc y tế và phúc lợi xã hội khiến nền kinh tế lớn thứ hai thế giới gặp thêm nhiều khó khăn trong việc duy trì tốc độ tăng trưởng.

Theo South China Morning Post, từ cuối năm 2013 đến cuối năm 2014, dân số của Trung Quốc trong độ tuổi từ 16 và 59 - lực lượng lao động tiềm năng - giảm 3,7 triệu người, trong khi số lượng người trên 60 tuổi tăng hơn 10 triệu người, và hiện chiếm 15,5% dân số của Trung Quốc.

Giới lãnh đạo Trung Quốc đã cân nhắc bỏ chính sách một con nhiều lần trong những năm gần đây, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế tăng trưởng chậm và ngày càng bộc lộ nhiều khủng hoảng. Theo số liệu công bố tháng này, nền kinh tế Trung Quốc chỉ tăng trưởng 6.9% trong quý 3, con số thấp nhất của nước này kể từ khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2009.

Trung Quốc muộn màng dỡ bỏ chính sách một con - ảnh 1
Lực lượng lao động giảm sút khiến tiền lương tăng nhanh và buộc các công ty rời bỏ Trung Quốc để tìm kiếm thị trường mới có chi phí lao động thấp hơn

Dư âm nặng nề

Chính sách một con với tên gọi “kế hoạch hóa gia đình” được nhà lãnh đạo Trung Quốc Đặng Tiểu Bình đưa ra vào thập niên 1970 với quan điểm không để thành quả tăng trưởng kinh tế bị xói mòn bởi dân số đông.

Trong hơn 35 năm áp dụng, chính sách một con đã gây ra nhiều tác động không tốt về cấu trúc nhân khẩu và xã hội. Dưới áp lực phải có con trai, tỉ lệ bé trai/ bé gái ở Trung Quốc hiện là 116/100, theo truyền thông chính thức, cao hơn so với tỷ lệ trung bình do Tổ chức Y tế thế giới đưa ra là 105/100.

Thực trạng này đã dẫn đến nhiều câu chuyện thương tâm khi phụ nữ bị buộc phải phá thai, triệt sản để đạt được mục tiêu dân số và duy trì gia đình hạt nhân chỉ ba người trong khi đặt gánh nặng chăm sóc người già lên đứa trẻ duy nhất. 150 triệu gia đình Trung Quốc chỉ có 1 con, Wang Feng, giáo sư tại Đại học Phúc Đán và là nhà nghiên cứu nhân khẩu hàng đầu ở Trung Quốc nhận định.

Trong khi đó, chính sách một con cũng tỏ rõ sự không hiệu quả đối với tầng lớp giàu có và hình thành xu hướng “du lịch sinh đẻ”. Nhiều gia đình Trung Quốc đổ xô ra nước ngoài như Mỹ, Hongkong để sinh con thứ 2 trong khi những người giàu có khác sẵn sàng trả tiền phạt để sinh con thứ 2.

Chính phủ nước này thu về khoảng 3 tỷ USD mỗi năm tiền phạt những cặp vợ chồng vi phạm chính sách một con, theo một thống kê không chính thức. Đây có thể chỉ là con số vừa phải khi kết quả phân tích độc lập của một luật sư Trung Quốc cho thấy rằng năm 2013, 23/31 tỉnh của nước này đã thu về 3.1 tỉ USD tiền phạt.

"Trung Quốc đã bắt đầu cảm thấy một cuộc khủng hoảng đang diễn ra trên khía cạnh thay đổi dân số. Nước này vẫn sẽ phải sống với hậu quả của chính sách một con trong nhiều thập kỷ nữa" và "Lịch sử sẽ nhìn lại và thấy rằng chính sách một con là một trong những sai lầm lớn nhất mà Trung Quốc từng phạm phải", giáo Wang cho biết.

Thực sự có hiệu quả?

Nicholas R. Lardy, một nhà nghiên cứu tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson ở Washington, cho biết giai đoạn Trung Quốc có thể dựa vào lực lượng lao động dồi dào của mình để giúp tăng trưởng kinh tế đã qua.       

Câu hỏi đặt ra là liệu việc Trung Quốc thực hiện cải cách (chính sách một con) có giúp thúc đẩy trở lại sự tăng trưởng năng suất nhanh chóng như điều chúng ta đã thấy trong những năm 80, 90 và cho đến khi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu diễn ra," ông Nicholas cho biết.

Điều gì định hình tương lai của Trung Quốc trong hai hoặc ba thập kỷ tiếp theo, chắc chắn không phải là dân số," Fred Hu, người sáng lập của Primavera Capital Group, một công ty đầu tư của Trung Quốc cho biết. "Đó chính là liệu các nhà lãnh đạo tương lai có thể tiếp tục thúc đẩy cải cách chính trị và kinh tế trong nước."

Cũng theo Yao Yang, giám đốc Trung tâm nghiên cứu kinh tế tại Đại học Peking ở Bắc Kinh, sự mất mát của lực lượng lao động có thể được bù đắp bằng việc nâng cao trình độ nhân lực, đẩy mạnh sự áp dụng tiến bộ công nghệ và sử dụng robot thay thế.

Ông Yang cũng nhận định rằng, trước mắt, việc gia tăng dân số sẽ giúp thúc đẩy tiêu dùng ở Trung Quốc. Tuy nhiên, sau 2-3 năm, Trung Quốc có khả năng sẽ quay trở lại tỉ lệ sinh thấp hơn, tương tự như các nước Đông Á khác như Nhật Bản với tỉ lệ 1,4 trẻ em/ 1 phụ nữ, theo Ngân hàng Thế giới.

Đồng thời, về lâu dài, gia tăng tỷ lệ sinh sẽ bù đắp được sự suy giảm dân số trong độ tuổi lao động. Tuy nhiên trong ngắn hạn, số trẻ em còn lại trong độ tuổi lao động và còn đi học có thể gây ra nhiều áp lực cho nền kinh tế khi phần trăm dân số phụ thuộc vào chính phủ gia tăng.

Khó tạo bước chuyển trong xã hội

Trước đó, động thái năm 2013 trong việc nới lỏng chính sách 1 con của chính quyền Trung Quốc đã được ca ngợi là sự thay đổi cực kỳ lớn trong chính sách dân số Trung Quốc, có thể kích thích hoạt động sinh đẻ. Tuy nhiên, đến tháng 5 năm nay, chỉ 1,45 triệu cặp vợ chồng, chiếm 12% số gia đình đủ điều kiện có đứa con thứ 2. Con số này ít ỏi này gây thất vọng đối với các nhà nhân khẩu học và hoạch định chính sách.

Theo Mei Fong, tác giả cuốn sách phân tích về chính sách một con ở Trung Quốc trong quá khứ và hiện tại, phụ nữ Trung Quốc ngày nay cảm thấy việc có một đứa trẻ cũng đồng nghĩa với khả năng phải đánh đổi sự nghiệp mà họ đã phải rất vất vả mới có được.

Áp lực từ công việc, cuộc sống cũng khiến người ta không muốn sinh nhiều con. Nhiều người Trung Quốc lo lắng về việc nuôi dưỡng đứa con thứ 2 khi chi phí giáo dục và thực phẩm, như giá sữa bột nhập khẩu cho trẻ em khá tốn kém.

Những gia đình như Li Shuning, một nhân viên ngân hàng ở Thượng Hải và chồng cô, Wang Jian, 32 tuổi, đang có một con trai 5 tuổi và nói rằng họ không muốn có thêm con. "Chăm sóc thêm đứa con thứ hai, câu trả lời của tôi là không. Cho dù có sự thay đổi về chính sách đi chăng nữa”, Li cho biết.

Trong khi đó, nhiều doanh nhân, bao gồm James Liang, người đồng sáng lập và giám đốc điều hành của trang web du lịch Ctrip.com, nói rằng sự thay đổi về chính sách là không đủ. "Chính sách hạn chế sinh đẻ phải được loại bỏ hoàn toàn," ông Liang cho biết.

Chuyển từ chính sách một con sang chính sách hai con, chính phủ Trung Quốc vẫn tiếp tục kiểm soát chặt chẽ đến quyết định sinh sản, bao gồm việc hạn chế những phụ nữ độc thân muốn tự mình có con riêng.

Xinhua đã không cung cấp thời gian biểu hay thông tin chi tiết khác liên quan đến kế hoạch xóa bỏ chính sách một con trong khi quyết định trên được cho là cần thời gian vài tháng để đi vào có hiệu lực do phải tiếp tục được thông qua và hoàn thiện bởi chính quyền trung ương, sau đó được ban hành tới các tỉnh. Quá trình này có thể làm xuất hiện những biến thể riêng biệt từ chính sách chung.

Do đó, nhiều chuyên gia cảnh báo động thái trên của Trung Quốc là quá muộn màng, đồng thời sẽ không sớm tạo ra sự thay đổi liên quan tới tỷ lệ sinh. Cai Yong, một chuyên gia về nhân khẩu học và là giáo sư tại Đại học Bắc Caroline cho biết. Ông cũng cũng nhận định rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc đã bỏ lỡ cơ hội tốt nhất để xóa bỏ chính sách một con từ một thập kỷ trước đây.

Hiệu quả của việc thực thi chính sách 2 con trong đời sống kinh tế- xã hội Trung Quốc còn là câu hỏi cần được tiếp tục giải đáp.

An Bình (Tổng hợp)

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại