Trắc trở quan hệ quân sự Mỹ-Trung
Thứ Năm, ngày 23/09/2010 - 10:57

(Toquoc)-Sau các bất đồng quan điểm nổ ra tại Đối thoại Shangri-La 2010, Trung Quốc từ chối chuyến thăm của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ.

Sau khi kết thúc Hội nghị An ninh châu Á 2010 ở Singapore, còn được gọi là Đối thoại Shangri-La, Bộ trưởng quốc phòng Mỹ Robert Gates dự định sẽ ghé thăm Trung Quốc nhằm cải thiện mối quan hệ quân sự vốn có nhiều trắc trở giữa Mỹ và Trung Quốc. Chuyến thăm này được hai bên chờ đợi từ mấy năm nay. Nhưng những tuyên bố mạnh mẽ của ông Gates tại Đối thoại Shangri-La 2010 là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới căng thẳng mới trong quan hệ quân sự Mỹ-Trung. Những mong đợi lạc quan về hâm nóng quan hệ quân sự giữa hai nước tại cuộc Đối thoại chiến lược cách đây nửa tháng giữa Tướng Mã Hiểu Thiên và Tư lệnh Bộ Chỉ huy Thái Bình Dương của Mỹ, Robert Willard, đã tan biến.

Phát biểu tại Đối thoại, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates bảo vệ việc bán vũ khí cho Đài Loan và chỉ trích Bắc Kinh phá vỡ các quan hệ quân sự song phương. Ông Gates cho rằng những thương vụ vũ khí giữa Mỹ và Đài Loan dựa trên “tiền lệ đã có từ lâu và niềm tin lâu dài (của Mỹ) rằng một giải pháp hòa bình và không ép buộc cho vấn đề Đài Loan là một lợi ích quốc gia vững chắc đồng thời có tính sống còn cho an ninh chung của châu Á”.

Trắc trở quan hệ quân sự Mỹ-Trung  - ảnh 1

Bộ trưởng quốc phòng Mỹ tại Đối thoại Shangri-La: Những lời lẽ cứng rắn không được Bắc Kinh "ưa"

Vụ chìm chiến hạm Cheonan của Hàn Quốc cũng làm dấy lên tranh luận. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ đề cập đến “trách nhiệm tập thể” của các nước châu Á là xử lý “các hành động khiêu khích” của Bắc Triều Tiên, đồng thời ám chỉ tới việc tăng cường sức ép đối với Trung Quốc khi không muốn trừng phạt đồng minh của mình. Tại Đối thoại, ông Gates nói với Bộ trưởng Quốc phòng Hàn Quốc và Nhật Bản rằng: “Không hành động gì sẽ đặt ra tiền lệ sai trái”. Trả lời phỏng vấn đài BBC, ông Gates nói: “Mọi người đều phải tự hỏi Bắc Triều Tiên đang suy nghĩ gì và liệu sắp tới họ lại có những hành động khiêu khích khác không”. Ông Gates cho biết Mỹ sẽ tiến hành thêm các cuộc tập trận chung với Hàn Quốc và ủng hộ “hành động” của Hội đồng bảo an LHQ tăng thêm trừng phạt đối với Triều Tiên.

Tại Đối thoại Shangri-La, phía Trung Quốc đã đáp trả không kém phần thẳng thắn. Thiếu tướng Châu Thành Hổ, Giám đốc Viện Nghiên cứu chiến lược thuộc Học viện quốc phòng quốc gia Trung Quốc, thẳng thừng cảnh báo: “Kiểu bán vũ khí (cho Đài Loan) như vậy đã gửi đến Trung Quốc thông điệp sau: Trong khi Trung Quốc đang coi Mỹ như đối tác và bằng hữu thì phía Mỹ các ông đang xem Trung Quốc như kẻ thù”. Theo Tướng Châu Thành Hổ, phần lớn người Trung Quốc tin rằng “mục đích duy nhất của các thương vụ vũ khí là ngăn cản sự tái thống nhất Trung Quốc”.

Trưởng đoàn quân sự Trung Quốc tại Đối thoại, Phó Tổng tham mưu trưởng Mã Hiểu Thiên, tuyên bố các thương vụ vũ khí cùng những hoạt động do thám của Mỹ ở biển Hoa Nam (biển Đông) và biển Hoa Đông là những trở ngại cho việc nối lại quan hệTrung-Mỹ. Về phía mình, ông Gates nói rõ là Washington sẽ không lay chuyển về những vấn đề như vậy và bày tỏ quan ngại sâu sắc của Mỹ về biển Đông.

Tướng Mã Hiểu Thiên cảnh báo rằng các quan hệ quân sự Trung-Mỹ bị “kẹt trong một chu kỳ đình trệ và phát triển”. Phó Tổng tham mưu trưởng quân đội Trung Quốc tuyên bố: “Hai bên hy vọng qua những nỗ lực chung, chúng ta có thể phá vỡ được chu kỳ này. Đáng tiếc là những nỗ lực đều chưa hiệu quả… Nhảy tango phải có hai người”. Tướng Mã Hiểu Thiên cũng lặp lại lo ngại về những liên minh từ thời Chiến tranh Lạnh, kêu gọi các quan hệ cân bằng hơn, tin tưởng hơn trong khu vực. Còn Tướng Châu Thành Hổ đặt câu hỏi về sự khác biệt trong phản ứng của Mỹ khi “mạnh mẽ” với vụ chìm tàu Cheonan song lại thận trọng với vụ Israel tấn công một tàu cứu trợ nhân đạo tại Dải Gaza hồi tuần trước.

Bình luận việc Trung Quốc từ chối chuyến thăm của Bộ trưởng quốc phòng Mỹ với lý do “thời điểm chuyến thăm không thích hợp”, chuyên gia chiến lược nổi tiếng Hồng Nguyên, Phó Chủ nhiệm Trung tâm Nghiên cứu Chính trị Thế giới thuộc Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, cho rằng đây rõ ràng là “một nước cờ” thận trọng của ngoại giao Trung Quốc. Lý do để Bắc Kinh đi “nước cờ” này chủ yếu tập trung vào hai điểm chính: một là, Mỹ vẫn tiếp tục bán vũ khí cho Đài Loan, gây tổn hại tới lợi ích của Trung Quốc và Bắc Kinh đòi hỏi Washington phải có hành động thực tế để thể hiện thành ý; hai là, tình hình bán đảo Triều Tiên hiện hết sức phức tạp và nhạy cảm, Trung Quốc không muốn có các cuộc tiếp xúc trực tiếp đơn lẻ với Mỹ để tránh bị suy đoán và hiểu lầm bất lợi cho an ninh khu vực.

Theo Hồng Nguyên, việc Mỹ tiếp tục bán vũ khí cho Đài Loan đang xâm phạm “lợi ích cốt lõi” của Trung Quốc, tổn hại đến tình cảm của người dân Trung Quốc. Ông này nhấn mạnh: “Nếu vấn đề lớn này chưa được giải quyết, Mỹ chớ nghĩ rằng đã lừa được Trung Quốc. Mỹ nhiều lần chạm tới giới hạn cuối cùng của Trung Quốc, thực tế cho thấy sự tin tưởng chiến lược quân sự Trung-Mỹ đã là con số không”. Do vậy, Trung Quốc có rất nhiều lý do để bác bỏ bất cứ yêu cầu nào mà Mỹ đưa ra, Mỹ cần nhận thức được cái giá phải trả sẽ ngày một lớn khi chạm tới “vạch cấm” của Trung Quốc.

Theo ông Hồng, sự thật vụ chìm tàu Cheonan chưa được sáng tỏ, việc Trung Quốc từ chối Mỹ đã thể hiện sự thận trọng và chặt chẽ của tư duy ngoại giao Trung Quốc. Là một nước lớn ở châu Á-Thái Bình Dương, Trung Quốc muốn đưa tất cả vấn đề lên bàn đàm phán, kiên quyết phản đối xung đột và chiến tranh, nhất quán chủ trương duy trì sự ổn định hòa bình trên bán đảo Triều Tiên. Qua hành động này, Bắc Kinh muốn khẳng định với thế giới bên ngoài rằng Trung Quốc sẽ không “bàn chuyện sau lưng người khác”.

Trắc trở quan hệ quân sự Mỹ-Trung  - ảnh 2

Một phần chiến hạm Cheonan được trục vớt. Trung Quốc không chấp nhận quan điểm của Mỹ giải quyết vụ việc này

Một lý do khác, đó là chuyến thăm này nhằm đúng vào thời điểm Mỹ và Hàn Quốc chuẩn bị tiến hành tập trận hải quân chung quy mô lớn tại Hoàng Hải. Theo kế hoạch, cuộc tập trận này lẽ ra được tiến hành vào cuối tháng 6, song Mỹ và Hàn Quốc quyết định tiến hành đầu tháng với số lượng binh lính tham gia tập trận được tăng lên rất nhiều so với kế hoạch ban đầu. Theo ông Hồng, với cuộc tập trận chung này, Mỹ và Hàn Quốc có ý đồ dùng vũ lực để gây sức ép với Bắc Triều Tiên; hành động này hoàn toàn không có lợi cho việc duy trì ổn định khu vực. Còn theo Giáo sư Thẩm Đinh Lập, cuộc tập trận chung này còn gây sức ép cả đối với Trung Quốc. Mặc dù phía Mỹ tuyên bố chỉ tiến hành tập trận trên vùng biển quốc tế, song khu vực biển Hoàng Hải tập trung nhiều trung tâm kinh tế của Trung Quốc và là cửa ngõ đường biển để vào khu vực Hoa Bắc, trong đó có thủ đô Bắc Kinh, Trung Quốc tất nhiên có lý do để “quan tâm” và “cảnh giác”. Chính vì lẽ đó, Bắc Kinh đã cảnh cáo sẽ nổ súng nếu như Mỹ và Hàn Quốc trong cuộc tập trận này xâm phạm lãnh hải và không phận của Trung Quốc.

Cuộc tập trận Mỹ-Hàn ngoài khơi bờ biển Trung Quốc có thể là câu trả lời của Mỹ cho các hoạt động của đội tàu chiến của Trung Quốc ngoài khơi Okinawa mấy tháng gần đây. Hai bên có vẻ trở lại quan điểm những năm 1960 "Ngươi không đụng đến ta, ta  không đụng đến ngươi"; nhưng nếu "ngươi đụng đến ta" thì hẳn là... "ta đụng đến ngươi".

Tại Washington, Bộ trưởng Quốc phòng Gates vốn thuộc phái cứng rắn trong quan hệ với Trung Quốc. Việc Bắc Kinh từ chối chuyến thăm của ông ta sẽ khắc sâu thêm mâu thuẫn trong quan hệ quân sự giữa hai nước.

Tuy thế, trên lĩnh vực chính trị, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã thành công trong việc lôi kéo Trung Quốc vào Nghị quyết thứ tư cấm vận Iran hôm 9/6 vừa rồi. Đổi lại sự ủng hộ này, Washington đồng ý không cấm vận đơn phương  ảnh hưởng đến lợi ích kinh tế của các công ty Trung Quốc làm ăn với phía Iran sắp tới. Như vậy, Trung Quốc có vẻ là bên được "hời" từ vụ cấm vận này, vì  sẽ trở thành bên đối tác hiếm có của Iran trong tình hình áp lực quốc tế cấm vận đa phương và đơn phương gia tăng./.

Nguyễn Nguyên

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại
PTI

Từ khóa tìm kiếm

Từ khóa tìm kiếm