Láu lỉnh và… hơn thế
10-06-2015 04:20


Vũ Xuân Quản tốt nghiệp Đại học Xây dựng Hà Nội, ngành xây dựng thủy điện từ năm 1971. Anh đã từng tham gia xây dựng Nhà máy Thủy điện Thác Bà và Nhà máy Thủy điện điện Hòa Bình. Anh vốn nặng lòng với văn chương, nhất là thơ trữ tình từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Năm 2000, khi Nhà máy Thủy điện Hòa Bình bước vào giai đoạn hoàn chỉnh, bàn giao thì cũng là lúc Vũ Xuân Quản trình làng tập thơ đầu tiên, là tập thơ thiếu nhi, có tựa đề “Con đường thu bay”. Mấy năm sau đó, anh tiếp tục cho in 4 tập thơ viết cho người lớn: Gieo mầm (2002); Duyên trời (2003); Huyền thoại sông Đà (2007); Kì tích thoạt đầu sông (2008). Rồi tác giả quay lại đề tài thiếu nhi: Thần lửa (2010); Con vẹt láu lỉnh (2014).

Sau khi công bố các tập thơ này, thì cái tên Vũ Xuân Quản xuất hiện trên báo giấy, báo mạng thường xuyên hơn, mà chủ yếu là những bài thơ viết cho thiếu nhi. Hình như nhà thơ bắt đầu cảm thấy chuyên tâm về mảng đề tài này và cũng cảm thấy tràn trề niềm hứng khởi khi viết cho trẻ em. Không biết có phải sau khi lên chức ông, nhà thơ rất đỗi yêu cháu này có nhu cầu quan sát, kể chuyện, chăm sóc cháu nên chuyên tâm về những chuyện xung quanh cháu hay không? Chỉ biết là bây giờ tác giả đã có: “Thần lửa” với 40 bài thơ lục bát, rồi “Con vẹt láu lỉnh” với 77 bài thơ lục bát dành cho các cháu mình và các cháu khác trang lứa…

Đúng như cái tên của tập thơ “Con vẹt láu lỉnh”, kể chuyện các loài vật nuôi trong nhà, cũng như muôn loài trong thế giới tự nhiên, như: chó, cún con, mèo con, mèo già, trống choai, gà nhép, con vẹt, chào mào. Sáo, chim én, hổ, voi, trâu nước, sư tử, tê tê, đại bàng, bướm trắng, đom đóm, ếch ộp, cò, vạc, cua cáy…

Nhà thơ khi sắm vai ông nội “kể say sưa”, khi nhập vai là một đứa trẻ quan sát rồi miêu tả, khi đóng vai người kể chuyện ngôi thứ ba, biết hết tất cả, thạo hết tất cả. Tuy vậy, hầu hết các bài thơ được cảm, được được nhìn, được kể bằng đôi mắt của trẻ thơ, của “nhân vật cháu”.

Đây là con vẹt qua lời kể, cách kể của đứa “cháu”:

Con vẹt nhà cháu hâm hâm

Cháu đi là nó hét ầm cả lên

Lên giọng như chị bảo em…

(Con vẹt láu lỉnh)

Con vẹt ấy láu lỉnh lắm, nên nó còn dạy dỗ anh bạn nhỏ, cứ như là giọng bố mẹ, hay giọng ông bà dặn dò và hứa hẹn:

Trật tự vì lớp khá đông

Nhớ năng phát biểu và không nghịch ngầm

Tối về cũng phải học chăm

Đạt học sinh giỏi cuối năm thưởng quà

Thú vị nhất là con vẹt ấy có tính hài hước, thích chế giễu cái bệnh “ham ăn kẹo ” của anh chàng học sinh lớp 1 hay vòi vĩnh:

…Xấu chưa cậu học sinh còm

Chỉ nhăm nhe hỏi Nội còn kẹo không?

(Con vẹt láu lỉnh)

Cháu là người ưa hoạt động, thích quan sát, hay tò mò. Chơi với cún, cháu thân thiết, nhưng cũng thẳng thắn phê bình cái tính “lêu têu” của bạn. Chuyện hai người bạn chơi bóng đá quả thật là ngộ nghĩnh:

Đá bóng mày cũng khoái chơi

Chồm lên mày đú mày đòi bắt gôn

Bóng căng tao sút kinh hồn

Mày nhoài người bắt dáng con nhà nòi

Vô lê chéo góc cún ơi

Bóng bay vào lưới tao cười tẹt ga

(Cún con)

Tình cảm gắn bó như thế, cho nên khi chia tay cún con đi học, người bạn đã nhìn thấy sự xúc động rưng rưng của người bạn nhỏ vì không có bạn chơi:

Tiễn tao đến lớp sáng nay

Mặt mày buồn thỉu… mắt mày rưng rưng.

Rồi thật là cẩn thận, chu đáo khi hai người bạn đi chơi giữa vườn mít chín “Mùi thơm ngào ngạt giăng đầy lối đi”. Chú học sinh đã không quên dặn dò, nhắc nhở cún con:

Cún ơi bám tớ… không thì

Đến gần mít rụng có khi biêu đầu!

(Mít chín)

Tuy nhiên, không phải mọi bài thơ trong tập được cảm, được nhìn, được tả lại bằng góc nhìn của cháu. Trong câu thơ sau:

Rộn ràng cánh bướm thơ ngây

Trang thơ cháu đọc rơi đầy nắng tươi.

Bảo là lời của ông cũng được, nhưng bảo là lời của cháu cũng không hẳn sai. Như đã nói, để thay đổi giọng điệu, không ít lần nhà thơ đã kể chuyện các con vật bằng giọng kể của ngôi thứ ba. Không phải giọng của cháu, mà cũng không hẳn là giọng của ông. Trong những lần như vậy, sự quan sát tinh tế, việc chọn lọc chi tiết để miêu tả chính xác đã đem đến cho bạn đọc những thú vị hết sức bất ngờ. Chẳng hạn chân dung chú mèo con:

Mèo con nứt mắt đã già

Hai bên ria mép mọc ra rất nhiều

Suốt ngày meo mẻo mèo meo

Lẽo đẽo kì kèo, léo nhéo đòi ăn

(Mèo con)

Chân dung con cáy thật sinh động về màu sắc, đặc điểm:

Càng cáy nhuộm đỏ như son

Áo nâu yếm trễ hai con mắt lồi

Chạy gằn như kiểu hụt hơi

Thoáng thấy bóng người lại biến vào hang.

(Con cáy)

Chúng ta không thể không mỉm cười vì tính “cãi chầy, cãi cối” của anh chàng cún con khi anh ta chỉ biết nói mỗi tiếng “đâu”, bất kể sự việc xảy ra như thế nào:

Mắc lỗi cún vẫn cãi đâu?

Lắc lắc cái đầu rối rít chạy quanh

Nghịch ngợm cắn rách cả chăn

Làm vỡ cả bình, vẫn cãi đâu đâu?

(Đâu đâu)

Nhà thơ đã đem đến cho các bạn nhỏ những phát hiện ngộ nghĩnh và thú vị đối với những con vật xung quanh. Quen thuộc đấy, nhìn thấy hàng ngày đấy, nhưng không quan sát tinh tế, nên không biết được. Chính sự phát hiện này làm cho bài thơ có sức hấp dẫn, lôi cuốn. Chẳng hạn gã trống choai đang ve vãn cô mái mơ:

…Mổ dăm viên sỏi điệu đà giơ lên

Nghiêng đầu vỗ cánh huyên thuyên

Nếp nương mua tận Điện Biên đây nè

(Trống choai láu cá)

Hoặc chú lợn ỷ chẳng bao giờ ngồi, mà lúc nào cũng chỉ nằm. Nhất là khi chú ăn no thì kiểu nằm lại càng độc đáo:

Lợn ỷ chẳng chịu tập ngồi

Ăn no phưỡn rốn nằm chơi một mình.

(Mái mơ và lợn ỷ)

Hoặc như chú mèo con tập đọc cũng rất khó khăn, bị điểm kém, vì đọc sai rất nhiều. Ấy thế nhưng chú cũng đọc được một vần vốn là sở trường của họ nhà mèo. Đó là vần “eo”:

Tập đọc mèo bị điểm 2

Mồm miệng méo mó đọc sai cả rồi

Vần “ơi” đọc đến tức cười

Duy chỉ rõ lời khi đọc vần “eo”

(Mèo con tập đọc)

Còn một số ưu điểm khác về quan sát, miêu tả, nhận xét của tác giả, mọi người đọc tập thơ sẽ rõ. Điều đáng nói là thơ lục bát của Vũ Xuân Quản mượt mà, vần luật chỉnh, có nhiều chất thơ. Ngôn từ chắt lọc, giản dị, mà không dễ dãi. Đó là sự giản dị tinh tế khi đã được cân nhắc cẩn thận để có được sự nhẹ nhàng của hình thức kết hợp hài hòa với sự mới mẻ, thú vị của nội dung.

Tất nhiên, nếu phải kể ra vài nhược điểm thì cũng có thể kể về sự dễ dãi khi tác giả quan sát miêu tả. Chẳng hạn bài thơ “Đom đóm” là bài thơ khá hay, nhưng tác giả viết hai câu kết:

Giao ca chưa vội về nhà

Bật đèn chiếu hậu trêu gà trống choai.

“Bật đèn chiếu hậu” là một chi tiết đắt giá thú vị với đom đóm khi bay đêm. Nhưng ban đêm, gà trống choai lên chuồng đi ngủ khi trời còn nhá nhem (chưa tối). Vậy làm sao đom đóm trêu chú ta được? Phải là trêu một con vật nào đó cũng đi đêm như mình chứ?

Hoặc một vài bài thơ kết thúc chưa hay hoặc còn gượng.

Tuy vậy, về cơ bản “Con vẹt láu lỉnh” là một tập thơ hay của Vũ Xuân Quản viết dành tặng cho các em thiếu niên, nhi đồng. Nó lại càng đáng quý hơn nữa khi mà các cây bút viết cho các em ngày càng thưa vắng.

PGS.TS Vũ Nho

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại