Lời bình bài thơ "Lời mẹ"
20-10-2015 09:21

LỜI MẸ

 

I

Mẹ đã sinh ra tôi

Đặt tên cho tôi nữa

Một cái tên nôm na

Hồn nhiên như sỏi nhỏ

 

Cái cối và cái chày

Con mèo và con cún

Yêu mấy vẫn chưa vừa

Thoắt trở thành người lớn

 

II

Tôi bước ra ngoài ngõ

Gió thổi. Nước triều lên

Đi hoài không gặp tiên

Đành quay về hỏi mẹ

 

- Hãy yêu lấy con người

Dù trăm cay nghìn đắng

Đến với ai gặp nạn

Xong rồi, chơi với cây!

 

III

Tôi lại bước dưới trời

Không tiếc mòn tuổi trẻ

Đi hoài không gặp tiên

Lại quay về hỏi mẹ

 

- Hãy yêu lấy con người

Dù trăm cay nghìn đắng

Đến với ai gặp nạn

Xong rồi, chơi với cây!

Hữu Thỉnh

 Lời bình bài thơ
(Ảnh tgu.edu.vn)

Lời bình của Nguyễn Ngọc Phú:

Nhà thơ Hữu Thỉnh là thi sĩ của đồng quê, thi sĩ của lòng nhân ái, thi sĩ của những trực cảm. Ông đã từng có bài thơ nổi tiếng “Hỏi” với những điệp khúc nhói lòng người: “Tôi hỏi người: - Người sống với người như thế nào?”. Bài thơ “Lời mẹ” mang dấu ấn thi pháp riêng của thơ ông. Một lối bỏ ngỏ tạo ra những dư ba ngân vọng, sau những va chấn của “Vết thương tâm hồn”. Và lòng nhân ái chính là cứu cánh để nâng đỡ. Nhà thơ Chế Lan Viên đã từng viết: “Con dù lớn vẫn là con của mẹ - Đi suốt đời lòng mẹ vẫn theo con”. Ở đây, “lời mẹ” dặn như một thông điệp của yêu thương theo suốt nhà thơ, trên dặm đường đầy trắc trở của mình.

Bài thơ có ba khúc như một biến tấu mà chủ âm là gam trầm thật dung dị như lời ăn, tiếng nói thường ngày: “Mẹ đã sinh ra tôi - Đặt tên cho tôi nữa”. Tên mẹ đặt thật nôm na, bình dị để lấy cái “vía” cốt cách, xuất xứ của đứa con từ đồng ruộng lớn lên trong vòng tay mẹ với: “Cái cối và cái chày - Con mèo và con cún”. Thơ Hữu Thỉnh thường bắt đầu từ những cái không đâu, cứ mơ hồ không rõ rệt, cứ như sương như khói, cứ lãng đãng (chứ không lơ đãng) để thoắt hiện thành hình hài, thành ấn tượng: “Yêu mấy vẫn chưa vừa - Thoắt trở thành người lớn”. Đây chính là kinh nghiệm, trải nghiệm sống của ông. “Chưa vừa” là một sự đong đếm, ông nghiêng về sự thiếu hụt để “thoắt” tạo ra thế cân bằng động trong thế chung chiêng, chồng chềnh như người bước đi trên sóng. Thơ ông thường tạo ra những bước nhảy của “sóng tâm trạng” thi sĩ như thế.

Khúc biết tấu II: “Tôi bước ra ngoài ngõ - Gió thổi. Nước triều lên” . “Ngõ” là một giới hạn địa lý, khuôn thước chật hẹp. Ra khỏi ngõ là ra khỏi vòng tay mẹ, là đến với cuộc đời. Khi cánh cửa ngõ đã khép lại sau lưng thì bao biến cố dồn dập ập đến. Ta chú ý đến câu thơ: “Gió thổi. Nước triều lên” tạo ra sự hụt hững không còn bình yên nữa. Ông dùng biểu tượng “gió” và “nước triều” để nói những biến động đột xuất của đời sống xã hội thường nhật. Cuộc đời không phải giản đơn như trong cổ tích: “Đi hoài không gặp tiên - Đành quay về hỏi mẹ” cái sự quay về, chính là sự trở về với cội nguồn. Cái lối tự vấn này thật hồn nhiên, đó chính là những ám ảnh tự nhiên của hơi thơ như hơi thở mỏng manh, trắc ẩn nhưng hàm chứa bao dung lượng, ân tình, sức tải của thi ca: “Hãy yêu lấy con người - Dù trăm cay ngàn đắng - Đến với ai gặp nạn - Xong rồi chơi với cây”. Cái thông điệp nhân ái này đã bắc một nhịp cầu nối con người cụ thể với cộng đồng và lớn hơn nữa là với thiên nhiên. Lời mẹ như một đúc kết chiêm nghiệm sống, một ứng xử và cao hơn đó là một tấm lòng vừa minh triết cô đọng, vừa mềm mại, bao dung như nước. Trong đó ẩn chứa cả triết lý sống phương đông, xem thiên nhiên như là một người bạn thân thiết, một “bà đỡ” cứu cánh. Đây cũng là một châm ngôn sống: Hãy đến giúp người gặp nạn, xong rồi thanh thản trở về với cỏ cây không đòi hàm ơn như một Thánh Gióng về trời sau khi thắng giặc Ân. Ân nghĩa cội nguồn đã có từ thẳm sâu, kết tinh ở người mẹ Việt Nam như thế.

Nếu như khúc biến tấu II mới bước ra khỏi ngõ thì khúc III tỏa rộng hơn về cả không gian và thời gian: “Tôi lại bước dưới trời - Không tiếc mòn tuổi trẻ”. Nhưng cấp độ thì vẫn thế, vẫn day dứt, vẫn nâng đỡ để ứng xử, để hoàn thiện mình. Hoàn thiện cả một nhân cách sống đã được mẹ chỉ dẫn, giải đáp thật rạch ròi, thật bình đẳng, thật ưu ái, son sắt thủy chung, không bao giờ nhạt phai lay chuyển. Mẹ chính là cây đời cổ thụ tỏa xuống lòng con, dõi theo mỗi bước con đi. Là điểm tựa, bến đỗ yêu thương bởi “lời mẹ” chính là “lòng mẹ”.

 Hà Tĩnh ngày 8/10/2015

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại