Ca trù giúp người nghe sống một cách tích cực hơn
05-02-2016 11:38

(Toquoc)- Nghệ thuật ca trù luôn kén người nghe nhưng người nào đã “say” ca trù thì không thể dứt, lời ca trong ca trù là đất nước Việt Nam phong cảnh hữu tình, là những người phụ nữ Việt Nam chịu thương, chịu khó…

NSƯT Bạch Vân hiện đang làm Chủ nhiệm Câu lạc bộ Ca trù Hà Nội. Hơn 30 năm theo đuổi và sống với nghề, cùng với niềm đam mê và kiên định với con đường nghệ thuật mình đang đi, bà đã nỗ lực hết mình với nghề. Hiện tại bà đang thực hiện đề tài nghiên cứu sinh bảo vệ luận án tiến sĩ về ca trù. Chứng kiến bao thăng trầm cũng như sự thay đổi của nghệ thuật ca trù bà đã chia sẻ về nghề cũng như mong mỏi một sự khởi sắc cho loại hình nghệ thuật truyền thống đang dần bị mai một.

Ca trù giúp người nghe sống một cách tích cực hơn - ảnh 1
NSƯT Bạch Vân: Ca trù giống như “rượu nếp cái hoa vàng” phải chưng cất và nấu lấy nước cốt (ảnh: Internet)
 

+ Nghệ sĩ có thể cho biết chương trình biểu diễn trong dịp Tết nguyên đán Bính Thân này của CLB Ca trù?

- Trong dịp Tết nguyên đán, nghệ thuật ca trù rất được ưa chuộng. Mỗi khi Tết đến, xuân về, ngoài khách xem ở Hà Nội thì những người Việt Nam xa Tổ quốc và khách du lịch là khách xem đặc biệt của ca trù. Tết là dịp đặc biệt nên các nghệ nhân ca trù hầu như không có ngày nghỉ trong dịp này. Năm nay dự định mồng 2 Tết, tôi cùng Câu lạc bộ Ca trù Hà Nội sẽ biểu diễn tại đình Hàng Bạc. Nhiều chương trình với các tiết mục độc đáo muốn gửi đến khán giả yêu nghệ thuật trong và ngoài nước, đây cũng là dịp để quảng bá nghệ thuật ca trù như một môn nghệ thuật mang hồn vía, hồn thiêng của đất nước.

+ Vậy việc mời nghệ nhân tham gia biểu diễn vào dịp Tết có khó khăn lắm không?

- Hiện nay chỉ còn ít người theo nghề ca trù nên vào các ngày lễ, Tết để mời các nghệ nhân đi hát Ca trù sẽ rất khó. Vấn đề nữa là về catse (tiền công) cho các buổi diễn. Tôi và nhiều nghệ nhân đều “tủi thân” và luôn đau đáu về vấn đề này. Mặc dù, ca trù đã được phong tặng danh hiệu Di sản Văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp nhưng lại không được quan tâm nhiều. Hầu hết nghệ nhân ca trù đi biểu diễn ở các hội nghị, hợp tác, giao lưu... nên catse cũng chỉ là tượng trưng; còn dịp lễ, Tết thì catse có tăng lên một chút nhưng không đáng kể.

+ Bà nghĩ sao về việc thưởng thức nghệ thuật ca trù của người nghe hiện nay?

- Ca trù với hơn 90 làn điệu, rất phong phú nhưng hát rất khó bởi người ca sĩ phải kiêm cả nhiệm vụ của nhạc công. Ngoài ra không gian biểu diễn cũng rất quan trọng, ngày trước ca trù hát trong không gian đình làng, hát vào các dịp lễ, hội quan trọng thế nhưng ngày nay không gian biểu diễn bị thu hẹp lại. Đặc biệt là việc truyền lại nghề cũng rất khó bởi về phía người dạy là các nghệ nhân ca trù thì đều cao tuổi, cũng không có một trường lớp đào tạo chính quy nào cả, rồi tài liệu học thì không có văn bản, ghi âm như dòng nhạc nhẹ hay dân ca, người học phải học chỉ bằng trí nhớ và năng khiếu âm nhạc. Thực ra ca trù ngày nay là phục dựng lại nên cũng không được như ban đầu.

Việc hiểu biết ca trù hiện nay cũng phần nào bị hạn chế bởi lớp người nghe hiểu biết đã ra đi, lớp trẻ chưa tiếp cận được thành ra có một lỗ hổng lớn trong đời sống và tâm thức của mọi người.

+ Theo bà, nghệ thuật ca trù thu hút người nghe ở điểm nào?

- Như tôi đã nói, ca trù là môn nghệ thuật mang hồn cốt của dân tộc, là sự phối hợp tuyệt vời giữa ca từ với âm nhạc. Hơn 30 năm hoạt động và làm nghề, biểu diễn khắp nơi cho nhiều khán giả trong đó có những người nước ngoài như Đức, Pháp, Nhật… tôi thấy họ nghe ca trù, hiểu về ca trù và đã đưa ra nhận xét đất nước Việt Nam đẹp. Qua làn điệu, ca từ của ca trù thấy có hình ảnh người phụ nữ Việt Nam chịu thương, chịu khó và thờ chồng, nuôi con… tất cả đều hiện ra qua câu hát. Đặc biệt, ca trù khiến người nghe day dứt, quên đi và vượt qua buồn đau để trở về sống một cách tích cực hơn.

+ Được biết bà đang nghiên cứu về nghệ thuật thuật ca trù. Bà có thể cho biết ca trù ngày nay khác với thời xưa thế nào?

- Tôi đang làm luận án tiến sĩ, nghiên cứu sinh về đề tài “nghệ thuật ca trù và sự biến đổi khác xa với ngày xưa”. Trước đây, cái hay của ca trù là đào nương nhân là vật chính hát ca trù và đào nương vừa hát, vừa cầm phách vì phách để chỉ huy trong câu hát, nhạc cụ cũng hết sức đơn giản có một cây đàn đáy. Tuy nhiên, bây giờ có sự thay đổi là đào nương hát nhưng tay lại cầm đàn và phách do người khác phách.    

Rồi có một hiện trạng đáng buồn là nhiều người chỉ học trong thời gian ngắn, không có chất giọng vẫn đi biểu diễn. Ngoài ra, thầy dạy chưa chuẩn nên dẫn đến nhiều sự sai lệch. Nhiều người chưa có chuyên môn cũng bắt đầu viết nhạc khiến lời ca bị biến tướng mà ca trù tồn tại được là do chính lời ca. Theo tôi, ca trù giống như “rượu nếp cái hoa vàng” phải chưng cất và nấu lấy nước cốt, cũng giống như những lời ca trong nghệ thuật ca trù đều do những nhà nho xưa sáng tác, họ đã sáng tác ra những thể thơ mà không lẫn được vào với những lời thơ nào khác của Việt Nam, đó là những lời thơ hát nói chuyển tải được mọi cung bậc tình cảm con người.

+ Nhân dịp năm mới, bà có mong muốn gì để ca trù tới gần hơn với công chúng không?

- Tôi mong nghệ thuật truyền thống Việt Nam cũng được các cấp lãnh đạo quan tâm sâu sắc hơn để có thể phát huy giá trị trong đời sống văn hóa- xã hội, mong nhà nước sẽ hỗ trợ kinh phí, trợ cấp cho các nghệ nhân, nhằm động viên, khích lệ mọi người theo nghề. Đây cũng là việc làm thiết thực để bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống. Đồng thời, tổ chức được nhiều đêm biểu diễn ca trù miễn phí để thu hút nhiều khán giả đến với nghệ thuật ca trù. Tôi thấy các nước trên thế giới như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc… các loại hình nghệ thuật truyền thống đều được nhà nước bao cấp để giữ gìn, bảo tồn, phát huy các giá trị của các loại hình văn hóa nghệ thuật truyền thống.

Tôi hy vọng và mong mỏi sẽ có nhiều lớp trẻ đầu tư thời gian, quan tâm đến nghệ thuật ca trù bởi thế hệ trẻ chính là giọt nước, mỗi một giọt nước hoà vào nhau sẽ thành một dòng sông để yêu nghệ thuật ca trù đáng tự hào.

+ Xin chân thành cảm ơn NSƯT Bạch Vân!

Ngọc Hà Lê (thực hiện)

 

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại