Cải lương loay hoay tìm đất diễn
03-12-2015 03:31
(Toquoc)- Cũng như các loại hình sân khấu truyền thống tuồng, chèo, cải lương cũng đang nỗ lực tìm đường đến gần hơn với khán giả, khơi gợi lại tình yêu trong lòng khán giả.   

Miền Nam- cái nôi của cải lương

Nhắc đến cải lương, công chúng hâm mộ không thể bỏ qua Nam Bộ- vùng đất ra đời của bộ môn nghệ thuật này. Sân khấu cải lương là nơi hội tụ những tinh hoa văn hóa nghệ thuật, là kết quả của quá trình kết tinh các yếu tố thẩm mỹ ca, múa, nhạc và mang đậm những nét đẹp của sân khấu ca kịch để hình thành một loại hình sân khấu đặc trưng Nam Bộ. Sân khấu cải lương ra đời góp phần vào sự phong phú, đa dạng của nền văn hóa nghệ thuật truyền thống Việt Nam.

Từ khi ra đời đến nay, sân khấu cải lương cũng từng trải qua những giai đoạn khủng hoảng trầm trọng, để tồn tại trong đời sống sinh hoạt văn hóa của người dân, cải lương đã tự làm mới mình, các vở diễn mới luôn được đầu tư thích đáng, đầu tư cho kịch bản, vai diễn được chú trọng. Thời kỳ vàng son của cải lương kéo dài từ 1975-1990 khi đó, mỗi địa phương có từ 1-3 đoàn, TP.HCM còn có 10 đoàn với những nghệ sĩ là những ngôi sao tỏa sáng lẫy lừng. Cải lương giai đoạn này có sự tham gia đông đảo của các tác giả, nhạc sĩ, đạo diễn, diễn viên trẻ tài năng. Sân khấu cải lương thời kỳ này nổi tiếng với các vở diễn cũ đã được chỉnh sửa lại cho phù hợp với thực tế như Con cò trắng, Đời Cô Lựu, và những vở mới chất lượng cao, phản ánh nhiều vấn đề xã hội như Tìm lại cuộc đời, Lửa phi trường, Đôi bông tai, Cây sầu riêng trổ bông… Các sân khấu cải lương thời kỳ này không đủ để đáp ứng như cầu của khán giả, tình trạng cháy vé xảy ra liên tục…

Trải qua thời gian, mặc dù ở miền Nam vẫn duy trì truyền thống tiếp nối nghệ thuật cải lương, các tài năng sân khấu vẫn được phát hiện và vẫn có một bộ phận công chúng yêu mến loại hình nghệ thuật này nhưng, cải lương hôm nay đang mất dần khán giả, các đoàn cải lương chuyên nghiệp phải kết hợp hoặc diễn thêm các loại hình nghệ thuật biểu diễn khác để hỗ trợ cho sân khấu cải lương. Hiện ở TP.HCM chỉ còn Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang vẫn còn thường xuyên có khán giả, nhiều vở cải lương cũ và mới với diễn suất của các nghệ sĩ tên tuổi vẫn thu hút mọi người tới xem. Tuy nhiên các vở cải lương hiện được trình diễn dưới dạng trích đoạn, các vở dài lê thê cũng được rút gọn lại cho phù hợp với thị hiếu của khán giả.

Cùng với sự thay đổi trong các trào lưu thưởng thức nghệ thuật, các loại hình nghệ thuật truyền thống gặp nhiều khó khăn do sự phát triển của truyền thông và nhu cầu giải trí ngày càng cao, như một số loại hình nghệ thuật biểu diễn khác như tuồng, chèo, cải lương cũng đang rơi vào tình trạng bị mai một, bị sân khấu hóa, xuống cấp. Một trong những nguyên nhân là do thiếu kịch bản, các soạn giả cải lương cũng không mặn mà với nghề bởi để đầu tư cho một kịch bản cải lương cần nhiều công sức, thế nhưng thù lao lại ít. Bên cạnh đó, nói đến sân khấu cải lương ngày nay, người xem thường có tâm lý buồn sầu do kịch bản những vở diễn thường là những chuyện tình éo le, cốt truyện cũng xa vời với thực tế…

Cải lương loay hoay tìm đất diễn - ảnh 1
Một cảnh trong vở diễn Mai Hắc Đế do Nhà hát Cải lương Việt Nam dàn dựng

Hy vọng cho sân khấu cải lương

Trong những ngày cuối tháng 11 vừa qua, Cuộc thi nghệ thuật sân khấu Cải lương chuyên nghiệp toàn quốc 2015 do UBND tỉnh Bạc Liêu phối hợp với Bộ VHTTDL tổ chức đã diễn ra hết sức sôi động. Cuộc thi thu hút sự tham gia của nhiều đơn vị nghệ thuật cải lương cũng như nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình của đông đảo nghệ sĩ cải lương trên mọi miền đất nước. Cuộc thi lần này được đánh giá là Cuộc thi có số lượng vở diễn nhiều nhất với 33 vở diễn của 27 đơn vị nghệ thuật, các vở diễn đã khai thác tốt nhiều khía cạnh của cuộc sống trong đó hơn một nửa là các vở diễn về đề tài lịch sử, điều này chứng tỏ đề tài này vẫn còn nhiều vấn đề để các tác giả khai thác khi viết kịch bản sân khấu. Kết quả cuối cùng, đã có 13 vở diễn được trao thưởng với 5 HCV, 8 HCB; 137 huy chương được trao cho các nghệ sĩ, diễn viên trong đó có 57 HCV và 80 HCB.

Cuộc thi đã tìm ra những gương mặt nghệ sĩ, diễn viên nổi trội của sân khấu cải lương hôm nay, ghi nhận sự trưởng thành của đội ngũ nghệ sĩ cải lương trẻ có tâm và có nghề, ghi lại dấu ấn những vở cải lương hay, đồng thời chứng tỏ được sự quan tâm của nhà nước cũng như công chúng đối với sân khấu cải lương truyền thống. Chia sẻ về sự vươn lên tự khẳng định mình của những nghệ sĩ cải lương trẻ, nghệ sĩ Quang Khải (Nhà hát Cải lương Việt Nam) nói: “Tôi và những người nghệ sĩ đam mê nghệ thuật cải lương luôn xem sân khấu là một thánh đường, nên phải nỗ lực hết sức để sống được với nghề”, mang lại hy vọng cho sức sống của nghệ thuật cải lương.

Cũng trong tháng 11, vở cải lương tâm lý xã hội “Tần nương thất” của hai soạn giả Hà Triều, Hoa Phương (ra mắt công chúng từ năm 1965) đã được chuyển thể thành phim truyền hình. Đây là một nỗ lực trong việc đưa cốt truyện của nghệ thuật cải lương truyền thống đến gần hơn với công chúng qua điện ảnh- một loại hình nghệ thuật được công chúng thường xuyên tiếp cận.

Trong thời gian hơn 60 năm kể từ ngày xuất hiện đoàn cải lương đầu tiên trên đất Bắc cho đến nay, cải lương miền Bắc cũng đã đạt được nhiều thành tựu. Nhiều đơn vị nghệ thuật, nhiều sân khấu biểu diễn cải lương đã có tiếng trong lòng khán giả, với những vở diễn để lại dấu ấn đậm khi công diễn như Nhà hát Cải lương Việt Nam với những vở diễn Chuyện tình Khau Vai (gây tiếng vang hồi cuối năm 2013, đầu năm 2014), vở Mai Hắc Đế, Vua Phật và dự kiến cuối năm nay, vở diễn về hình tượng người chiến sĩ cách mạng Phan Đăng Lưu sẽ ra mắt khán giả… Chính việc đẩy mạnh xã hội hóa sân khấu cải lương, đưa những hiệu ứng mới vào sân khấu đã xây dựng được sân khấu cải lương hiện đại, đưa cải lương tới gần với đời sống thực tế hơn, thu hút sự quan tâm của công chúng đối với loại hình nghệ thuật này.

Có thể thấy để tồn tại, cải lương cần thiết phải được cách tân, đổi mới và cần được quan tâm đầu tư đúng mức. Nhiều hội thảo nâng cao chất lượng cải lương đã liên tục được tổ chức thu hút giới chuyên môn, nhà nghiên cứu cũng như những người quan tâm tới bộ môn nghệ thuật này. Bên cạnh đó, tăng cường đầu tư cho kịch bản, tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về cải lương, thi tìm kiếm gương mặt tài năng cho sân khấu cải lương như cuộc thi “Chuông vàng vọng cổ” (do Đài truyền hình TP.HCM tổ chức từ năm 2006 đến nay)… đã đem về các kết quả khả quan cho tương lai nghệ thuật này.

Từ trước tới nay, cải lương mang lại những giá trị lớn cho đời sống tinh thần của người dân, cải lương giúp tinh thần được thăng hoa, mang đến cho người xem những cái nhìn về nhiều khía cạnh của cuộc sống, các giọng ca cải lương đã bén sâu vào tâm hồn của người dân, được đông đảo công chúng địa phương quan tâm. Nghệ thuật cải lương luôn tiềm tàng trong dòng chảy của cuộc sống, mọi người vẫn có ý thức lưu giữ giá trị của sân khấu cải lương.

Cùng với sự quan tâm của Nhà nước và sự chung lòng, chung sức của nhiều thế hệ nghệ sĩ, hy vọng nghệ thuật cải lương sẽ có những thành tựu mới, đóng góp vào việc bảo tồn và sự phát triển của các loại hình nghệ thuật biểu diễn truyền thống của Việt Nam.

Nam Anh

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại