Bức thông điệp ý nghĩa từ Thượng đỉnh Sunnylands
16-02-2016 05:46

Chính quyền Obama khẳng định tầm quan trọng của ASEAN trong chính sách xoay trục sang châu Á.

Quan hệ giữa Mỹ và ASEAN có nhiều cơ chế song phương và đa phương. Trong đó có các cuộc gặp gỡ cấp cao thường niên giữa tổng thống Mỹ và các nhà lãnh đạo 10 nước thành viên ASEAN, cấp bộ trưởng tại Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF), ASEAN+1, Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM+)… Hội nghị cấp cao Mỹ-ASEAN họp trên lãnh thổ Mỹ theo lời mời của tổng thống Mỹ là một cơ chế đặc biệt, theo sáng kiến của chính quyền Obama. Cuộc gặp đầu tiên diễn ra tại New York, bên lề Đại hội đồng Liên hợp quốc, tháng 9/2010. Lần này nó diễn ra riêng biệt và độc lập tại khu nghỉ dưỡng Sunnylands, bang California, trong 2 ngày 15-16/2.

Có lý do để đặt ra 2 câu hỏi liên quan đến sự kiện quan trọng này: Tại sao trước khi rời Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Obama lại tổ chức một cuộc gặp mang tính tượng trưng nổi bật như vậy? và liệu sự ủng hộ của Mỹ dành cho ASEAN có tiếp diễn trong giai đoạn cầm quyền của người kế vị ông Obama hay không?

Bức thông điệp ý nghĩa từ Thượng đỉnh Sunnylands - ảnh 1

Hội nghị thượng đỉnh tại Sunnylands là sự tiếp nối chính sách xoay trục của Mỹ sang châu Á được triển khai từ cuối năm 2011. Từ khi Barack Obama lên cầm quyền, đầu năm 2009, Mỹ đã quan tâm hơn đến châu Á nói chung và Đông Nam Á nói riêng. Tháng 7/2009, Mỹ đã ký kết tham gia Hiệp ước Thân thiện và Hợp tácĐông Nam Á (TAC), mở đường cho việc tham gia Cấp cao Đông Á (EAS) và các cơ chế của ASEAN. Cuối năm 2011, chính quyền Barack Obama xác định được chính sách mới về châu Á, với nội dung chuyển trọng tâm chiến lược sang châu Á-Thái Bình Dương, gọi tắt là chính sách “xoay trục”. Chính sách này định hình từ nhận thức về mối đe dọa Trung Quốc đối với lợi ích của Mỹ tại châu Á, bản chất là nhằm đối phó với các thách thức do sự trỗi dậy của Trung Quốc gây nên; đồng thời nhằm thiết kế các cơ chế dài hạn về chính trị, kinh tế và an ninh để duy trì vai trò lãnh đạo của Mỹ.

Trong chính sách xoay trục, Mỹ chú trọng củng cố quan hệ đồng minh và đối tác ở châu Á-Thái Bình Dương. ASEAN đóng vai trò địa-chiến lược và địa-kinh tế ngày càng quan trọng trong cục diện châu Á-Thái Bình Dương. ASEAN là đối tác thương mại lớn thứ tư của Mỹ, và các công ty Mỹ là nguồn đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn nhất ở khu vực này.

ASEAN đang chịu sự cọ xát của cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, trước hết là giữa Mỹ và Trung Quốc. Tại hầu hết các nước thành viên chủ chốt, nền kinh tế chịu tác động tiêu cực của tình trạng phát triển chậm lại của kinh tế Trung Quốc. Trong vấn đề Biển Đông, ASEAN bị phân hóa nghiêm trọng, không có lập trường chung như Mỹ mong muốn. Các xáo trộn tại khu vực có khả năng làm cho sự gắn kết của tổ chức này bị suy yếu. Việc duy trì vai trò trung tâm của ASEAN sẽ phụ thuộc vào sự đoàn kết ASEAN về chính trị, cũng như tiến trình hội nhập kinh tế của khối này. Bên cạnh đó, để đối kháng lại việc Trung Quốc muốn thay đổi nguyên trạng Biển Đông, kiểm soát các con đường giao thông huyết mạch đi qua vùng biển này, Mỹ tiến hành “chiến dịch tự do hàng hải” (FONOP) và Mỹ rất cần sự ủng hộ hoặc hiểu biết của ASEAN.

Chính vì vậy, hai nội dung chính mà nước chủ nhà đặt ra tại cuộc gặp Sunnylands là TPP và tự do hàng hải Biển Đông. Mỹ đã chìa “cành ô liu” TPP cho các nước chưa phải là thành viên TPP. Indonesia, Philippines và Thái Lan đã bày tỏ quan tâm tham gia tổ chức này vào một thời điểm thích hợp trong tương lai. Nếu các nền kinh tế lớn của Đông Nam Á tham gia TPP sẽ tăng trọng lượng cho liên kết kinh tế khu vực do Mỹ đứng đầu và tăng cường gắn kết ASEAN.

Cuộc gặp Sunnyland còn là dịp lý tưởng để chính quyền Obama củng cố nhận thức về tầm quan trọng của quan hệ Mỹ-ASEAN. Phát biểu trên kênh truyền hình NewsAsia (Singapore) trước thềm hội nghị, bà Nina Hachigian, Đại sứ Mỹ tại ASEAN, khẳng định: “Chúng tôi sẽ tiếp tục ở đây và tập trung vào Đông Nam Á cho dù tổng thống Mỹ kế tiếp là ai… Việc nâng tầm quan hệ giữa Mỹ với các nước ASEAN và lời mời của Tổng thống Obama (tham dự cuộc gặp Sunnylands) là những ví dụ tuyệt vời về cách mà nước Mỹ có thể tăng cường kết nối, tham gia cùng ASEAN ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương, đặt ra một tầm cơ sở mới về gia tăng hoạt động tại châu Á”.

Cuộc gặp thượng đỉnh Sunnyland khẳng định Mỹ quan tâm tới Đông Nam Á/Biển Đông. Về phía ASEAN, cần củng cố lập trường cân bằng quyền lực giữa các nước lớn và đa dạng hóa các quan hệ chính trị kinh tế quốc tế. Việc các nhà lãnh đạo các nước thành viên ASEAN tham dự thượng đỉnh Sunnylands sẽ đóng góp tích cực vào việc củng cố sự hiện diện và mối quan tâm của Mỹ tại khu vực này vào thời điểm sắp có sự chuyển giao quyền lực tại Mỹ. Phát huy vai trò tích cực của Mỹ sẽ đóng góp tích cực vào việc xây dựng Đông Nam Á hòa bình, ổn định và thịnh vượng. Bên cạnh đó, các thành viên ASEAN có thể tranh thủ sự hợp tác và giúp đỡ của Mỹ đối với các mối quan tâm sát sườn, như nâng cao năng lực chấp pháp trên biển, chống biến đổi khí hậu, chống hoạt động phá hoại của Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS)…/.

Nguyễn Ngọc Trường

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại