Shangrila-2015: Quan ngại và nghi ngờ Trung Quốc tại Biển Đông
01-06-2015 06:17

Mỹ kiên quyết và mạnh mẽ bày tỏ lập trường chống lại hành động Trung Quốc bồi đắp đất và thay đổi nguyên trạng Biển Đông.

Một trong các sự kiện đáng chú ý tại Đối thoại Shangrila lần thứ 14 là có sự tham gia phát biểu của hai đại biểu cấp cao đến từ châu Âu: Bà Federica Mogherini, Cao ủy phụ trách chính sách đối ngoại và an ninh của Liên minh châu Âu, Phó chủ tịch Ủy ban châu Âu, và Tiến sĩ Ursula von der Leyen, Bộ trưởng Quốc phòng Liên bang Đức. Mục đích của ban tổ chức là để các vị khách châu Âu chia sẻ tầm nhìn và kinh nghiệm về hợp tác an ninh khu vực – một trong những chủ điểm quan trọng của Đối thoại 2015.

Tìm kiếm một cấu trúc an ninh và trật tự khu vực

Các căng thẳng và cạnh tranh chiến lược tại châu Á-Thái Bình Dương đã thúc đẩy việc tìm kiếm một cấu trúc an ninh cho khu vực. Nhưng có lẽ một kết cấu an ninh kiểu châu Âu chưa thực sự chín muồi đối với châu Á.

Đơn giản, đó là vì cán cân quyền lực châu Âu đã tương đối ổn định từ sau sự tan rã của Liên Xô. Còn ở châu Á-Thái Bình Dương, như nhận định của Thủ tướng Lý Hiển Long tại bài phát biểu khai mạc Đối thoại, tối 29/5, bức tranh toàn cảnh châu Á-Thái Bình Dương “đang diễn ra các thay đổi mang tính chiến lược”; “sự cân bằng chiến lược tại châu Á đang thay đổi”. Mỹ và Trung Quốc là hai chủ thể chính dẫn dắt cuộc chơi tại khu vực và “cuộc cạnh tranh chiến lược là không thể tránh khỏi”.

Còn theo ý kiến của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, Ashton Carter, một kiểu trật tự an ninh có hiệu quả đối với châu Á sẽ khác xa với một kiểu trật tự an ninh châu Âu, dựa vào NATO làm trụ cột. Ở châu Á, từ những đặc thù lịch sử và địa chính trị, một cơ cấu an ninh sẽ dựa trên sự gặp gỡ giữa lợi ích của các quốc gia, các cơ chế hiện hành như hội nghị Thượng đỉnh Đông Á (EAS), vai trò nòng cốt của ASEAN…; và còn cần dựa trên sự tôn trọng luật pháp quốc tế, cùng chia sẻ trách nhiệm giữa các nước...

Theo cảm giác chung của những người tham dự Đối thoại lần này, con đường đạt đến một cấu trúc an ninh và trật tự khu vực mới tại châu Á vẫn là một điều hy vọng của tương lai, chừng nào tương quan lực lượng các nước lớn chưa ngã ngũ. Trung Quốc chỉ mới tiến vào vạch xuất phát của cuộc phân chia lại khu vực ảnh hưởng theo cách có lợi cho mình.

Shangrila-2015: Quan ngại và nghi ngờ Trung Quốc tại Biển Đông - ảnh 1
Bế mạc Đối thoại Shangrila lần thứ 14, ngày 31/5: Vấn đề Biển Đông nóng hơn bất kỳ lần Đối thoại nào trước đây

“Biển Đông là vấn đề nóng tại Đối thoại 2015”

Đó là thừa nhận của Đô đốc Tôn Kiến Quốc, Phó Tổng tham mưu trưởng Quân giải phóng, trưởng đoàn Trung Quốc tại cuộc Đối thoại Shangrila năm nay.

Thực ra, vấn đề Biển Đông đã nóng hơn so với hai cuộc đối thoại hai năm vừa rồi. Trong cả ba lần ấy, bộ trưởng quốc phòng Mỹ đều gây sóng gió với việc phê phán hành động của Trung Quốc tại Biển Đông. Nhưng phê phán bằng lời tỏ ra không ngăn chặn được cuộc leo thang của Trung Quốc.

Mỹ đã tỏ ra không còn kiên nhẫn trước hành động của Trung Quốc tại Trường Sa. Bộ trưởng Carter bày tỏ lo ngại sâu sắc về tốc độ và quy mô bồi đắp đất tại Biển Đông và triển vọng của quân sự hóa hơn nữa cũng như các hành động nguy hiểm do tính toán sai lầm. Ông Carter tuyên bố: “Đầu tiên, chúng tôi muốn có một giải pháp hòa bình cho mọi cuộc tranh chấp. Để chấm dứt điều đó, cần chấm dứt ngay lập tức và lâu dài đối với việc bồi đắp đảo”. 

Ông Carter nói rằng, “Biển Đông đang trở thành nguồn gốc căng thẳng tại khu vực”; Mỹ có quyền lợi cơ bản đối với an ninh của Biển Đông. Vì vậy Mỹ lo ngại sâu sắc trước việc bất kỳ một quốc gia nào tìm cách phá bỏ nguyên trạng Biển Đông.

Người đứng đầu Lầu Năm Góc tuyên bố, “tàu và máy bay Mỹ đã di chuyển ở Biển Đông hàng thế kỷ qua. Chúng tôi không có ý định thay đổi thực tế này”. “Mỹ sẽ tiếp tục bảo vệ nguyên tắc tự do hàng hải và bay qua bầu trời.  Không được nghi ngờ việc Mỹ sẽ cho máy bay bay qua, sẽ cho tàu đi qua và sẽ hành động như vậy ở bất kỳ nơi nào trên thế giới theo luật pháp quốc tế”.

Tại Đối thoại, trong một sự phối hợp hiếm có giữa các nhà lập pháp và hành pháp Mỹ, Thượng Nghị sĩ John McCain, Chủ tịch Ủy ban quân lực Thượng nghị viện Mỹ, đã lên tiếng ủng hộ tuyên bố của Bộ trưởng quốc phòng Mỹ: “Chúng tôi tin rằng tuyên bố của Bộ trưởng Quốc phòng Carter về việc máy bay, tàu quân sự Mỹ sẽ đi đến bất cứ nơi nào trong vùng biển quốc tế là một cam kết. Không có rào cản 12 hải lý xung quanh các đảo nhân tạo. Hành vi của Trung Quốc dường như là nỗ lực để thay đổi hiện trạng trong khu vực bằng cưỡng chế đơn phương, coi thường trắng trợn quan điểm của các nước láng giềng. Trung Quốc có khả năng sẽ tiếp tục các hoạt động gây mất ổn định, trừ khi và cho đến khi họ nhận thấy cái giá phải trả cho việc làm này lớn hơn lợi ích có được”.

Về phía Trung Quốc, để thuyết phục cử tọa, Đô đốc Tôn Kiến Quốc phát biểu trong phiên họp sáng ngày 31/5, nói rằng, “tự do hàng hải ở Biển Đông hoàn toàn không phải là vấn đề vì cho đến bây giờ tự do hàng hải không bị ảnh hưởng”. Ông Tôn xoa dịu, khi nói rằng các cơ sở mà Trung Quốc xây dựng trái phép trên Biển Đông nhằm hỗ trợ các trách nhiệm quốc tế liên quan đến cứu nạn, cứu hộ, nghiên cứu, bảo vệ môi trường... “Tình hình trên Biển Đông hoàn toàn hòa bình và ổn định và không có vấn đề gì về tự do đi lại” và kêu gọi các nước “thay đối đầu bằng hợp tác”.

Không ai dự Đối thoại tin vào các cam kết của Trung Quốc về bảo đảm an ninh hàng hải. Các đại biểu bày tỏ mong muốn Trung Quốc hành xử như một nước lớn có trách nhiệm, tôn trọng luật pháp quốc tế, nói đi đôi với làm./.

TS Nguyễn Ngọc Trường (từ Singapore)

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại