Thượng đỉnh Mỹ-Trung Washington ít kỳ vọng đột phá
21-09-2015 12:13

Mỗi bên sẽ thúc đẩy các mối quan tâm cụ thể theo cách “cho” và “nhận”.

Từ ngày 22-25/9, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ thăm Mỹ. Đây là một hoạt động ngoại giao quan trọng nhất của nhà lãnh đạo đầy quyền lực này trong 3 năm cầm quyền. Chuyến thăm được kỳ vọng mở rộng hợp tác Mỹ-Trung và giải quyết bất đồng trên một số lĩnh vực trọng yếu của quan hệ hai nước.

Washington trải thảm đỏ để đón tiếp quốc khách Trung Quốc. Tuy vậy, nghi thức trọng thể không phản ánh những căng thẳng sâu sắc và bất đồng ngày càng gia tăng giữa hai cường quốc trong các vấn đề kinh tế, an ninh mạng, tự do hàng hải, Biển Đông, Đài Loan.

Thượng đỉnh Mỹ-Trung Washington ít kỳ vọng đột phá - ảnh 1

Sau nhiều thập kỷ tăng trưởng cao, nền kinh tế Trung Quốc đang suy yếu, tạo ra một hiệu ứng lan truyền toàn cầu. Tình hình tạo nên mối quan ngại về phía Mỹ, tuy nhiên ông Obama sẽ hành xử và tuyên bố thận trọng.

Trong khi đó, Cục Dự trữ liên bang Mỹ (FED) viện dẫn đà tăng trưởng chậm của kinh tế Trung Quốc như một nguyên cớ để Fed quyết định tiếp tục không tăng lãi suất. Janet Yellen, nữ Chủ tịch Fed, đã nhắc đến kinh tế Trung Quốc trong bài phát biểu ngày 17/9 của Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) - cơ quan hoạch định chính sách của Fed: “Chúng tôi rất quan tâm tới các nguy cơ liên quan đến Trung Quốc… và các tác động từ những diễn biến ở các thị trường mới nổi đối với Mỹ”. Bà Yellen cho rằng những xáo trộn trên các thị trường tài chính sau khi Trung Quốc bất ngờ hạ giá đồng nội tệ hồi giữa tháng 8  “phản ánh những lo ngại về nguy cơ suy thoái từ tình hình nền kinh tế này”. 

Ngày 15/9, các giám độc điều hành từ các công ty lớn nhất của Mỹ đã kêu gọi ông Obama và ông Tập nỗ lực tiến tới ký kết một hiệp định đầu tư Mỹ-Trung. Hiệp định có thể cung cấp sự tiếp cận thị trường tốt hơn cho các công ty của Mỹ và Trung Quốc, nhưng các cuộc đàm phán cho đến nay cho thấy những nỗ lực liên tục loại ra các trường hợp ngoại lệ trong các lĩnh vực khác nhau, từ ngân hàng đến hàng không vũ trụ, làm cho văn bản hiệp định trở nên chắp vá. Không rõ có đạt được hiệp định này hay không – dù đây là vấn đề Mỹ quan tâm hàng đầu, nhưng lại là con bài mặc cả của Trung Quốc.

Đầu tuần qua, Tổng thống Obama cho biết an ninh mạng, vấn đề đang gây rạn nứt quan hệ Mỹ-Trung, sẽ là trọng tâm của các cuộc họp giữa ông với Chủ tịch Tập Cận Bình. Trong những tuần gần đây, Mỹ và Trung Quốc đã gấp rút đàm phán về một thỏa thuận an ninh mạng để có thể công bố trong chuyến thăm. Ngày 11/9, một thỏa thuận sơ bộ được ký kết, nhằm ngăn chặn các vụ tấn công mạng nhằm vào nhà máy điện, mạng lưới di dộng và bệnh viện. Tuy nhiên ít khả năng nó sẽ xử lý các cuộc do thám và đánh cắp sỡ hữu trí tuệ, bí mật thương mại trên quy mô lớn, mà Trung Quốc bị cáo buộc tiến hành tại Mỹ. 

Việc Trung Quốc bồi đắp, xây dựng các tổ hợp quân sự trên các đảo nhân tạo ở Biển Đông là vấn đề quan tâm lớn của phía Mỹ. Ngày 16/9, Bộ trưởng Quốc phòng Ashton Carter đã lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ việc Trung Quốc quân sự hóa các đảo đá; cảnh báo những hoạt động này có thể làm tăng nguy cơ tính toán sai hay xung đột giữa các nước đòi chủ quyền; kêu gọi Bắc Kinh chấm dứt ngay các hoạt động trên.

Trung Quốc thì đang làm tới, trong khi Mỹ đang lúng túng và bất đồng nội bộ trong đối sách. Không loại trừ, cuộc gặp có thể đạt tới một hiểu biết (thỏa thuận “ngầm”) nào đó về một số vấn đề  phía Mỹ quan tâm, như quyền đi lại của tàu thuyền, bay qua bầu trời, vùng nhận dạng phòng không ở Biển Đông (ADIZ)…

Đài Loan có thể là một chủ đề phía Trung Quốc đề cập. Trung Quốc gần đây bày tỏ quan ngại về các hoạt động của một số giới ở Mỹ trong vấn đề bán vũ khí, tăng cường cam kết an ninh của Mỹ đối với Đài Loan. Ứng cử viên của phe chủ hòa Quốc dân đảng ngày càng thất thế trước bà Thái Anh Văn, ứng cử viên đảng đối lập, người chủ trương Đài Loan giảm phụ thuộc vào Đại lục. Trung Quốc có thể mong muốn Mỹ tác động để bảo đảm một Đài Loan theo đuổi chính sách ôn hòa, không theo xu hướng “Đài độc”.

Lần này, Chủ tịch Trung Quốc sẽ thúc đẩy “mô hình mới về quan hệ giữa các nước lớn” được Bắc Kinh tích cực nêu lên từ cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo tại Sunnyland (Mỹ), tháng 6/2013. Trung Quốc muốn ràng buộc Mỹ vào một mối quan hệ ổn định, có thể dự đoán được, đề cao được vị thế quốc tế Trung Quốc, ổn định đại cục Trung Quốc. Tuy nhiên, thế của Trung Quốc tại cuộc gặp lần này xem ra không thể bằng tại cuộc gặp  Sunnyland 2 năm trước.

Thượng đỉnh Mỹ-Trung 2015 có thể đánh dấu sự kết thúc thời đại hoàng kim của quan hệ Mỹ-Trung khởi đầu từ năm 1972. Hai nước lớn vẫn có rất nhiều nội dung cần sự hợp tác, cho và nhận. Nhưng người ta ít mong đợi có những đột phá, vì mâu thuẫn, bất đồng và cạnh tranh đang diễn ra quyết liệt giữa Mỹ và Trung Quốc./.

Người bình luận

Từ khóa:

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

 Đổi mã
Gửi Nhập lại