“Truy tìm” cơ quan chịu trách nhiệm trong án oan

(Toquoc)- Phiên chất vấn Chánh án TAND Tối cao Trương Hòa Bình sáng 13/3 tại Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thu hút nhiều ý kiến lật đi lật lại vấn đề nhằm tìm ra cơ quan nào chịu trách nhiệm về án oan sai.

Các cơ quan "đá bóng"

Đại biểu Lê Thị Nga, Ủy ban Pháp luật yêu cầu Chánh án giải trình rõ việc bồi thường các án oan sai. Có nhiều trường hợp để dây dưa kéo dài, có tình trạng đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan tố tụng như trong vụ việc Phạm Văn Lá (Châu Thành, Long An). Việc này có trách nhiệm của tòa án và bà Nga yêu cầu cần nhanh chóng bồi thường.

Theo Chánh án Trương Hòa Bình, nếu có án oan thì phải xác định trách nhiệm bồi thường theo Luật Trách nhiệm bồi thường nhưng một số trường hợp tòa án qua hai cấp xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, trả điều tra bổ sung thì tùy giai đoạn xét xử, các cơ quan đình chỉ điều tra. Nhưng việc đình chỉ này có lúc thì cung cấp cho tòa, có khi không cung cấp dẫn tới việc tranh chấp thẩm quyền giữa các cơ quan tố tụng trong việc bồi thường sẽ thuộc về cơ quan nào.

Tuy nhiên, theo Chánh án Trương Hòa Bình, có tình trạng tranh chấp thẩm quyền nhưng không nhiều.

Việc này có hai cách giải quyết, theo Chánh án, người bị thiệt hại yêu cầu và các cơ quan tố tụng theo trách nhiệm của mình thương lượng để thống nhất bồi thường và người bị hại chấp nhận.

Còn đối với trường hợp đưa ra tòa để giải quyết tranh chấp thì tòa án sẽ xác định việc bồi thường như thế nào và tòa sẽ xét xử theo án dân sự để đòi bồi thường oan sai.

Vụ việc oan sai đối với ông Nguyễn Thanh Chấn (áo trắng), Bắc Giang, đến nay các cơ quan chức năng vẫn đang giải quyết hậu quả

Về vấn đề chưa rõ trách nhiệm của ai như vụ việc Phạm Văn Lá, tòa không chịu bồi thường, Viện Kiểm sát, Công an cũng đùn đẩy trách nhiệm, ông Bình cho hay, "tôi thấy cả ba cơ quan đều có lỗi với dân vì không xác định rõ trách nhiệm, ảnh hưởng tới quyền lợi của người dân. Đây là vấn đề pháp lý mà chúng ta phải nghiên cứu và theo tôi cần có cơ quan trọng tài để quy định cơ quan nào chịu trách nhiệm" - ông Bình nói.

Người đứng đầu ngành tòa án cho biết thêm, Luật Bồi thường trách nhiệm đã phân định rõ nhưng chưa quy định hết dẫn tới xung đột pháp lý và cần phải sửa luật, cần xác định một cơ quan trung tâm để làm trọng tài xác định cơ quan nào phải chịu trách nhiệm trong trường hợp có tranh chấp.

Hoặc theo hướng phải xác định ba cơ quan tố tụng đều là cơ quan Nhà nước, nếu làm oan thì có một cơ quan độc lập đứng ra bồi thường, còn xử lý trách nhiệm của từng cơ quan tố tụng tới đâu thì sẽ quy định quy trình sau. Ông Bình ví dụ, có thể đưa Bộ Tư pháp đứng ra làm ngay, không để các cơ quan tố tụng đùn đẩy qua lại, sau đó Bộ Tư pháp sẽ truy trách nhiệm từng cơ quan tố tụng.

Liên quan tới vụ Phạm Văn Lá mà đại biểu Lê Thị Nga dẫn chứng, Thứ trưởng Bộ Công an Lê Quý Vương đã làm rõ thêm. Bộ Công an đã cho kiểm tra lại vụ việc này. "Theo quan điểm của chúng tôi, trách nhiệm là của TAND huyện Châu Thành, Long An. Vụ này đã đưa ra xét xử ở sơ thẩm rồi mới tới phúc thẩm, trách nhiệm bồi thường đã có luật, giai đoạn nào của Bộ Công an thì chúng tôi sẽ thực hiện đúng như thế" - ông Vương nói.

Về trách nhiệm của Bộ Công an trong năm vụ án oan sai mà Đại biểu Đỗ Văn Đương đặt câu hỏi tại phần chất vấn sáng nay, ông Vương cho hay, từ những vụ việc gây bức xúc dư luận vừa qua đã cho thấy tình trạng bức cung, nhục hình dẫn tới án oan, sai và Bộ Công an đã có kiểm tra, kết quả cho thấy, tình trạng này xảy ra nhiều nhất đối với đơn vị cấp huyện.

Đơn cử như vụ Ngô Thanh Kiều, Tuy Hòa, Phú Yên, điều tra viên đã để xảy ra nhục hình và phải xử lý tới 4-5 cán bộ tại cơ quan tư pháp Tuy Hòa.

Nguyên nhân của vụ việc này, ông Vương cho rằng là do các cơ quan chưa tập trung vào chứng minh sự thật khách quan, xem xét đánh giá chứng cứ. Mà chủ yếu là coi trọng lời khai, tức là trọng cung hơn chứng cứ. Đây là thiếu sót trong công tác tố tụng, thu thập lời khai của người gây án.

Còn chủ quan là do năng lực, phẩm chất và đặc  biệt là trách nhiệm của điều tra viên, không tuân thủ theo quy trình điều tra. "Có một vài việc do tư tưởng thành tích, nôn nóng nên điều tra viên dễ dẫn tới sai phạm như vụ Ngô Thanh Kiều đã xảy ra bức cung, nhục hình. Do anh em nôn nóng, Kiều lại không khai dẫn tới nhục hình" - ông Vượng nói.

"Trách nhiệm cuối cùng là của tòa án"

Trả lời câu hỏi của đại biểu tỉnh Lâm Đồng Nguyễn Bá Thuyền rằng còn bao nhiêu vụ án oan sai sau vụ ông Nguyễn Thanh Chấn (Bắc Giang), TAND Tối cao có giải pháp gì đột phá, chống oan, chống lọt tội phạm?

Theo ông Trương Hòa Bình, trong nhiệm kỳ vừa qua, ngành xác định có 35 trường hợp có đơn kêu oan, trong đó đã giải quyết được 24 trường hợp. Những vụ đang xem lại là vụ của các giai đoạn trước.

Về chống oan, chống bỏ lọt tội phạm, ông Bình đưa ra ba giải pháp đột phá: thực hiện tốt việc tranh tụng, sửa Luật Tố tụng hình sự, phát huy vai trò của luật sư, những người tham gia bào chữa. Thực hiện tốt nguyên tắc, người phạm tội không phải chứng minh mình phạm tội mà trách nhiệm chứng minh thuộc về cơ quan chức năng. Muốn vậy phải nâng cao chất lượng đào tạo từ điều tra viên, kiểm sát viên tới thẩm phán.

Một giải pháp nữa, theo ông Bình: sắp tới thực hiện Luật Tổ chức tòa án, thực hiện quyền của tòa án khi xem xét hồ sơ mà Viện kiểm sát chuyển sang, nếu chưa đủ yếu tố đưa ra tranh tụng thì yêu cầu trả điều tra bổ sung, nếu không đáp ứng thì Tòa án sẽ trực tiếp xác minh thu thập chứng cứ để truy tố.

Trước những tranh luận qua lại xung quanh vấn đề truy trách nhiệm của các cơ quan khi để xảy ra án oan sai, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng nêu quan điểm: tất cả vụ xét xử, kết án rồi mà oan sai, dù sai ở đâu, mà đã qua xét xử rồi thì trách nhiệm là của tòa án.

"Nếu để oan sai thì trách nhiệm là tòa án, người trực tiếp là ông thẩm phán, chủ toạ phiên tòa và hội đồng. Còn chịu trách nhiệm cao nhất là Chánh án TAND, không thể nói công an, kiểm sát được. Bởi anh là người xét xử cơ mà, công an sai thì anh bỏ ra vì quyền xét xử là của tòa án" - Chủ tịch phân tích.

Đáp lại phần này, ông Bình cho rằng, Chủ tịch nêu vấn đề đúng. Nếu vụ án được truy tố, tòa đưa ra xét xử rồi từ cấp sơ thẩm trở đi thì hậu quả oan sai tòa phải chịu nhưng chưa qua xét xử thì giai đoạn thụ lý của cơ quan nào thì cơ quan đó phải chịu.

"Đây cũng là vấn đề pháp lý đặt ra trước đây. Một số nước khi áp dụng các biện pháp ngăn chặn thì tòa án phải kiểm soát ngay từ đầu" - ông Bình nói.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, an ninh Lê Việt Trường đặt câu hỏi, nếu mở rộng quyền cho tòa án liệu có nâng cao chất lượng của tòa án hay không? Và căn cứ nào để tòa án đề xuất như vậy? Không trả lời trực tiếp câu hỏi, ông Bình chỉ nêu phần căn cứ, rằng hiện nay tố tụng quy định tòa án chỉ được xét xử theo cáo trạng truy tố, tòa án chỉ xử một tội danh nhẹ hơn, thấp hơn chứ không được xử ở mức cao hơn dù hồ sơ, chứng cứ qua tranh tụng đã rõ. Quy định hiện nay thì tòa chỉ được tuyên như thế, sau đó mới kháng nghị điều tra xét xử lại thì đó là việc vô lý.

Trả lời câu hỏi, số tiền mà các cá nhân phải bồi thường do tòa án xử án oan sai tới thời điểm này là bao nhiêu, ông Bình cho biết, Luật Trách nhiệm bồi thường quy định, cá nhân phải có trách nhiệm hoàn trả khi họ mắc lỗi cố ý. Nhưng qua các vụ việc vừa qua thì chưa xác định trách nhiệm của thẩm phán là cố ý mà là do nhận thức nên chưa bị xem xét trách nhiệm hoàn trả với bản án oan.

Song Đào