Hiến chương ASEAN chính thức có hiệu lực

(Toquoc) - ASEAN có tư cách pháp nhân, hoạt động dựa trên khung pháp lý, hướng tới xây dựng Cộng đồng ASEAN 2015.

Hiến chương ASEAN đã chính thức có hiệu lực ngày 15/12/2008, 30 ngày sau khi 10 nước thành viên nộp lưu chiểu văn kiện phê chuẩn.

Tư cách pháp nhân

ASEAN ra đời ngày 8/8/1967 từ Tuyên bố Bangkok. ASEAN được đánh giá là một trong những tổ chức khu vực thành công nhất vì đã có những đóng góp tích cực cho việc duy trì hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực Đông Nam Á cũng như châu Á - Thái Bình Dương.

Hiến chương ASEAN xác định mục tiêu phát triển trong giai đoạn mới là xây dựng một Cộng đồng ASEAN trên 3 trụ cột là chính trị - an ninh, kinh tế, và văn hoá - xã hội vào năm 2015. Hiến chương ASEAN là văn kiện pháp lý tổng thể tạo khung pháp lý và khuôn khổ thể chế nhằm thúc đẩy các hoạt động hợp tác, liên kết khu vực và xây dựng Cộng đồng ASEAN.

Hiến chương khẳng định lại tính chất của ASEAN là một tổ chức hợp tác khu vực liên chính phủ (chứ không phải tổ chức siêu quốc gia như EU). Hiến chương giữ các nguyên tắc chủ đạo và phương thức hoạt động của ASEAN: không can thiệp vào công việc nội bộ, tham vấn và ra quyết định bằng đồng thuận… Đồng thời, Hiến chương tạo ra khung pháp lý và khuôn khổ thể chế mới của ASEAN, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của Hiệp hội và thiết thực hỗ trợ mục tiêu xây dựng Cộng đồng và liên kết ASEAN.

Các cơ quan của ASEAN được sắp xếp theo mô hình hướng về 3 trụ cột của Cộng đồng ASEAN: Hội nghị cấp cao là cơ chế quyết định cao nhất (họp thường kỳ hai năm một lần). Ba Hội đồng (cấp bộ trưởng) về Cộng đồng chính trị - an ninh, kinh tế và văn hoá - xã hội, Hội đồng Điều phối (gồm các ngoại trưởng); lập thêm Ủy ban các Đại diện thường trực (cấp Đại sứ) của các nước ASEAN đặt tại Jakarta; tăng cường vai trò của Tổng Thư ký và Ban Thư ký ASEAN; có Ban Thư ký Quốc gia ASEAN; thành lập Cơ quan Nhân quyền ASEAN,

Ý nghĩa và tác động

Hiến chương có ý nghĩa quan trọng đối với ASEAN trong bối cảnh Hiệp hội đang nỗ lực hướng tới xây dựng Cộng đồng ASEAN trên 3 trụ cột vào 2015. Hiến chương ASEAN sẽ biến khối này thành một thực thể mới và trao thêm quyền hạn cũng như làm tăng vai trò của Ban Thư ký ASEAN…
Với việc Hiến chương có hiệu lực, ASEAN sẽ hoạt động dựa trên một khung pháp lý vững vàng. ASEAN sẽ có tư cách pháp nhân trong quan hệ với các nước, các tổ chức khu vực và quốc tế, qua đó gia tăng vị thế quốc tế của Hiệp hội với các đối tác bên ngoài. Bộ máy tổ chức và phương thức hoạt động của ASEAN sẽ có nhiều chuyển biến đáng kể, góp phần đối phó tốt hơn với những thách thức đang đặt ra, khắc phục những khiếm khuyết vừa qua và cải tiến chất lượng cũng như hiệu quả các chương trình, hoạt động hợp tác của Hiệp hội. Việc 10 nước thông qua Hiến chương theo đúng lộ trình gửi thông điệp rõ ràng của ASEAN về cam kết nghiêm túc của Hiệp hội cũng như khả năng hiện thực hóa các kế hoạch hướng tới xây dựng Cộng đồng ASEAN.

Hiến chương ASEAN trở thành một văn kiện có quy chế chính thức, ràng buộc các thành viên vào một khung pháp lý có giá trị cao. Hiến chương sẽ mở một cánh cửa cho thị trường chung ASEAN trong vòng 7 năm nữa. Tuy cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu hiện nay có thể cản trở thực hiện mục tiêu trong khung thời gian đó.

Một số mục tiêu dài hạn

Hiến chương của ASEAN đặt ra những nguyên tắc và mục tiêu rất tốt đẹp như biến ASEAN thành một nơi không có vũ khí hạt nhân và vũ khí hủy diệt hàng loạt. Vấn đề xây dựng thị trường, cơ sở sản xuất duy nhất hay vấn đề tạo một cơ sở pháp quyền, nhân quyền, tự do là mục tiêu dài hạn. ASEAN gồm các quốc gia có nền kinh tế không phải bổ sung cho nhau mà tương đồng nên mang tính cạnh tranh nhau trong một thị trường chung.

Có một điểm thuận lợi như phát triển du lịch, bởi trong Hiến chương đã ghi rõ, mặc dù mọi thành viên đều cố gắng duy trì bản sắc chung của ASEAN, nhưng phải tôn trọng những sắc thái văn hóa và di sản riêng biệt. Về pháp quyền, nhân quyền và tự do dân chủ, ASEAN vẫn còn trong giai đoạn phát triển và không đồng đều. Cần phải có cơ sở vững chắc về phân quyền giữa lập pháp, hành pháp và tư pháp tại 10 quốc gia thành viên. Đó là mục tiêu dài hạn trong tương lai xa mới có thể trở thành hiện thực.

Hai nguyên tắc rất quan trọng được xác nhận lại trong bản Hiến chương này là các thành viên không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau và các quyết định đều được đưa ra trên cơ sở đồng thuận. Hiến chương ASEAN bao gồm một hiệp định đã được ký kết giữa các thành viên ASEAN, đó là hiệp ước hữu nghị và hợp tác (TAC), vì những nguyên tắc như vậy mà sự vận hành của tổ chức ASEAN, trước và sau khi Hiến chương này có hiệu lực, đều không thay đổi.
Đối với Việt Nam, trong 13 năm qua kể từ khi tham gia Hiệp hội, Việt Nam đã đóng góp tích cực cho đoàn kết, hợp tác và phát triển của ASEAN. Việt Nam là một trong năm nước đầu tiên phê chuẩn Hiến chương (ngày 6/3/2008). Việt Nam sẽ tích cực và chủ động tham gia thực hiện các chương trình, kế hoạch hành động chung của ASEAN hướng tới mục tiêu xây dựng Cộng đồng vào 2015. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đang tích cực xây dựng các kế hoạch thực hiện Hiến chương. Việt Nam sẽ nỗ lực trong công tác chuẩn bị để đảm nhiệm tốt vai trò Chủ tịch ASEAN trong năm 2010, trong đó có việc tổ chức Hội nghị cấp cao ASEAN.

EU đã chúc mừng Hiến chương ASEAN chính thức có hiệu lực, khẳng định đây là một ngày trọng đại đối với ASEAN trên con đường thiết lập Cộng đồng ASEAN vì lợi ích của nhân dân khu vực. Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại và an ninh EU, Javier Solana nhấn mạnh: "ASEAN đang trở thành trung tâm sự thu hút ở Đông Nam Á, Hiến chương ASEAN sẽ tạo ra một khuôn khổ cho phép tổ chức này đối phó hiệu quả hơn với các thách thức hiện nay, đồng thời gánh vác trách nhiệm tăng cường hoà bình, an ninh, ổn định, cũng như tăng trưởng kinh tế, thúc đẩy các nguyên tắc dân  chủ, pháp quyền trong khu vực”./.

Phú Hưng (Gt)