Mianmar trong cuộc cạnh tranh Trung-Ấn (II)

(Toquoc)-Nếu Mianmar đi vào con đường mới đối nội, đối ngoại có thể sẽ làm thay đổi chiều hướng của cuộc chơi chiến lược ở châu Á, trước hết là quan hệ Trung-Ấn.

Điều dễ có thể nhận thấy là với nguồn khí đốt dồi dào (trữ lượng thăm dò đứng thứ 11 trên thế giới), là cửa ngõ đổ ra vịnh Bengal nối với Ấn Độ Dương, Mianmar có vị trí quan trọng trong bàn cờ chiến lược của Trung Quốc. Đường sắt nối biên giới Trung Quốc với biển phía Tây Mianmar có thể sẽ được khởi công vào tháng 12/2011, được xây trong 5 năm, trị giá 20 tỷ USD. Việc đầu tư vào Mianmar ngoài các mục đích về kinh tế, Trung Quốc cũng muốn gia tăng ảnh hưởng của mình tại nước láng giềng này cũng như sử dụng Myanmar như bàn đạp cho quyền lực của Trung Quốc tại khu vực Nam Á. Ngoài ra, Trung Quốc còn có kế hoạch xây dựng một tuyến đường ống dẫn dầu giống như tuyến đường sắt này để vận chuyển dầu khí về khu vực tỉnh Vân Nam, phía Nam Trung Quốc.

Ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc ở Mianmar đã thúc đẩy Ấn Độ đẩy mạnh quan hệ với quốc gia có vị trí địa-chiến lược quan trọng và giàu tài nguyên thiên nhiên này. Mianmar là một phần quan trọng và phức tạp trong chính sách “Hướng Đông” của Ấn Đô, triển khai tại Đông Nam Á từ năm 1992. Quan hệ giữa Ấn Độ và Mianmar không theo hướng của Trung Quốc mà là phát triển toàn diện trên nhiều lĩnh vực với các dự án như: đường xá, năng lượng, khí đốt, lọc dầu, viễn thông và công nghệ thông tin… Quan hệ kinh tế của Ấn Độ với Myanmar đánh dấu sự thay đổi lập trường từ mạnh mẽ ủng hộ dân chủ, ủng hộ bà Aung San Suu Kyi, sang lập trường thực dụng. Ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc ở Mianmar là một trong những nguyên nhân dẫn tới sự thay đổi này. Ấn Độ cũng cần gia tăng sự hiện diện của họ ở Mianmar nhằm đối trọng với ảnh hưởng của TQ và đảm bảo lợi ích của mình.

Nằm trong chiến lược rộng lớn hơn

Tạp chí Statafrik (châu Phi) phân tích những cơ hội và thách thức đang đặt ra với Mianmar, cũng như các tác nhân chính như Trung Quốc và Ấn Độ. Mianmar và các vùng lân cận, sau một thời gian dài là hàng rào ngăn cách giữa hai nền văn minh lâu đời, đang đứng trước một bước ngoặt của lịch sử nước mình về phương diện dân số, môi trường và chính trị.

Cùng với việc quyền lực kinh tế chuyển sang Đông, định hình của phương Đông cũng thay đổi. Đường biên giới rộng lớn của châu lục này đang bị xóa nhòa đến nỗi châu Á sắp tới sẽ tạo thành một khối vững chắc. Mianmar, nước đầu tiên có liên quan. Nước này nằm ở trung tâm những sự biến đổi đó. Mianmar không phải là một nước nhỏ vì diện tích nước này tương đương với của Pháp và Anh cộng lại. Nhưng dân số Mianmar (60 triệu người) lại tương đối là ít so với 2,5 tỷ người của hai nước láng giềng lớn. Trên thực tế, Mianmar là mắt xích nối giữa Trung Quốc và Ấn Độ.

Bản đồ: Mianmar (Burma) nằm giữa Trung Quốc, Ấn Độ giáp vịnh Bengal, có vị trí địa-chiến lược quan trọng thông ra Ấn Độ Dương

Trung Quốc luôn có cách nhìn khác về Mianmar. Trong khi phương Tây chỉ nhìn thấy vấn đề ở nước này và bằng lòng với việc nhắc đi nhắc lại những lời nhàm chán và gửi đến đây một chút viện trợ, Trung Quốc lại thấy đây là vận hội và quyết định thực hiện thay đổi trên thực địa.

Bắt đầu từ nửa sau của những năm 1990, Trung Quốc đã bắt đầu công bố kế hoạch nhằm nối liền các vùng đất nằm sâu trong nội địa của mình với vùng bờ biển Ấn Độ Dương. Vào giữa những năm 2000, Trung Quốc đi vào thực hiện các dự án này. Nhiều con đường mới bắt đầu chạy ngang dọc qua các vùng núi cao của Mianmar, nối vùng nằm sâu nhất trong nội địa Trung Quốc thẳng đến Ấn Độ và vùng nước ấm của vịnh Bengal.
Một trong những trục đường lớn đó dẫn đến một hải cảng mới được xây dựng với chi phí lên tới nhiều tỷ USD và tạo điều kiện thuận lợi cho việc xuất khẩu hàng công nghiệp từ các vùng miền Đông của Trung Quốc và nhập khẩu dầu mỏ từ vùng Vịnh Pécxích và châu Phi. Dầu mỏ được vận chuyển qua một đường ống mới dài 1.600 km chạy tới các nhà máy lọc dầu của Trung Quốc nằm ở tỉnh Vân Nam . Một đường ống dẫn khí đốt chạy song song giúp vận chuyển khí đốt tự nhiên khai thác từ ngoài khơi Mianmar về để sản xuất điện phục vụ các thành phố mọc lên như nấm ở Côn Minh và Trùng Khánh. Đến năm 2016, có thể đi bằng tàu hỏa từ Rangoon đến Bắc Kinh. Và một ngày nào đó, tuyến đường lớn đó sẽ kéo dài đến tận New Delhi và thậm chí có thể cả châu Âu.
Nếu Miamnar trở thành bang California của người Trung Quốc thì sao? Cái Trung Quốc còn thiếu là một vùng bờ biển ở phía Tây để giúp vùng nội địa có đường vươn ra biển và đến được các thị trường quốc tế đang mở rộng. Các trí thức Trung Quốc nói đến chính sách “hai đại dương”, một là Thái Bình Dương và hai là Ấn Độ Dương. Theo lôgíc này, Mianmar làm đầu cầu cho đến vịnh Bengal và các biển thông với vịnh này.
Các nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng nghĩ đến “thế bế tắc Malacca”. Nền kinh tế Trung Quốc dựa rất nhiều vào dầu mỏ, và khoảng 80% lượng dầu mỏ nhập khẩu của nước này hiện nay phải đi qua eo biển Malacca. Nằm gần Xinhgapo, eo biển này là một trong những con đường biển tấp nập nhất thế giới và phần hẹp nhất của nó chỉ rộng 2,7 km. Đối với các chiến lược gia Trung Quốc, eo biển này là một nút thắt cổ chai tự nhiên và ở đó các kẻ thù tự nhiên của Trung Quốc có thể phong tỏa hàng năng lượng nhập khẩu của nước này. Từ đó nảy sinh sự cần thiết phải có một tuyến đường khác thay thế.
Một lần nữa, ra biển từ Mianmar có thể giúp Trung Quốc ít phụ thuộc hơn vào eo biển Malacca .
Tham vọng của Ấn Độ không phải là nhỏ

Trong khuôn khổ chính sách “Hướng Đông” của mình, các chính phủ kế tiếp nhau ở Ấn Độ tìm cách thiết lập và tăng cường với vùng Viễn Đông mối liên hệ trên biển và đất liền có từ thời cha ông thông qua Mianmar. Ấn Độ đã chọc thủng hàng rào địa chất và sinh vật trước đây không thể vượt qua được. Ấn Độ đã xúc tiến việc hồi sinh một cảng khác nối với một con đường đặc biệt và một đường hàng hải dẫn đến Assam cũng như một số bang khác bị cô lập và chịu ảnh hưởng của các cuộc xung đột ở vùng Đông Bắc Ấn Độ. Ngoài ra còn có kế hoạch mở lại con đường Stilwell được quân đồng minh xây dựng với chi phí rất cao trong cuộc kháng chiến chống Nhật thời Chiến tranh thế giới thứ hai, hiện nay bị bỏ hoang. Con đường này có thể bắt đầu từ vùng Cận Đông của Ấn Độ và nối với tỉnh Vân Nam của Trung Quốc. Các nhà lãnh đạo chính trị Ấn Độ cũng không quên nhấn mạnh tầm quan trọng của Mianmar đối với an ninh và phát triển của vùng Đông Bắc Ấn Độ và theo dõi chặt chẽ mọi hành động của Trung Quốc liên quan đến Mianmar.
Một số nhà quan sát cảnh báo một “cuộc chơi lớn” có nguy cơ dẫn đến xung đột giữa hai cường quốc trỗi dậy chính của thế giới. Một số khác dự đoán sẽ sớm hình thành một Con đường Tơ lụa mới. Điều quan trọng là sự thay đổi về địa lý này diễn ra vào một thời điểm chủ chốt của lịch sử châu Á: một thời kỳ hòa bình và thịnh vượng gia tăng sau một thế kỷ bạo lực và xung đột chưa từng có, và nhiều thế kỷ đô hộ thực dân của phương Tây. Một kịch bản tích cực như vậy hoàn toàn có thể xảy ra.

Việc xây dựng một nút giao lộ ở Mianmar có thể sẽ không chỉ giới hạn ở việc nối các nước lại với nhau. Hai vùng Trung Quốc và Ấn Độ cần được gắn với nhau thông qua Mianmar nằm trong số các vùng hẻo lánh nhất của hai Nhà nước khổng lồ này.

Mỏ vàng đang được Trung Quốc khai thác: Tài nguyên khoáng sản giàu có của Mianmar có sức hấp dẫn Trung Quốc và Ấn Độ

Điều chắc chắn là Mianmar không còn là một nước bị cô lập như đã từng thấy nữa vì hai dự án hạ tầng lớn do Trung Quốc thực hiện sẽ được tiếp tục, cũng như tiến trình thay đổi dài hạn. Biên giới châu Á sẽ khép lại và lúc đó sẽ xuất hiện một điểm kết nối mới nhưng nhiều rủi ro.

Nhưng nếu Mianmar bước vào con đường tiến bộ và chỉ với vài điều kiện chính - chấm dứt xung đột vũ trang kéo dài hàng thập kỷ nay, chấm dứt lệnh trừng phạt của phương Tây, thành lập một chính phủ dân chủ và đạt được tăng trưởng kinh tế nhất định - hậu quả có thể sẽ rất ngoạn mục: vùng đất nằm sâu trong lãnh thổ Trung Quốc bất ngờ sẽ cùng tồn tại với một nền dân chủ non trẻ đầy tham vọng, và vùng Đông Bắc của Ấn Độ, hiện đang được coi là một nơi tận cùng của thế giới, sẽ trở thành chiếc cầu nối với vùng Viễn Đông.

Những gì sẽ diễn ra ở Mianmar có thể sẽ làm thay đổi hẳn chiều hướng của cuộc chơi chiến lược ở châu Á./.

Võ Vân (Gt)