Tàu quân sự Trung Quốc xâm nhập vùng đặc quyền kinh tế Mỹ

(Toquoc)- Việc Trung Quốc thừa nhận hải quân nước này từng một vài lần xâm nhập vùng biển đặc quyền kinh tế của Mỹ (EEZ) là thông điệp mạnh mẽ Bắc Kinh gửi đến Washington và các cường quốc khác.

Từ lâu, Bắc Kinh luôn phản đối sự hiện diện của tàu khảo sát và máy bay Mỹ ngoài khơi bờ biển Trung Quốc. Trung Quốc coi đó là hành động bất lợi đối với lợi ích quốc gia, lo ngại người Mỹ thu thập dữ liệu về các hoạt động quân sự của Trung Quốc và nhiều thông tin tình báo khác. Có lẽ, Trung Quốc cũng cảm thấy sự hiện diện liên tục của Mỹ ở ngoài khơi bờ biển nước này là xúc phạm đến niềm tự hào dân tộc, một sự khơi gợi lại lịch sử bị các cường quốc chèn ép trong quá khứ.

Tuy nhiên, bây giờ Trung Quốc đã thừa nhận họ cũng làm những điều tương tự ở Guam và Hawaii.

Thông tin này được một sỹ quan quân đội Trung Quốc tiết lộ trong cuộc thảo luận mở tại phiên họp an ninh hàng hải trong khuôn khổ Đối thoại Shangri-La tại Singapore cuối tuần qua. Tuy nhiên vị quan chức quân đội này không cho biết họ đã tiến hành bao nhiêu vụ xâm nhập.

Một số nguồn tin Trung Quốc cho hay, việc đi vào vùng đặc quyền kinh tế của Mỹ cho đến nay mới chỉ là thử nghiệm. “Chúng tôi rõ ràng không có khả năng luôn làm vậy như Mỹ” - một nguồn tin giấu tên cho biết.

Tàu tuần tra Trung Quốc đến vùng biển Guam

Theo luật quốc tế, mỗi quốc gia có đặc quyền đối với các nguồn lực kinh tế bên trong vùng EEZ cách 200 hải lý (khoảng 370 km) tính từ bờ biển. Mỹ và hầu hết các quốc gia trên thế giới đều viện dẫn luật quốc tế về quyền tự do lưu thông, cho phép tàu chiến di chuyển qua EEZ. Tuy nhiên, Bắc Kinh lâu nay vẫn tỏ ý không hài lòng vì hoạt động trên của Washington. Năm 2009, Bộ Quốc phòng Trung Quốc chính thức ra tuyên bố yêu cầu Lầu Năm Góc ngưng ngay các sứ mệnh do thám dọc theo bờ biển Trung Quốc.

Tuyên bố này gây chấn động vì đây là lần đầu tiên Trung Quốc xác nhận những gì mà Lầu Năm Góc tuyên bố hồi tháng trước trong báo cáo hàng năm về sức mạnh quân sự của Trung Quốc. Trong báo cáo này, có đoạn viết: “Hải quân Trung Quốc đã bắt đầu tiến hành hoạt động quân sự trong vùng đặc quyền kinh tế của các quốc gia khác, mà không có sự cho phép của các quốc gia đó. Đáng chú ý, trong năm qua, Hải quân Trung Quốc đã hoạt động một số lần trong vùng EEZ xung quanh Guam và Hawaii ... Trong khi Mỹ coi các hoạt động hải quân Trung Quốc trong vùng này là hợp pháp, nhưng nhiều thập niên qua, Trung Quốc lại cho rằng các hoạt động quân sự nước ngoài tương tự trong vùng EEZ của Trung Quốc là bất hợp pháp”.

Tư lệnh Bộ chỉ huy Thái Bình Dương của Mỹ, Đô đốc Samuel Locklear - người cũng có mặt khi quan chức quân đội Trung Quốc tiết lộ thông tin trên -  đã khẳng định với giới truyền thông rằng các hoạt động như vậy của Trung Quốc đang xảy ra.

Trung Quốc âm mưu gì?

Các chuyên gia quân sự cho rằng, động thái mới của Trung Quốc có thể là tín hiệu cho thấy thái độ thoải mái hơn của nước này đối với các hoạt động quân sự của Mỹ ở cửa ngõ Trung Quốc, song chắc chắn nó cũng làm gia tăng rạn nứt với các nước khác trên Thái Bình Dương, một khi tàu do thám Trung Quốc ngang nhiên hoạt động trong các vùng đặc quyền kinh tế của họ.

Qua tuyên bố này Trung Quốc muốn nói rằng việc tôn trọng Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) không phải là lợi ích lâu dài của Trung Quốc. UNCLOS nói rằng tự do hàng hải không bao gồm quyền tiến hành do thám trong EEZ của nước khác. Trong khi đó, hầu hết các nước (trong đó có Mỹ) coi do thám là một hoạt động hòa bình được UNCLOS cho phép về nguyên tắc. (Phía Mỹ chỉ thừa nhận hoạt thu thập thông tin tình báo trong phạm vi lãnh hải 12 hải lý của các quốc gia khác là không hợp pháp).

Khi lợi ích kinh tế-chiến lược và năng lực hải quân của Trung Quốc vươn xa khỏi những vùng biển gần, một số nhân vật hoạch định chính sách an ninh ở Bắc Kinh cho rằng Trung Quốc có quyền hợp pháp về  thu thập thông tin tình báo trong EEZ của các nước khác. Suy cho cùng, nếu vẫn tiếp tục chính sách cũ, hải quân Trung Quốc sẽ bị cấm hoạt động ở gần 1/3 tổng diện tích của các đại dương trên thế giới, ít ra về khía cạnh pháp lý.

Sự cố như sự quấy rối của tàu USNS Impeccable ở Biển Đông trong năm 2009 đã phản tác dụng và thúc đẩy người Mỹ quay trở lại vùng biển huyết mạch này. Có thể suy đoán rằng Trung Quốc hiện thừa nhận chiến dịch quấy rối nói trên đã thất bại và cần phải thử một chiến thuật mới.

Điều này cũng có thể lý giải vì sao mà trong vài năm gần đây, Trung Quốc ít đụng chạm với tàu và máy bay Mỹ - những sự cố có thể leo thang đối đầu, thậm chí xung đột. Thông qua việc chấp nhận Trung Quốc do thám EEZ của mình, Mỹ cho rằng hành động do thám lẫn nhau “có đi có lại” là chuyện bình thường và không làm gia tăng nguy cơ chiến tranh.

Tất cả điều này cũng có thể góp phần giải thích vì sao mà các cuộc đàm phán giảm thiểu nguy cơ hàng hải và các cuộc đối thoại quân sự Trung-Mỹ đang tiến triển.

Tuy nhiên, việc Trung Quốc bắt đầu dùng tàu gián điệp do thám Guam lại là “tin tốt” đối với Mỹnhưng chẳng thể là tin tốt lành đối với các nước ven Biển Đông, khi tàu do thám Trung Quốc ngang nhiên hoạt động trong các EEZ của họ.

Ni Lexiong, giám đốc Viện chiến lược biển và chính sách quốc phòng thuộc trường Đại học Khoa học Chính trị và Luật ở Thượng Hải, cho rằng động thái trên phản ánh “thay đổi nhận thức về những vấn đề biển” của các nhà lãnh đạo Trung Quốc khi “Trung Quốc đang phát triển vượt bậc trong ngành biển và lực lượng hải quân liên tục được củng cố trong một thập niên qua”.

Trước đây, người ta tin rằng Guam, một tiền đồn quan trọng của quân đội Mỹ ở tây Thái Bình Dương, và các vùng biển quanh Hawaii cũng như dọc bờ Tây của Mỹ vẫn còn nằm ngoài tầm với đối với hải quân Trung Quốc. Tuy nhiên, với tuyên bố này Trung Quốc muốn khẳng định khả năng vượt trội của hải quân. Và Trung Quốc muốn gửi một thông điệp đến Mỹ rằng Trung Quốc đã có khả năng thực hiện những gì Mỹ đã thực hiện.

Hồi tháng trước, Nhật cũng đã phát hiện 3 tàu ngầm nước ngoài gần quần đảo Okinawa. Giới chức Nhật cho biết họ biết về quốc tịch của các tàu này và đã thông báo về mặt ngoại giao cho chính phủ nước đó. Trong khi đó, một số nguồn tin báo chí Nhật cho biết, các tàu nước ngoài đó chính là của Trung Quốc.

Go Ito, giáo sự quan hệ quốc tế tại Đại học Meiji, Tokyo, cho rằng nhiều khả năng trong thời gian tới Trung Quốc sẽ dùng tàu ngầm để mở rộng phạm vi hoạt động ở Thái Bình Dương. “Khả năng đối đầu là rất lớn”, ông nhận định.

Nhã Quyên